हिंमत असेल तर जमिनीवर उतरून दाखवा! इराणचे अमेरिकेला थेट आव्हान; मध्यपूर्वेत ३६० डिग्री सैन्याची नाकेबंदी!

यूएन बैठकीपूर्वी अमेरिकेला झुकावे लागले?नुकसानीची अट मागे घेत इराणचा नवा कुटनीतिक डाव!

ट्रम्प यांचे मवाळलेले तेवर आणि महायुद्धाची टांगती तलवार

मध्यपूर्वेमध्ये अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यात सुरू असलेला भीषण लष्करी संघर्ष अब एका अत्यंत भयानक आणि धोकादायक टप्प्यावर पोहोचला आहे. इस्रायलमधील निवडणुकांनंतर आणि अमेरिकेतील मिडरम निवडणुकांआधी नोव्हेंबर महिन्यात अमेरिका इराणवर आणखी एक तगडा आणि जोरदार हमला करू शकतो, अशा शक्यतांनी जागतिक राजकारणात प्रचंड खळबळ उडवून दिली आहे. इराणनेही या संभाव्य युद्धाला तोंड देण्यासाठी आणि उलटवार करण्यासाठी पूर्ण तयारी दर्शवली असून, विनाश आणि निर्णय असाच आक्रमक पवित्रा घेतला आहे. परंतु, या युद्धाच्या धमक्यांच्या आणि तणावपूर्ण वातावरणाच्या पार्श्वभूमीवर एक अनपेक्षित चित्र समोर येत आहे. न्यू यॉर्कमध्ये संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या आमसभेची अत्यंत महत्त्वाची बैठक पार पडत असतानाच, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांना नाईलाजाने का होईना झुकणे भाग पडल्याचे दिसत आहे. ट्रम्प यांची पूर्वीची आक्रमक धौस आता गायब झाली असून, दोन्ही पक्ष एका सकारात्मक पावलाकडे सरकताना दिसत आहेत.

मुत्सद्देगिरीचा डावपेच: कतारची मध्यस्थी आणि अटींमधील शिथिलता

जरी इराणने अमेरिकेसोबत कोणतीही थेट चर्चा सुरू असल्याचे स्पष्ट शब्दांत नाकारले असले, तरी कतारच्या माध्यमातून इराणने अमेरिकेला काही महत्त्वाचे संदेश आणि अटी पाठवल्या आहेत. इराणने यापूर्वी ठेवलेली एक अत्यंत कडक आणि टेढी अट आता मागे घेतली आहे. युद्धाच्या काळात झालेल्या नुकसानीचा भरपाई खर्च म्हणजेच हर्जाना अमेरिकेनेच भरावा, ही अट इराणने शिथिल केली आहे. अमेरिका कधीही असा हर्जाना देणार नाही हे उघड असल्याने या अटीवर अडकून राहण्यात अर्थ नव्हता. या अटींमध्ये सूट देतानाच इराणने अमेरिकेसमोर आपल्या इतर मुख्य मागण्या ठामपणे मांडल्या आहेत:

• सुरू असलेले युद्ध त्वरित थांबवण्यात यावे.
• परदेशात गोठवलेला म्हणजे सीज केलेला इराणचा पैसा तात्काळ परत केला जावा.
• होरमुझच्या सामुद्रधुनीवर अमेरिकेने लावलेली सागरी नाकेबंदी पूर्णपणे उठवण्यात यावी.

दुसरीकडे, अमेरिकेनेही काही प्रमाणात मवाळ धोरण दाखवत न्यू यॉर्कमधील युएनच्या बैठकीत सहभागी होण्यासाठी इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पजेशियान आणि परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराची यांना व्हिसा मंजूर केला आहे. इराणच्या सर्वोच्च नेत्याने एका बाजूला राष्ट्राध्यक्ष आणि परराष्ट्र मंत्र्यांना जागतिक व्यासपीठावर देशाची भूमिका मांडण्यासाठी व चर्चेचे दरवाजे उघडे ठेवण्याची सूट दिली आहे. तर दुसऱ्या बाजूला आयआरजीसी म्हणजेच पासदारान-ए-इस्लाम या सैन्याला अमेरिका आणि इस्रायलवर पूर्णपणे वचक ठेवून दबाव कायम ठेवण्याचे कडक आदेश दिले आहेत.

आयआरजीसीचे थेट आव्हान: हवाई हल्ले पुरेसे नाहीत, जमिनीवर उतरून दाखवा!

इराणच्या सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिव आणि सर्वोच्च नेत्याचे अत्यंत विश्वासू लष्करी सल्लागार मोहसीन रझाई यांनी अमेरिकेच्या लष्करी रणनीतीवर थेट आणि आक्रमक हल्ला चढवला आहे. मार्च महिन्यात लष्करी सल्लागार आणि ऑगस्टमध्ये सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेची जबाबदारी स्वीकारणाऱ्या रझाई यांनी अमेरिकेला थेट जमिनी लढाईत उतरण्याचे उघड आव्हान दिले आहे.

अमेरिका जर आपल्या लष्करी मोहिमेबाबत खरोखरच गंभीर असेल, तर त्यांनी आपले सैनिक इराणच्या भूमीत पाठवून दाखवावेत, असा थेट सवाल रझाई यांनी उपस्थित केला आहे. अमेरिकी सैन्य केवळ दूरवरून हवाई हल्ले करून माघारी का फिरते? कोणत्याही युद्धात अंतिम आणि निर्णायक भूमिका ही केवळ जमिनी सैन्याचीच असते, असा टोला त्यांनी अमेरिकेला लगावला आहे.

इराणने अमेरिकेविरुद्धच्या आपल्या लष्करी धोरणात मोठा बदल केला असून, आता ते अमेरिकेच्या हवाई हल्ल्यांना चोख प्रत्युत्तर देण्यासाठी पूर्वीपेक्षा कितीतरी पट अधिक तयार आहेत. अमेरिकेने पुन्हा हल्ला करण्याचा दुस्साहस केल्यास, मध्यपूर्वेतील अमेरिकेच्या सर्व लष्करी तळांवर अधिक तीव्रतेने हल्ले केले जातील, असा सडेतोड इशाराही त्यांनी दिला आहे.

इराणची ३६० डिग्री सैन्याची नाकेबंदी: मकरान किनारपट्टी ते सीमांवर हाय-अलर्ट

अमेरिकेच्या आणि इस्रायलच्या अलीकडील हवाई व क्षेपणास्त्र हल्ल्यांच्या पार्श्वभूमीवर इराणने आपली संप्रभुता जपण्यासाठी सीमांवर अभूतपूर्व लष्करी तैनाती केली आहे. इराणच्या भूदलाच्या कमांडरने दिलेल्या आदेशानुसार, इराणने आपल्या सर्व आंतरराष्ट्रीय सीमांवर रॅपिड ॲक्शन फोर्सेस तैनात केल्या आहेत. हा निर्णय कोणत्याही साध्या लष्करी सरावाचा भाग नसून, अमेरिकेसोबतच्या संभाव्य पूर्ण क्षमतेच्या युद्धाची ही अंतिम तयारी मानली जात आहे.

इराणच्या या ३६० डिग्री संरक्षण रणनीतीची मुख्य वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• मकरान किनारपट्टीवर विशेष भर: ओमानच्या आखाताला लागून असलेल्या मकरान किनारपट्टीवर इराणने १० हून अधिक विशेष ब्रिगेड तैनात केल्या आहेत.
• घातक शस्त्रास्त्रांचा वेढा: या घेराबंदीमध्ये विशेष दल, रॅपिड ॲक्शन फोर्सेस, विशेष ऑपरेशन टीम्स, मेकॅनाईझ्ड युनिट्स आणि अत्यंत घातक तोफखाना समाविष्ट आहे.
• संभाव्य घुसखोरीला रोखणे: हवाई हल्ल्यांनंतर अमेरिका किंवा इस्रायली सैन्य जमिनीवरून घुसखोरी करू शकते, ही शक्यता ओळखून इराणने सीमांवर टँक आणि तोफखाना तैनात करून शत्रूला कडक इशारा दिला आहे.

अमेरिकेसाठी इराणची भूमी म्हणजे दुसरा आत्मघाती अफगाणिस्तान?

अमेरिकेने आतापर्यंत इराणविरुद्ध केवळ दूरवरून होणारे हवाई हल्ले आणि तंत्रज्ञानावर आधारित लष्करी क्षमतांचा वापर केला आहे. परंतु इराणच्या भूमीत मोठ्या प्रमाणावर जमिनी मोहीम सुरू करणे अमेरिकेसाठी अत्यंत घातक आणि आत्मघाती ठरू शकते, असा इशारा भू-राजकीय तज्ज्ञांनी दिला आहे.

अमेरिकेच्या या रणनीतिक मर्यादांची प्रमुख कारणे पुढीलप्रमाणे आहेत: 

१. पहाडी प्रदेश आणि प्रचंड लोकसंख्या: इराणचा मोठा भाग हा दुर्गम डोंगराळ व पहाडी भागांनी व्यापलेला आहे आणि तेथील लोकसंख्याही खूप जास्त आहे. 

२. स्थानिक प्रदेशाची माहिती: इराणचे आपल्या सीमावर्ती भागांवर मजबूत नियंत्रण आहे आणि इराणी सैन्य तिथल्या चप्प्या-चप्प्याशी परिचित आहे. 

३. गुप्तचर यंत्रणांवर अवलंबित्व: अमेरिकन सैन्याने प्रत्यक्ष इराणच्या भूमीवर उतरून वास्तव पाहिलेले नाही; ते केवळ गुप्तचर माहितीच्या आधारे काम करत आहेत. 

४. दीर्घकालीन युद्धाचा धोका: जर अमेरिकन सैन्याने इराणमध्ये प्रवेश करण्याचा प्रयत्न केला, तर ते अफगाणिस्तानप्रमाणेच एका कधीही न संपणाऱ्या आणि विनाशकारी युद्धात ढकलले जातील.

अरब देश, इस्रायल आणि युएनमधील गुंतागुंतीचे राजकारण

या संपूर्ण संघर्षात अरब देशांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आणि निर्णायक ठरणार आहे. युएनच्या बैठकीपूर्वी इराणने ओमान आणि इतर अरब देशांशी संवाद साधून एक महत्त्वपूर्ण प्रस्ताव मांडला होता. आपण सर्वांनी एकत्र येऊन होरमुझच्या सामुद्रधुनीचे व्यवस्थापन करूया आणि बाहेरील ताकदींना यात हस्तक्षेप करू देऊ नये, असे इराणने सुचवले होते. मात्र, अमेरिकेचा जवळचा मित्र मानल्या जाणाऱ्या सौदी अरेबियाने या प्रस्तावात अडथळा आणून तो पुढे ढकलण्यास भाग पाडले.

आता युएनच्या बैठकीत अरब देश स्वतःचे प्रश्न स्वतः सोडवून इराणसोबत शांततेने राहण्याचा मार्ग निवडतात, की इस्रायल आणि अमेरिकेच्या आहारी जाऊन या युद्धाच्या ज्वालांमध्ये ढकलले जातात, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.

निष्कर्ष: वाटाघाटीचा टेबल की युद्धाचा भडका?

इराण आणि अमेरिका यांच्यात सध्या एका बाजूला लष्करी संघर्ष आणि हल्ले सुरू असतानाच, दुसरीकडे युद्धावर पडदा पाडण्यासाठी राजनैतिक संवादाचे मार्गही उघडे ठेवण्यात आले आहेत. इराणने काही अटी शिथिल करून आणि अमेरिकेने व्हिसा मंजूर करून संवादाचे संकेत दिले असले, तरी दोन्ही देशांमधील तणाव अद्याप कायम आहे. मोहसीन रझाई यांचे आक्रमक आव्हान आणि सीमांवरील ३६० डिग्री लष्करी घेराबंदी ही इराणच्या आत्मविश्वासाची साक्ष देते. आता अमेरिका आणि इराण पुन्हा एकदा वाटाघाटींच्या टेबलवर एकत्र येतात, की इस्रायल आणि अरब राष्ट्रांच्या राजकीय दबावामुळे मध्यपूर्व आगीच्या ज्वालांमध्ये होरपळते, याचे उत्तर येणारा काळच देईल.