आपण अशा एका युगात जगत आहोत जिथे सत्यापेक्षा इव्हेंटला जास्त महत्त्व आहे. १४ मे चा दिवस उजाडला आणि सोन्याचा भाव १० ग्रॅमसाठी चक्क १,६२,००० रुपयांवर पोहोचला! आता प्रश्न असा पडतो की, १,६२,००० हजार रुपयांच्या भावात सोने कोण खरेदी करत असेल? तो सामान्य माणूस तर नक्कीच नाही, ज्याला गॅस सिलेंडर परवडत नाही म्हणून तो शहर सोडून गावात पळून गेला आहे. किंवा तो दुकानदारही नाही ज्याने कमर्शियल सिलेंडरचे भाव ३००० पार गेल्यावर आपले दुकानच बंद करून टाकले. पण आपले प्रधानमंत्री मात्र देशाला आवाहन करत आहेत की, सोने खरेदी करू नका! अहो साहेब, ज्यांच्याकडे भाजी खरेदीचा हिशोब डायरीमध्ये लिहावा लागतो, त्यांना सोने न खरेदी करण्याचा सल्ला देणे म्हणजे भुकेलेल्या माणसाला डाएट करायला सांगण्यासारखे आहे. खरी मजा तर तिथे आहे, जिथे एक-एक वेळी २०-३० लाखांचे सोने खरेदी करणाऱ्या विशिष्ट वर्गाबद्दल सरकार चकार शब्दही काढायला तयार नाही.
रुपयाची घसरण: एक जागतिक विक्रम आपल्या रुपयाने तर सध्या जागतिक पातळीवर अव्वल स्थान पटकावले आहे – पण ते खालून! सप्टेंबर २०२४ पासूनच्या बातम्या पाहिल्या तर आशियातील ४८ देशांमध्ये बांगलादेशचा टाका पहिल्या क्रमांकावर आणि आपला रुपया दुसऱ्या क्रमांकावर सर्वात वाईट कामगिरी करणारा ठरला आहे. जानेवारी २०२५, फेब्रुवारी २०२५ आणि आता मे २०२६ पर्यंतची प्रत्येक बातमी ओरडून सांगत आहे की, भारतीय रुपया ही जगातील सर्वात कमकुवत मुद्रा बनली आहे. जेव्हा रुपया ७० पार गेला होता, तेव्हा खूप गोंधळ झाला होता, पण आता जेव्हा तो ९५.८५ वर पोहोचला आहे, तेव्हा सरकार सांगतेय की हे युद्धामुळे होत आहे. जर युद्ध हेच कारण असेल, तर फक्त भारताचाच रुपया जगातील सर्वात खराब कामगिरी करणारी मुद्रा का ठरत आहे? उत्तर सोपे आहे, पण ते ऐकण्यासाठी भक्तीचा चष्मा उतरवावा लागेल.
व्हीआयपी संस्कृतीचा त्याग आणि नवीन ड्रामा १९ एप्रिल २०१७ ला लाल दिवा हटवून व्हीआयपी संस्कृती संपवल्याचा मोठा गाजावाजा झाला होता, जनतेनेही तो काजळ समजून डोळ्यात लावून घेतला, पण त्यांना हे दिसलेच नाही की ५०-५० गाड्यांचा ताफा घेऊन फिरणारे हे व्हीआयपी नेमके कोण होते? आता नवीन नाटक सुरू झाले आहे. १०-२० गाड्यांऐवजी फक्त २ गाड्या वापरण्याचा महान त्याग हे मंत्री करत आहेत. जो सरकार मेडिकल प्रवेश परीक्षेतील चोऱ्या रोखू शकत नाही, त्यांचे मंत्री आता गाड्या कमी करून त्यागी बनत आहेत. हा सगळा ड्रामा केवळ १२ वर्षांतील आर्थिक अपयश लपवण्यासाठी आहे.
मुख्य आर्थिक सल्लागारांची ‘शांत झोप’ भारताचे मुख्य आर्थिक सल्लागार अनंत नागेश्वरन यांचा विचार तर फारच उच्च आहे. जेव्हा डॉलर ९०.२१ रुपयांवर होता, तेव्हा ते म्हणाले होते की, यामुळे माझी झोप उडणार नाही. आता जेव्हा डॉलर ९५.६३ वर गेला, तेव्हा त्यांना अचानक रुपया वाचवण्याची प्राथमिकता आठवली. कदाचित ९५ रुपयांवर कोणता तरी अलार्म लावला असावा, जो वाजल्याशिवाय त्यांना जाग येत नाही. पण रुपया फक्त आजच पडलेला नाही; तो २०२४, २०२५ आणि २०२६ मध्ये सातत्याने पडतच राहिला आहे. गोदी मीडियाने ही बातमी जनतेपर्यंत पोहोचू दिली नाही, पण कमकुवत रुपयामुळे आलेली महागाई मात्र लोकांच्या घरात पोहोचली आहे.
अर्थमंत्र्यांचा आत्मविश्वास आणि वास्तव संसदेत जेव्हा रुपयाच्या घसरणीवर प्रश्न विचारला जातो, तेव्हा आपल्या अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन अत्यंत आत्मविश्वासाने उत्तर देतात. त्या म्हणतात की, रुपयाची घसरण हा केवळ एक विषय आहे आणि विरोधक विनाकारण यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करून जनतेच्या मेहनतीचा अपमान करत आहेत. त्यांचे म्हणणे आहे की, भारताचे फंडामेंटल्स इतके मजबूत आहेत की जगातील इतर देशांच्या चलनापेक्षा आपला रुपया ठीक चालला आहे. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, रुपया ९५ पार गेल्यावरही त्या दावा करतात की सर्व काही ठीक आहे. रुपया टिकवून ठेवण्यासाठी आरबीआयला ४ अब्ज डॉलर्स बाजारात विकावे लागले, तेव्हा कुठे तो ९३.७२ वर थांबला, नाहीतर तो खूप आधीच १०० पार गेला असता.
मेक इन इंडिया’चा फुगा आणि आयातीचे ओझे गेल्या १२ वर्षांत आपण काय साध्य केले? आपण तेलाच्या आयातीवर ९०% अवलंबून आहोत, खते, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि खाण्याचे तेल यासाठीही डॉलर्स खर्च करत आहोत. चीनसोबतचा आपला व्यापार घाटा ११२ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचला आहे. याचा अर्थ सरळ आहे: गेल्या १२ वर्षांत भारतात निर्यातीसाठी लागणारे दर्जेदार उत्पादनच तयार झाले नाही. मेक इन इंडिया हे केवळ एक घोषवाक्य ठरले आणि आपण आयातीवर इतके अवलंबून झालो की रुपया आता त्या ढिगाऱ्याखाली दबला गेला आहे.
पंडित नेहरूंनी काय केले? जेव्हा मोदी सरकारवर टीकेची झोड उठते, तेव्हा त्यांना पुन्हा एकदा पंडित नेहरू आठवतात. फेब्रुवारी २०२२ मध्ये संसदेत नेहरूंनी १९५० च्या दशकात कोरिया युद्धाबद्दल दिलेल्या विधानाचा विनोद उडवण्यात आला. नेहरू म्हणाले होते की, कोरियातील युद्धामुळे वस्तूंचे भाव वाढतात. आज जेव्हा मोदी सरकार रशिया-युक्रेन युद्धाचे कारण सांगत आहे, तेव्हा नेहरूंचे तेच विधान आठवून मनोरंजन केले जात आहे. पण फरक हा आहे की, नेहरू तेव्हा जागतिकीकरण नसताना बोलत होते, आणि आज हे सरकार जागतिक संबंधांच्या मधुरतेचा दावा करूनही रुपया पडण्यापासून रोखू शकत नाही.
विदेशी गुंतवणुकीचे पलायन आणि शेअर बाजार वित्तमंत्र्यांनी दावा केला की विदेशी गुंतवणूकदार (FPI) गेले तरी फरक पडत नाही, कारण भारतीय किरकोळ गुंतवणूकदार (Retail Investors) बाजार सांभाळून घेतील. पण वास्तव हे आहे की, एका वर्षात गुंतवणूकदारांनी १९.७ अब्ज डॉलर्स (सुमारे १.८० लाख कोटी रुपये) काढून घेतले आहेत. शेअर बाजारात भारताचा हिस्सा ४.७३% वरून ३% च्या खाली आला आहे. गुंतवणूकदारांचा भारतावरील विश्वास उडत चालला आहे कारण येथील कंपन्यांचे नफा कमावण्याचे प्रमाण स्थिर झाले आहे आणि आयटी व स्टार्टअप क्षेत्रातील वाढ खुंटली आहे.
देशभक्तीची नवीन व्याख्या: सोने खरेदी करू नका प्रधानमंत्री आता जनतेला आवाहन करत आहेत की, विदेशी मुद्रा वाचवण्यासाठी सोने खरेदी करू नका, परदेशात जाऊ नका आणि वर्क फ्रॉम होम करा. जे विदेशी गुंतवणूकदार डॉलर्स घेऊन पळून जात आहेत, त्यांना परत बोलावण्याचे धाडस सरकार दाखवू शकत नाही, पण सामान्य जनतेला मात्र देशभक्तीच्या नावाखाली त्याग करायला सांगत आहे. जो वर्ग धर्माच्या नावावर गर्व करण्यात मग्न आहे, त्यांनी कधीतरी विचार करावा की गेल्या १२ वर्षांत त्यांची आर्थिक प्रगती झाली की अधोगती? ज्यांना आपण नागरिकत्वाच्या मुद्द्यावरून घाबरवले, त्यांच्या मुलांनी मात्र परदेशात जाऊन डॉलर्स पाठवणे सुरूच ठेवले आहे.
महागाईचे राक्षसी स्वरूप मार्चमध्ये घाऊक महागाई ३.८८% होती, ती एप्रिलमध्ये थेट ८.३०% वर पोहोचली – ही साडेतीन वर्षांतील उच्चांकी पातळी आहे. वीज आणि इंधनाची महागाई २४.७१% पर्यंत वाढली आहे. पेट्रोलचे भाव लवकरच २५ ते २८ रुपयांनी वाढण्याची भीती वर्तवण्यात येत आहे. कोटक इन्स्टिट्यूशनल इक्विटीजने इशारा दिला आहे की, सर्वात वाईट परिस्थितीसाठी तयार राहा.
शेवटचा प्रश्न २०२१ ते २०२५ दरम्यान प्रधानमंत्र्यांनी त्यांच्या विदेश प्रवासावर ४६० कोटींहून अधिक खर्च केले. या प्रवासातून देशाला नेमके काय मिळाले? रुपया तर सावरला नाहीच, उलट तो आब्रू घालवून बसला आहे. पण यावर चर्चा करण्याऐवजी, राहुल गांधींच्या प्रवासाला कोण पैसे पुरवत आहे, यावर चर्चा घडवून आणली जाते.
हे १२ वर्षांचे आर्थिक मॉडेल म्हणजे केवळ घोषणाबाजी आणि इव्हेंट मॅनेजमेंटचा खेळ आहे. ज्या देशाला धर्म आणि गर्वाच्या गुंगीत ठेवले आहे, त्या जनतेला जेव्हा २० वर्षांनंतर जाग येईल, तेव्हा त्यांच्या हातात फक्त रिकामी तिजोरी आणि पडलेला रुपया असेल. तोपर्यंत गर्व करत राहा, कारण नुकसान झाल्यावरही तुम्हाला ते समजणार नाही, हेच या सरकारचे सर्वात मोठे यश आहे!.
