एक मोठी उलथापालथ पाहायला मिळत आहे. एकेकाळी एकमेकांचे खंबीर मित्र मानले जाणारे अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांच्यातील संबंध आता अत्यंत ताणले गेले आहेत. या संघर्षाचे मूळ केवळ राजकीय नसून, त्यात गुप्तचर यंत्रणांचे कट, आंतरराष्ट्रीय करार आणि वर्चस्वाची लढाई यांचा समावेश आहे. विशेषतः इस्रायलची गुप्तचर संस्था मोसादने पाकिस्तानी लष्करप्रमुख जनरल आसिम मुनीर यांच्या हत्येचा जो कट रचला होता, त्याने या वादात आगीत तेल ओतण्याचे काम केले आहे.
आसिम मुनीर यांच्या हत्येचा कट आणि पेपे एस्कोबार यांचा खुलासा जगातील प्रसिद्ध शोधपत्रकार पेपे एस्कोबार यांनी एक खळबळजनक खुलासा केला आहे. त्यांच्या दाव्यानुसार, जेव्हा स्वित्झर्लंडमधील जिनिव्हा येथे इराण आणि अमेरिका यांच्यात गुप्त चर्चा सुरू होती, तेव्हा मोसादने पाकिस्तानी लष्करप्रमुख आसिम मुनीर आणि त्यांच्या शिष्टमंडळाला संपवण्याचा कट रचला होता. इराणसोबतच्या या वाटाघाटींमध्ये आसिम मुनीर महत्त्वाची भूमिका बजावत होते. मात्र, ही माहिती वेळेत उघड झाली आणि इस्रायलची ही मोठी कट उघड झाली.
या कटामागील उद्देश तज्ज्ञांच्या मते, पाकिस्तानी शिष्टमंडळावर हा हल्ला करण्याचा मुख्य उद्देश इराण आणि अमेरिका यांच्यातील सुरू असलेली शांतता चर्चा मोडणे हा होता. नेतन्याहू यांना पहिल्या दिवसापासून इराण आणि अमेरिका यांच्यातील कोणताही करार मान्य नव्हता. हा करार हाणून पाडण्यासाठी त्यांनी विविध मार्ग अवलंबले, ज्यात लेबनॉनमधील युद्ध आणि अमेरिकेतील इस्रायली लॉबीच्या माध्यमातून ट्रम्प यांच्यावर दबाव टाकण्याचा प्रयत्न यांचा समावेश होता. जेव्हा या कर्मांनी काम झाले नाही, तेव्हा थेट वाटाघाटीत सहभागी असलेल्या प्रमुख व्यक्तींना लक्ष्य करून संपूर्ण प्रक्रिया विस्कळीत करण्याचा हा टोकाचा प्रयत्न होता.
ट्रम्प यांचा संताप आणि मुनीर यांचे महत्त्व या कटामुळे डोनाल्ड ट्रम्प यांचा राग अनावर झाला आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे जनरल आसिम मुनीर हे ट्रम्प यांचे अत्यंत जवळचे मानले जातात. काही तज्ज्ञांच्या मते, मुनीर हे ट्रम्प यांचे इन्फॉर्मर (माहितगार) म्हणून काम करत होते आणि ट्रम्प यांना इराणपर्यंत जे काही संदेश पोहोचवायचे असत, ते मुनीर यांच्या माध्यमातूनच जात असत. आपल्याच खास माणसावर मित्र देशाने हल्ला करण्याचा प्रयत्न करावा, हे ट्रम्प यांना रुचले नाही. त्यांनी नेतन्याहूंना कडक शब्दांत तंबी दिली असून आपल्या मर्यादेत राहा, अन्यथा परिणाम वाईट होतील असा इशारा दिला आहे.
ट्रम्प आणि नेतन्याहू यांच्यातील वाकयुद्ध ट्रम्प यांनी एका टीव्ही मुलाखतीत उघडपणे म्हटले की, जर त्यांनी हस्तक्षेप केला नसता, तर इराणने आतापर्यंत इस्रायलला उद्ध्वस्त केले असते. माझ्यामुळेच आज इस्रायलचे अस्तित्व टिकून आहे,असे मोठे विधान त्यांनी केले आहे. दुसरीकडे, नेतन्याहू यांनीही ट्रम्प यांना आव्हान दिले आहे. नेतन्याहू यांच्या मते, त्यांनी इराणवरील हल्ल्याचा निर्णय स्वतः घेतला असून ट्रम्प यांच्याकडून कोणतेही आदेश घेतलेले नाहीत. त्यांनी ट्रम्प यांना केवळ माहिती दिली होती, आदेश मानले नव्हते. यावरून दोन्ही नेत्यांमधील अहंकार आणि सत्तेची लढाई स्पष्टपणे दिसून येते.
इराणचा धोरणात्मक विजय या सर्व गोंधळात सर्वात मोठा फायदा इराणला झाला आहे. इराणने गेल्या ३०-३५ वर्षांत जे साध्य केले नव्हते, ते आता साध्य केले आहे. इराणने इस्रायलला जागतिक स्तरावर पूर्णपणे एकाकी पाडले आहे. आज केवळ मध्य पूर्वच नाही, तर युरोपातील स्कॅन्डिनेव्हियन देश (फिनलंड, स्वीडन, नॉर्वे) देखील इस्रायलच्या विरोधात उभे ठाकले आहेत. इराण आता मध्य आशियातील एक सुपरपॉवर म्हणून उदयास आला असून, तुर्कीसारखे नाटो सदस्य देश आणि सौदी अरेबियासारखे सुन्नी देशही इराणचे नेतृत्व मान्य करू लागले आहेत. इराणची लष्करी ताकद, जी पूर्वी १५-१७ व्या क्रमांकावर होती, ती आता जगातील पहिल्या १० मध्ये पोहोचली आहे.
अमरीश मिश्रा यांचे विश्लेषण तज्ज्ञ अमरीश मिश्रा यांच्या मते, नेतन्याहू यांची ही सर्वात मोठी हार आहे. नेतन्याहू यांनी शिया आणि सुन्नी या दोन्ही गटांना संपवण्याची जी विचारधारा आखली होती, ती पूर्णपणे अपयशी ठरली आहे. नेतन्याहू यांनी इराणला कमी लेखले आणि अमेरिकेच्या ताकदीला अवास्तव महत्त्व दिले. मोसादकडे हत्या करण्याची क्षमता असली तरी, त्यांच्याकडे सध्याच्या बदलत्या भू-राजकारणाचे अचूक आकलन नाही, हे या अयशस्वी कटातून सिद्ध झाले आहे.
इस्रायलची अंतर्गत परिस्थिती केवळ आंतरराष्ट्रीय स्तरावरच नाही, तर इस्रायलच्या आतही नेतन्याहू यांच्याविरुद्ध संताप वाढत आहे. इस्रायलमधील जनता त्यांच्या विरोधात आहे आणि विरोधी पक्ष ओपिनियन पोलमध्ये आघाडीवर आहेत. परिस्थिती इतकी बिघडली आहे की, काही नेत्यांनी त्यांना सत्तेतून खेचून काढण्यासाठी दगड आणि लाठ्यांचा वापर करण्याची भाषा सुरू केली आहे.
भविष्यातील वाटचाल आणि मुस्तफा खामेनी इराणमध्ये आता सत्तेचे संक्रमण होत आहे. ९ जुलै ही तारीख अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. इमाम खामेनी यांच्या अंत्ययात्रेनंतर मुस्तफा खामेनी हे इराणचे नवीन सर्वोच्च नेते म्हणून जगासमोर येऊ शकतात. जर मुस्तफा खामेनी यांनी नेतृत्व स्वीकारले, तर मध्य पूर्वेतील समीकरणे पूर्णपणे बदलतील.
निष्कर्ष थोडक्यात सांगायचे तर, नेतन्याहू यांचा खेळ आता संपल्याचे चित्र दिसत आहे. त्यांच्या चुकीच्या अंदाजामुळे इस्रायल आज केवळ मित्र देशांपासूनच नाही, तर स्वतःच्या जनतेपासूनही दुरावला आहे. पाकिस्तानच्या लष्करप्रमुखांविरुद्धचा अयशस्वी कट हा इस्रायलच्या हताशपणाचे लक्षण मानले जात असून, यामुळे ट्रम्प आणि इस्रायल यांच्यातील दरी अधिकच रुंदावली आहे. इराण आता या प्रदेशाचा नवा बिग बॉस म्हणून समोर येत असून, येणारा काळ जागतिक व्यवस्थेत मोठे बदल घडवून आणणारा ठरेल.
