जागतिक राजकारण आणि गुप्तहेर संस्थांच्या कार्यपद्धतीवर आधारित या व्हिडिओमध्ये इस्रायलची गुप्तचर संस्था मोसाद आणि अमेरिकेची सीआयए (CIA) यांना अलीकडच्या काळात बसलेल्या धक्क्यांवर सविस्तर चर्चा करण्यात आली आहे. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर गुप्तचर संस्था या देशांच्या सुरक्षा व्यवस्थेचा कणा मानल्या जातात. मात्र काही अनपेक्षित घटनांमुळे त्यांच्या कार्यक्षमतेवर आणि विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाल्याचे या विश्लेषणात मांडले गेले आहे.
मोसाद एजंट ‘एम’चा गूढ मृत्यू
इस्रायलच्या गुप्त मोहिमांशी संबंधित आहे. ‘एम’ या टोपणनावाने ओळखला जाणारा मोसादचा एक अत्यंत गुप्त आणि प्रभावशाली एजंट या कथानकाचा केंद्रबिंदू आहे. इस्रायलने २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू केलेल्या ऑपरेशन रोलिंग लायन या मोहिमेच्या नियोजनामागे या एजंटचा मोठा वाटा असल्याचे सांगितले जाते.
मात्र आश्चर्याची बाब म्हणजे या महत्त्वाच्या व्यक्तीचा मृत्यू २०२३ साली इटलीमध्ये झालेल्या एका बोट अपघातात झाला. अधिकृत माहितीनुसार हा अपघात हवामान आणि तांत्रिक कारणांमुळे झाला असे सांगण्यात आले. परंतु व्हिडिओमध्ये यावर शंका उपस्थित करण्यात आली आहे.
त्या बोटीत इटलीच्या गुप्तचर यंत्रणेशी संबंधित अधिकारी तसेच मोसादचे काही वरिष्ठ सदस्य उपस्थित होते. त्यामुळे हा साधा अपघात नसून एखाद्या नियोजित गुप्त ऑपरेशनचा भाग असू शकतो, अशी चर्चा व्हिडिओमध्ये करण्यात आली आहे. गुप्तचर विश्वात अनेकदा अशा घटना अपघाताच्या रूपात सादर केल्या जातात, असा दावा देखील करण्यात आला आहे. मोसाद प्रमुख डेविड बार्निया यांनी एका भाषणात मान्य केले की, इराणविरोधातील इस्रायलच्या अलीकडील यशस्वी कारवायांमध्ये ‘एम’ या एजंटने विकसित केलेल्या रणनीती, तांत्रिक पद्धती आणि नेटवर्कचा मोठा वाटा होता. यावरून त्या एजंटचे महत्त्व किती मोठे होते हे स्पष्ट होते. त्यामुळे त्याचा मृत्यू इस्रायलच्या गुप्तचर व्यवस्थेसाठी मोठा धक्का मानला जात आहे.
सीआयए एजंटांच्या मृत्यूने निर्माण झालेले तणाव
व्हिडिओचा दुसरा भाग अमेरिकेच्या केंद्रीय गुप्तचर संस्थेशी संबंधित आहे. मेक्सिकोमध्ये झालेल्या एका कार अपघातात सीआयएचे दोन एजंट मृत्युमुखी पडल्याची घटना समोर आली. सुरुवातीला ही सामान्य दुर्घटना मानली गेली, परंतु नंतर या प्रकरणाला राजनैतिक स्वरूप प्राप्त झाले.
मेक्सिकोच्या राष्ट्राध्यक्ष क्लाउडिया शेनबॉम यांनी या घटनेवर तीव्र प्रतिक्रिया व्यक्त केली. त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, अमेरिकेच्या गुप्तचर संस्थांना मेक्सिकोच्या परवानगीशिवाय त्यांच्या देशात गुप्त कारवाया करण्याचा अधिकार नाही. या विधानामुळे अमेरिका आणि मेक्सिको यांच्यातील संबंधांमध्ये तणाव निर्माण झाल्याचे दिसून आले. असा मुद्दा मांडला गेला आहे की, अनेक देश आता अमेरिकेच्या गुप्त ऑपरेशन्सकडे संशयाने पाहू लागले आहेत. सार्वभौमत्व आणि राष्ट्रीय सुरक्षा या मुद्द्यांवर देश अधिक संवेदनशील होत असल्यामुळे परदेशी गुप्तचर संस्थांना पूर्वीसारखी मोकळीक राहिलेली नाही.
गुप्तचर संस्थांच्या प्रतिमेला बसलेला धक्का
या दोन्ही घटनांच्या पार्श्वभूमीवर व्हिडिओमध्ये असा निष्कर्ष मांडण्यात आला आहे की, मोसाद आणि सीआयए या जगातील सर्वात प्रभावशाली गुप्तचर संस्थांच्या प्रतिमेला मोठा धक्का बसला आहे. गुप्त माहिती गोळा करणे, धोरणात्मक नियोजन करणे आणि शत्रूराष्ट्रांच्या हालचालींवर नियंत्रण ठेवणे ही त्यांची प्रमुख जबाबदारी असते. मात्र एजंटांचे गूढ मृत्यू आणि आंतरराष्ट्रीय वाद यामुळे त्यांच्या कार्यपद्धतीबाबत प्रश्न उपस्थित होत आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, आधुनिक काळात माहिती युद्ध (Information Warfare), सायबर हल्ले आणि गुप्त राजनैतिक खेळी अधिक गुंतागुंतीच्या झाल्या आहेत. त्यामुळे गुप्तचर संस्थांनाही नव्या आव्हानांना सामोरे जावे लागत आहे.
अमेरिकन राजकारण आणि वादग्रस्त आरोप
अमेरिकेतील अंतर्गत राजकारणावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप आणि त्यांच्या कुटुंबावर काही गंभीर आरोप करण्यात आले आहेत. आरोप असा की, त्यांनी अमेरिकन प्रशासनातील प्रभावाचा वापर वैयक्तिक व्यावसायिक फायद्यासाठी केला, ज्यामुळे अमेरिकेची जागतिक स्तरावरील विश्वासार्हता कमी होत आहे.या दाव्यांनुसार, जागतिक राजकारणात अमेरिकेचा प्रभाव पूर्वीसारखा मजबूत राहिलेला नाही. मित्रदेशांमध्येही संशयाचे वातावरण निर्माण झाले असून काही देश स्वतंत्र धोरणे स्वीकारण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहेत.
एकूण विश्लेषण
सार असा मांडला गेला आहे की, गुप्तचर संस्था कितीही शक्तिशाली असल्या तरी आंतरराष्ट्रीय राजकारणातील बदल, राजनैतिक दबाव आणि गुप्त संघर्ष यांचा त्यांच्यावर मोठा परिणाम होतो. एजंटांचे गूढ मृत्यू, परदेशी कारवायांवर निर्माण होणारे वाद आणि राजकीय आरोप यामुळे जागतिक शक्ती संतुलनात बदल होत असल्याचे संकेत मिळतात. आजच्या काळात सुरक्षा ही केवळ सैन्यशक्तीवर अवलंबून नसून माहिती, तंत्रज्ञान आणि राजनैतिक विश्वास यांवरही आधारित आहे. त्यामुळे मोसाद आणि सीआयए यांसारख्या संस्थांसमोर भविष्यात अधिक पारदर्शकता, समन्वय आणि नव्या धोरणांची गरज निर्माण होणार असल्याचे या व्हिडिओमधून सूचित करण्यात आले आहे.
