दिल्लीतील जंतर-मंतर हे पुन्हा एकदा ऐतिहासिक संघर्षाचे साक्षीदार बनत आहे. सलग ३२ दिवसांपासून सुरू असलेले हे आंदोलन आता केवळ विद्यार्थ्यांचे राहिलेले नसून, त्याला एका मोठ्या जनआंदोलनाचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. काल झालेल्या प्रचंड राड्यानंतर आणि पोलिसांनी केलेल्या कारवाईनंतर आज जंतर-मंतरवरचे वातावरण अधिकच तापलेले दिसत आहे.
पोलिसांची दडपशाही आणि आंदोलकांचा संताप काल जंतर-मंतरवर आंदोलकांवर पोलिसांनी केलेल्या कारवाईचे पडसाद आजही उमटत आहेत. एका आंदोलकाने दिलेल्या माहितीनुसार, पोलिसांनी अत्यंत अमानुषपणे वागणूक दिली. आंदोलकांचे म्हणणे आहे की, तुम्ही आमच्या पैशावर जगता, तुमच्या मुलांचे शिक्षण आमच्या पैशातून होते आणि तरीही तुम्ही आमच्यावरच लाठ्या उचलता?. एका आंदोलकाने सांगितले की, जेव्हा त्यांनी पोलिसांना आत जाण्यापासून रोखण्याबाबत विचारले, तेव्हा पोलिसांनी उद्धटपणे उत्तर दिले आणि मारहाण करण्यास सुरुवात केली.
मध्य प्रदेशातील मऊगंज जिल्ह्यातून आलेले अनिल सिंह यांनी आपला अनुभव सांगताना म्हटले की, पोलिसांनी अशा प्रकारे विद्यार्थ्यांचा पाठलाग केला जसा आपण सिनेमात इंग्रजांच्या काळातील छळ पाहतो. त्यांनी सांगितले की, त्यांच्या हातात एक प्लास्टिकचे गुलाबाचे फूल होते, तरीही पोलिसांनी त्यांच्यावर खिळे लावलेल्या लाठीने प्रहार केला. पोलिसांच्या या वागणुकीची तुलना अनेकांनी ‘जनरल डायर’च्या कृत्याशी केली आहे.
विखुरलेली व्यवस्था आणि पुन्हा उभा राहिलेला जिद्द कालच्या कारवाईत पोलिसांनी आंदोलकांचे तंबू उखडून फेकले होते आणि बॅरिकेड्स तोडले होते. मात्र, आज सकाळी पुन्हा एकदा हे आंदोलक एकत्र आले आहेत. तुटलेले तंबू, ओल्या दऱ्या आणि पावसाचे पाणी असूनही लोकांचा उत्साह कमी झालेला नाही. जंतर-मंतरकडे येणारे अनेक रस्ते आणि मेट्रो स्टेशन्स (राजीव चौक, पटेल चौक) पोलिसांनी बंद केली होती, तरीही आंदोलक ४-५ किलोमीटर पायी चालत तिथे पोहोचत आहेत.
सोनम वांगचुक आणि विद्यार्थ्यांची मागणी या आंदोलनाचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे सोनम वांगचुक यांचे सुरू असलेले उपोषण. ते गेल्या २४ दिवसांपासून उपोषणावर असून सध्या त्यांची प्रकृती बिघडल्यामुळे त्यांना सफदरजंग रुग्णालयात दाखल करण्यात आले आहे. विद्यार्थ्यांच्या मागण्या प्रामुख्याने NEET पेपर लीक आणि भ्रष्ट शैक्षणिक व्यवस्थेच्या विरोधात आहेत.धर्मेंद्र प्रधान यांच्यामुळे विद्यार्थ्यांचे बळी जात आहेत, त्यांनी राजीनामा द्यावा,अशी मागणी जोर धरत आहे.
सामान्य नागरिकांचा सहभाग: तीन बहिणींची कहाणी या आंदोलनाचे सर्वात मोठे यश म्हणजे सामान्य नागरिकांचा वाढता पाठिंबा. वसंत कुंज येथील तीन सख्ख्या बहिणी, ज्या गेल्या महिन्याभरापासून आंदोलनात आल्या नव्हत्या, त्या कालची घटना पाहून आज जंतर-मंतरवर पोहोचल्या. आमच्या मुलींच्या सुरक्षेसाठी आम्ही चिंतेत आहोत, रेपिस्ट खुलेआम फिरत आहेत आणि पेपर लीक होत आहेत, मग आम्ही गप्प कसे बसणार? असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला. या बहिणींनी स्पष्ट केले की, त्या कोणत्याही एका पक्षाच्या विरोधात नसून पूर्ण व्यवस्थेच्या विरोधात आहेत, जिथे महिला सुरक्षित नाहीत.
विविध प्रांतांतून आलेला पाठिंबा हे आंदोलन आता केवळ दिल्लीपुरते मर्यादित राहिलेले नाही. मुंबईहून आलेल्या आंदोलकांनी सांगितले की, ते केवळ उत्तरदायित्व मागत आहेत. हरियाणा, मध्य प्रदेश आणि उत्तर प्रदेशातील चित्रकूट येथूनही लोक मोठ्या संख्येने आले आहेत. ममता विश्वकर्मा नावाच्या एका शिक्षिकेने आपली नाराजी व्यक्त करताना सांगितले की, शिक्षण मंत्र्यांना हटवून मला बनवा, मी दाखवून देईन की व्यवस्था कशी चालते.
जय भीमचा नारा आणि मानुसकीची साथ जंतर-मंतरवर सध्या जय भीमच्या घोषणा घुमत आहेत. एका आंदोलकाने सांगितले की, जय भीम हा असा छत्र आहे ज्याखाली माणुसकी जिवंत राहील आणि धर्मनिरपेक्षता टिकेल. जात, धर्म विसरून लोक केवळ एक भारतीय म्हणून या अन्यायाविरोधात एकत्र येत आहेत.
निष्कर्ष जंतर-मंतरवर सध्या अभूतपूर्व परिस्थिती आहे. एकीकडे निमलष्करी दले आणि पोलिसांचा कडा पहारा आहे, तर दुसरीकडे आपला हक्क मागणाऱ्या तरुणांचा आणि सामान्यांचा जनसागर आहे. पाऊस असो वा पोलिसांच्या लाठ्या, हे आंदोलन आता थांबणारे नाही, असेच सध्याच्या वातावरणावरून वाटते.
ही केवळ विद्यार्थ्यांची लढाई राहिलेली नाही, तर ती देशाच्या भविष्याची आणि लोकशाहीच्या अस्मितेची लढाई बनली आहे.
