लेबनॉनमधील संघर्षाची तीव्रता आणि जागतिक राजकारणातील बदलते समीकरण

लेबनॉनमध्ये अलीकडेच झालेल्या इस्रायली हवाई हल्ल्यांनी परिस्थिती अत्यंत भीषण आणि चिंताजनक बनवली आहे. या हल्ल्यांमध्ये सुमारे २५० ते ३०० नागरिकांचा मृत्यू झाला असून हजारो लोक गंभीर जखमी झाले आहेत. स्थानिक रुग्णालयांवर प्रचंड ताण निर्माण झाला असून मानवीय संकटाची गंभीर छाया संपूर्ण प्रदेशावर पसरली आहे.

या पार्श्वभूमीवर इराणकडून इस्रायलविरुद्ध मोठ्या प्रत्युत्तरात्मक हल्ल्याची शक्यता निर्माण झाली होती. गुप्तचर माहितीनुसार इराण तत्काळ कारवाईच्या तयारीत होते. मात्र पाकिस्तान, सौदी अरेबिया, तुर्की आणि इजिप्त यांच्या पुढाकाराने झालेल्या संवेदनशील राजनैतिक प्रयत्नांमुळे इराणने संयम दाखवत हल्ला टाळल्याचे विश्लेषक अमरीश मिश्रा यांनी नमूद केले. या हस्तक्षेपामुळे नाजूक युद्धविराम चर्चांना तात्पुरता दिलासा मिळाल्याचे मानले जाते.दरम्यान, अमेरिकेच्या मध्यस्थीने झालेला अमेरिका-इराण युद्धविराम अत्यंत नाजूक आणि अस्थिर असल्याचे इस्रायली वृत्तपत्र Haaretzच्या अहवालांच्या आधारे सांगितले गेले आहे. इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू या चर्चांना कमकुवत करण्याच्या प्रयत्नात असल्याचेही आरोप समोर येत आहेत. त्यामुळे युद्धविराम टिकेल की नाही, याबाबत मोठी अनिश्चितता निर्माण झाली आहे.

इराणच्या प्रभावशाली कुद्स फोर्सची भूमिकाही या संघर्षात महत्त्वाची ठरत आहे. इस्माईल कानी यांच्या नेतृत्वाखालील ही विशेष लष्करी शाखा प्रतिकार शक्तींवर हल्ले सुरूच राहिल्यास हस्तक्षेपासाठी सज्ज असल्याचे संकेत देण्यात आले आहेत. यामुळे प्रादेशिक तणाव अधिक वाढण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे.चर्चेच्या शेवटी अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याविषयीही भाष्य करण्यात आले. परिस्थिती शांत करण्याची भूमिका त्यांनी घेतली तरी इस्रायल समर्थक लॉबीचा राजकीय व आर्थिक दबाव त्यांच्या निर्णय क्षमतेवर प्रभाव टाकतो, त्यामुळे नेतन्याहू यांच्यावर नियंत्रण ठेवणे त्यांच्यासाठी कठीण ठरते, असे मत व्यक्त करण्यात आले.

घोषित युद्धविराम हा केवळ युद्ध थांबवण्याचा प्रयत्न नसून व्यापक सामरिक खेळीचा भाग असल्याचे या व्हिडिओत अधोरेखित केले आहे. लेबनॉनसारखे मूलभूत प्रश्न आणि प्रादेशिक सुरक्षेचे मुद्दे अद्याप सुटलेले नसल्याने इराण सतत उच्च सतर्कतेच्या स्थितीत असल्याचे सांगितले जाते. अमेरिका अंतर्गत राजकीय दबाव, वाढते आर्थिक ओझे आणि लष्करी खर्च यामुळे या संघर्षातून माघार घेण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे चित्र उभे केले गेले आहे. मात्र इस्रायलचे संरक्षण आणि होर्मूझ सामुद्रधुनीवरील नियंत्रण यांसारख्या धोरणात्मक हितसंबंधांमुळे अमेरिकेसमोर गुंतागुंतीचे आव्हान उभे राहिले आहे.

पाकिस्तान या प्रक्रियेत अमेरिका आणि इराण यांच्यातील मध्यस्थ म्हणून समोर येत असला तरी चीनवरील आर्थिक अवलंबित्व आणि अमेरिकेशी असलेले संबंध यामध्ये संतुलन राखण्याची कठीण कसरत त्याला करावी लागत असल्याचे विश्लेषण मांडले गेले. इस्रायल मध्यपूर्वेत प्रमुख आणि प्रभावशाली प्रादेशिक शक्ती बनण्याच्या दिशेने प्रयत्न करत असल्याचेही चित्रण करण्यात आले आहे. अमेरिकेचा प्रभाव कमी होत असताना स्वतःला प्रादेशिक सुरक्षेचा मुख्य आधारस्तंभ म्हणून स्थापित करण्याची इस्रायलची महत्त्वाकांक्षा असल्याचे म्हटले जाते.

या संघर्षाचा परिणाम जागतिक अर्थव्यवस्थेवरही दिसून येत आहे. व्यापार मार्गांमध्ये अडथळे निर्माण झाल्याने लॉजिस्टिक खर्च वाढले असून ऊर्जा पुरवठ्याबाबत जागतिक स्तरावर चिंता निर्माण झाली आहे. ऑस्ट्रेलिया आणि जपानसारख्या देशांनीही या घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवले आहे.

एकूणच, सध्याचा युद्धविराम हा परस्पर अविश्वास, सामरिक हितसंबंध आणि बदलत्या जागतिक शक्ति समीकरणांनी व्यापलेला गुंतागुंतीचा राजनैतिक प्रयोग असल्याचे या व्हिडिओचे निष्कर्ष सांगतात. २१ व्या शतकातील भू-राजकीय वास्तव नव्या स्वरूपात आकार घेत असून मध्यपूर्वेतील प्रत्येक हालचाल जागतिक राजकारणाला नव्या वळणावर नेणारी ठरत आहे.