एमबीएसची खुर्ची धोक्यात? यमनच्या युद्धभूमीत सौदी अरेबियाचा दारुण पराभव आणि मध्य पूर्वेचा बदलता सत्तापट! मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय आणि सुरक्षेची समीकरणे आज एका अत्यंत स्फोटक व निर्णायक वळणावर येऊन ठेपली आहेत. अब्जावधी डॉलरचे पेट्रो-डॉलर, पश्चिमेकडील आधुनिक शस्त्रास्त्रांचा साठा आणि आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीचा वरदहस्त असूनही, सौदी अरेबियाचा सर्वेसर्वा क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमान यमनच्या वाळवंटात पूर्णपणे अडकला आहे. यमनमधील हुथी अन्सुरुल्लाह बंडखोरांना सहज चिरडून टाकू अशा गर्जना करत सुरू केलेल्या युद्धाला १० वर्षे उलटूनही, आज परिस्थिती अशी झाली आहे की स्वतः एमबीएसला भूमिगत बंकर आणि सुरंगांमधील महालांचा आश्रय घ्यावा लागत आहे. रियाध विमानतळ असो की अदनचे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आणि अध्यक्षीय महाल, हुथींच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांनी आणि आत्मघाती ड्रोन्सनी थेट सौदीच्या उंबरठ्यावर धडक दिली आहे. परिणामी, सौदी अरेबियातील अनेक व्यापारी विमानतळ आणि हवाई वाहतूक बंद करावी लागली आहे. यमनचे युद्ध हे सौदी अरेबियासाठी एक कधीही न संपणारे दलदल ठरले असून, या लष्करी अपयशामुळे मोहम्मद बिन सलमान यांच्या नेतृत्वाला व सत्तेला थेट आव्हान निर्माण झाले आहे. यमनची युद्धभूमी: हुथींचे वर्चस्व आणि सौदीचे लष्करी अपयश गेल्या एका दशकात सौदी अरेबियाने यमनमध्ये थेट लष्करी हस्तक्षेप करून आणि अब्जावधी डॉलर्स ओतूनही हुथींचा प्रतिकार मोडून काढण्यात ते साफ अपयशी ठरले आहेत. उलटपक्षी, हुथींनी आपल्या रणनीतिक आणि गनिमी काव्याच्या बळावर सौदी सैन्याला आणि त्यांच्या बाहुल्या असलेल्या यमनी सरकारी दलांना बॅकफूटवर ढकलले आहे. अवघ्या १५ दिवसांच्या कालावधीत हुथींनी यमनमधील सरकारी दलांच्या ताब्यातील १३३० चौरस किलोमीटरचा रणनीतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा भूभाग मुक्त केला आहे. ताश् किंवा ताईझ या यमनच्या तिसऱ्या क्रमांकाच्या मोठ्या शहराला हुथींनी वेढा घातला असून, तांबड्या समुद्राच्या किनाऱ्यावरील मोकीय बेटे आणि मार्ग पूर्णपणे आपल्या नियंत्रणात आणले आहेत. सौदी अरेबियाने हुथींविरुद्ध लढण्यासाठी यमनच्या सरकारी सैन्याचे तब्बल १ लाख सैनिक एकत्र केले, त्यांना प्रचंड आर्थिक मदत आणि शस्त्रास्त्रे पुरवली; परंतु हुथींच्या आक्रमक रणनीतीपुढे हे सैन्य टिकू शकलेले नाही. एका अनौपचारिक किंवा अनियमित लष्करासारखे दिसणाऱ्या हुथींनी स्थानिक तंत्रज्ञान, चीनचे मॉडेल्स, आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्स आणि प्रगत ड्रोन्स व क्षेपणास्त्रांचा वापर करून जागतिक सुरक्षा तज्ज्ञांना आश्चर्याचा धक्का दिला आहे. रियाध, दम्माम आणि थेट दुबईपर्यंत मारक क्षमता असलेल्या क्षेपणास्त्रांचा मारा करून हुथींनी सौदी अरेबियाच्या हवाई सुरक्षा यंत्रणेच्या ठिकऱ्या उडवल्या आहेत. सौदी अरेबियाने १० वर्षांत अनेक हेलिकॉप्टर्स आणि हजारो सैनिक गमावले आहेत, पण हुथींचा पाडाव करणे त्यांना शक्य झालेले नाही. परकीय कुबड्यांवर टिकलेली सुरक्षा: पाकिस्तान, तुर्की आणि इस्रायलचा छुपा खेळ स्वतःच्या बळावर यमनमधील युद्ध जिंकणे अशक्य झाल्याचे लक्षात आल्यानंतर, सौदी अरेबियाने परकीय शक्तींच्या कुबड्यांचा आधार घेण्यास सुरुवात केली आहे. सौदी अरेबियाच्या सुरक्षेसाठी आणि तांत्रिक मदतीसाठी तब्बल ८,००० ते १०,००० पाकिस्तानी लष्करी जवान सौदीच्या भूमीवर तैनात करण्यात आले आहेत. याशिवाय जे १० विमानांचे पथक आणि तांत्रिक सहाय्य पाकिस्तानकडून दिले जात आहे. दुसरीकडे, तुर्कीने आपले प्रगत ड्रोन्स, रडार आणि सॅटेलाईट प्रणाली सौदीच्या मदतीसाठी उभारली आहे. सर्वात धक्कादायक आणि गंभीर बाब म्हणजे, मोहम्मद बिन सलमान यांच्या वैयक्तिक सुरक्षेची जबाबदारी इस्रायली गुप्तचर संस्था मोसादच्या माजी अधिकाऱ्यांकडे सोपवण्यात आल्याच्या बातम्या समोर आल्या आहेत. अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि इस्रायलचे पंतप्रधान नेतान्याहू हे मध्य पूर्वेला आणि मुस्लिम जगाला विभाजित करण्यासाठी इस्रायल-सौदी आघाडी उघड करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. परंतु, इस्रायलला या युद्धात उघडपणे सामील करून घेणे ही जीसीसी आणि अरब देशांसाठी सर्वात मोठी ऐतिहासिक चूक ठरेल. जर इस्रायल उघडपणे अरब देशांच्या पाठीशी उभा राहिला, तर संपूर्ण मुस्लिम जगतात सौदी राजघराण्याविरोधात तीव्र असंतोष पसरून तिथली सत्ताच कोलमडून पडेल, या भीतीपोटी सौदी अरेबिया हा प्रस्ताव उघडपणे स्वीकारण्यास कचरत आहे. ट्रम्पचे दुटप्पी धोरण आणि अमेरिकन महासत्तेचा रसातळ जागतिक पातळीवर अमेरिकेची दादागिरी आणि एकध्रुवीय जगाचे स्वप्न आता धुळीस मिळाले आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासारख्या अमेरिकन नेत्यांच्या धोरणांमध्ये कमालीचा गोंधळ आणि धरसोडपणा दिसून येत आहे. एकीकडे रशियन तेलावर निर्बंध लादणारे आणि इतरांवर ५०% ते १००% टॅरिफची धमकी देणारे ट्रम्प, स्वतःच्या आर्थिक अडचणींमुळे रशियावरील निर्बंध हटवणाऱ्या कार्यकारी आदेशावर स्वाक्षरी करण्यास भाग पडले आहेत. ईराणला लष्करी आणि आर्थिकदृष्ट्या संपवण्याच्या गर्जना करणाऱ्या अमेरिका आणि वाशिंग्टनच्या आघाडीला गेल्या काही महिन्यांत प्रचंड लष्करी नुकसान सहन करावे लागले आहे. अमेरिकेचे ८१ ते ८२ लष्करी विमाने नष्ट झाल्याचे अहवाल आले आहेत. दोन-दोन युद्धे लढूनही अमेरिका किंवा इस्रायलला आपले कोणतेही उद्दिष्ट साध्य करता आलेले नाही. लष्करी बळावर ईराण किंवा हुथींना नमवता येत नसल्याचे स्पष्ट झाल्यावर, आता अमेरिका ईराणच्या २० बिलियन डॉलरच्या तेल व्यापारावर आर्थिक नाकेबंदी करण्याचा जुनाच अयशस्वी मार्ग अवलंबत आहे. परंतु गेल्या ४५ वर्षांपासून आर्थिक निर्बंध झेलणाऱ्या ईराणने आपला मार्ग बदललेला नाही. याउलट, जागतिक पटलावर अमेरिकन डॉलरच्या मक्तेदारीला सुरुंग लावण्यासाठी चीनने आपल्या युआन या चलनाची आंतरराष्ट्रीय व्यापार चलनाचा पर्याय म्हणून घोषणा केली आहे, ज्यामुळे अमेरिकेच्या आर्थिक वर्चस्वाला मोठा धक्का बसला आहे. वास्तवाचा स्वीकार: बाहुल्या सरकारपेक्षा हुथींचे जमिनीवरील राज्य आंतरराष्ट्रीय कायदा आणि मुत्सद्देगिरीच्या भाषेत अमेरिका व सौदी अरेबिया अदन येथे बसलेल्या किंवा रियाधमधून कारभार चालवणाऱ्या तथाकथित यमन सरकारला आंतरराष्ट्रीय मान्यता देत असले, तरी वास्तविक जमिनीवर चित्र पूर्णपणे वेगळे आहे. जसे अफगाणिस्तानमध्ये २० वर्षे आंतरराष्ट्रीय मान्यता नसतानाही तालिबानने संपूर्ण देशावर ताबा मिळवला आणि सरतेशेवटी अमेरिकेला त्यांच्याशीच वाटाघाटी कराव्या लागल्या, तीच पुनरावृत्ती यमनमध्ये होत आहे. यमनचा सर्वाधिक लोकसंख्येचा भाग, राजधानी सना, सुपीक प्रदेश आणि तांबड्या समुद्राचे अत्यंत महत्त्वाचे बंदर हुथींच्या थेट नियंत्रणात आहे. हुथींना आंतरराष्ट्रीय मान्यता नसली, तरीही ते एक दुर्लक्ष न करता येणारी मोठी लष्करी शक्ती बनले आहेत. ओमानमध्ये अमेरिकेने हुथींशी थेट चर्चा केली आहे, तसेच इस्रायललाही गाझामध्ये हामासशी चर्चा करावी लागली आहे. त्यामुळे रियाधमध्ये बसलेल्या बाहुल्या सरकारशी चर्चा करून यमनचा प्रश्न सुटणार नाही, तर तो जमिनीवर कब्जा असलेल्या हुथींशीच सुटू शकतो, हे वास्तव आता पश्चिमेला स्वीकारावे लागत आहे. निष्कर्ष: बिन सलमान यांची राजकीय कसोटी आणि बदलणारे जागतिक समीकरण येणारे एक-दोन महिने सौदी अरेबिया आणि विशेषतः मोहम्मद बिन सलमान यांच्या राजकीय भवितव्यासाठी अत्यंत निर्णायक असणार आहेत. यमनमध्ये जर सौदी अरेबियाने पुन्हा एकदा मोठे लष्करी धाडस केले आणि ते अपयशी ठरले, तर सौदीच्या राजवटीचे आणि एमबीएसच्या नेतृत्वाचे पतन अटळ मानले जात आहे. अमेरिकेचे छत्र आणि इस्रायलची छुपी मदत मिळूनही जर हुथींचा प्रतिकार सौदीला मोडून काढता आला नाही, तर सौदी अरेबियाची सुरक्षा व्यवस्था पूर्णपणे कोलमडेल. मध्य पूर्व आता वॉशिंग्टन किंवा तेल अवीवच्या इशाऱ्यावर चालणारा पट्टा राहिलेला नाही. यमनच्या गरिबांनी आणि हुथींच्या प्रतिकाराने हे सिद्ध करून दाखवले आहे की, अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे आणि पेट्रो-डॉलरच्या जोरावर कोणत्याही देशाचे स्वातंत्र्य आणि स्वाभिमान चिरडता येत नाही. जर अमेरिकेला इस्रायलची गरज उरली नाही किंवा इस्रायलमुळे अमेरिकेचे नुकसान होऊ लागले, तर अमेरिका इस्रायललाही वाऱ्यावर सोडेल, ही जाणीव आता पश्चिमेत निर्माण होत आहे. यमनच्या रणसंग्रामाने मोहम्मद बिन सलमान यांचा महासत्ता होण्याचा मुखवटा गळून पाडला असून, सौदी अरेबियाच्या सत्तेची आणि भविष्याची किल्ली आता रियाधमध्ये नाही, तर यमनच्या वाळवंटात हुथींच्या हाती आहे, हेच अंतिम सत्य आहे. Kanthak Suryatal Post Views: 100 Facebook WhatsApp Telegram Twitter LinkedIn Snapchat Threads Post navigation हॉर्मुझच्या समुद्रात २ मिलीयन बॅरल तेल धू-धू जळाले! ट्रम्प यांचा खोटारडेपणा अन् मध्यपूर्वेत हुतींचा हाहाकार!
