मेक इन इंडियाचा बट्ट्याबोळ! २५० हून अधिक उद्योगपतींनी सोडला देश; देशात मंदीची लाट, अमेरिकेत रोजगारांची खैरात!

कॉर्पोरेटला टॅक्स सवलती, जनतेला महागाईचा चटका! भारतीय उद्योजकांचा अमेरिकेत रेड कार्पेटवर ताबा; मोदी सरकार हतबल?

अच्छे दिन कुणाचे आले?

देशातील जनतेला अच्छे दिनचे स्वप्न दाखवून सत्तेवर आलेल्या मोदी सरकारने गेल्या दशकभरात कोणाची भरभराट केली, याचे वास्तव आता अत्यंत विदारक स्वरूपात समोर आले आहे. सामान्य कष्टकरी नागरिक, मध्यमवर्ग आणि तरुण नोकरीसाठी वणवण भटकत असताना, देशातील कॉर्पोरेट आणि उद्योगपतींना मात्र करसवलतींचा रेड कार्पेट दिला गेला. देशाच्या अर्थसंकल्पात सामान्य माणसाकडून वसूल केला जाणारा प्राप्तिकर हा कॉर्पोरेट करापेक्षा तब्बल २ लाख कोटी रुपयांनी जास्त आहे. तरीही, ज्या कॉर्पोरेटच्या जिवावर सरकार राजकीय पोळ्या भाजत होते, त्याच उद्योगपतींनी आता भारत सोडून अमेरिकेत धाव घेतली आहे. गेल्या अवघ्या दोन वर्षांत तब्बल ३५० अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त भारतीय भांडवल थेट अमेरिकेत गुंतवले गेले आहे. हा विकसित भारत २०२४ चा प्रचार करणाऱ्या सरकारसाठी सर्वात मोठा चपराक ठरला आहे.

ट्रम्प यांची टॅरिफ नीती आणि मोदी सरकारचे नतमस्तक धोरण

अमेरिकेत सत्तापालट झाल्यानंतर आणि ट्रम्प अध्यक्षपदी आल्यानंतर त्यांनी लागू केलेल्या आक्रमक टॅरिफ धोरणापुढे भारतीय नेतृत्व पूर्णपणे हतबल ठरले आहे. रशियाकडून तेल खरेदीच्या मुद्द्यावर अमेरिकन काँग्रेसमध्ये डेमोक्रॅट्स आणि रिपब्लिकन या दोन्ही पक्षांनी एकमुखाने भारतावर टॅरिफ लादण्याच्या बाजूने मतदान केले. अमेरिकन व्हाईट हाऊस आणि वाणिज्य मंत्रालयाने स्पष्ट संकेत दिले आहेत की, जर भारतीय उद्योजकांना अमेरिकन बाजारात टिकायचे असेल, तर त्यांना अमेरिकेतच गुंतवणूक करावी लागेल किंवा भयंकर टॅरिफचा मार सहन करावा लागेल.

मोदी सरकार आंतरराष्ट्रीय मंचावर आपल्या राजनैतिक संबंधांची शेखी मिरवत असताना, प्रत्यक्ष वास्तव हे आहे की, भारतीय कॉर्पोरेट्सचा या सरकारच्या संरक्षणावरचा विश्वास उडाला आहे. मोदी राजवटीत भारतात गुंतवणूक करून काहीही भवितव्य नाही आणि अमेरिकेच्या आर्थिक निर्बंधांपासून मोदी सरकार संरक्षण देऊ शकत नाही, याची खात्री पटल्यामुळेच भारतीय कंपन्यांनी आपला गाशा गुंडाळून अमेरिकेची वाट धरली आहे.

व्हाईट हाऊसमधील तमाशा आणि अब्जावधींची गुंतवणूक

व्हाईट हाऊसमध्ये नुकताच घडलेला प्रकार भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या अधोगतीची साक्ष देणारा ठरला. एसआर ग्रुपचे संस्थापक रवी रुईया आणि त्यांचे सुपुत्र रेवंत रुईया ट्रम्प यांच्या उपस्थितीत व्हाईट हाऊसमध्ये उभे होते आणि अमेरिका आपल्या यशाचा डंका पिटत होती. एसआर ग्रुप अमेरिकेच्या आयोवा राज्यात १८ अब्ज डॉलरचा सर्वात मोठा STEEL PLANT उभारणार आहे, ज्याची उत्पादन क्षमता २०३० पर्यंत दरवर्षी १ कोटी टन असेल. एवढेच नाही, तर मिनेसोटा येथे २५० कोटी डॉलरची लोखंडाची खाणही त्यांनी ताब्यात घेतली आहे. गेल्या ५० वर्षांत अमेरिकेत न झालेली पोलाद निर्मितीची गुंतवणूक भारतीय उद्योजक तिथे करत आहेत.

या महा-पलायनात केवळ एसआर ग्रुप एकटा नाही:

  • रिलायन्स: टेक्सासमध्ये तब्बल ३०० अब्ज डॉलरची तेल शुद्धीकरण रिफायनरी उभारण्याची घोषणा व्हाईट हाऊसमधूनच झाली आहे.
  • आदित्य बिर्ला ग्रुप: १५ अब्ज डॉलरची अवाढव्य गुंतवणूक अमेरिकेत केली असून अ‍ॅलेरिसचे अधिग्रहण आणि डेटॉन येथील केमिकल प्लांट अमेरिकेत उभारला आहे.
  • जेएसडब्ल्यू स्टील: ओहायो आणि टेक्सासमध्ये २५.५ कोटी डॉलरची गुंतवणूक केली आहे.
  • पी. आर. जिंदाल ग्रुप: टेक्सास आणि मिसिसिपीमध्ये ८.७ कोटी डॉलर गुंतवले आहेत.
  • अभ्युदय ग्रुप: या बड्या ग्रूपने टेक्सासमध्ये ९० कोटी डॉलरची गुंतवणूक करून अमेरिकेत शेकडो नोकऱ्या निर्माण केल्या आहेत.

फार्मा, आयटी, एआय आणि स्टार्टअप्सचेही पलायन

भारताचा कणा मानले जाणारे फार्मास्युटिकल, माहिती तंत्रज्ञान आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रातील उद्योगही आता अमेरिकेत सुरक्षितता शोधत आहेत. अमेरिकेने टॅरिफ लादले तर भारतीय औषध क्षेत्र उद्ध्वस्त होईल या भीतीने भारतातील टॉप ९ फार्मा कंपन्यांनी अमेरिकेत थेट अब्जावधी डॉलर ओतले आहेत:

  • सन फार्मा: एकट्या सन फार्माने अमेरिकेत १२ अब्ज डॉलरची गुंतवणूक केली आहे.
  • इतर फार्मा दिग्गज: डॉ. रेड्डीज लॅबोरेटरीज, औरोबिंदो फार्मा, बायोकॉन, ल्युपिन, झायडस लाईफसायन्सेस, जुबिलंट आणि एसपीएल या कंपन्यांनी भारतात विस्तार करण्याऐवजी अमेरिकन हेल्थकेअर सप्लाय चेनमध्ये गुंतवणूक केली आहे.

तंत्रज्ञान आणि स्टार्टअप क्षेत्रातही हीच बिकट परिस्थिती आहे:

  • मुंबईची स्टेरलाईट टेक्नॉलॉजीज: १० कोटी डॉलरची गुंतवणूक एआय आणि टेलिकॉम क्षेत्रात अमेरिकेत केली.
  • आयआयटी मद्रास ग्लोबल रिसर्च फाउंडेशन: कॅलिफोर्नियात ४५ लाख डॉलर गुंतवले.
  • जिओ वेलनेस: १.५ कोटी डॉलर.
  • अट्री एआय: २० लाख डॉलर.
  • रश एआय: ५० लाख डॉलर.
  • टेकडॉम सोल्युशन्स: ७५ लाख डॉलर.
  • किसफ्लो आणि झोहो सुरी: अनुक्रमे २० लाख डॉलर आणि १५ लाख डॉलर.

गुजरात, दिल्ली, इंदौर, चेन्नई, मुंबई आणि केरळमधील २९ हून अधिक कंपन्यांनी भारतात संशोधन आणि मॅन्युफॅक्चरिंग उभे करण्याऐवजी अमेरिकेत नवीन प्लांट उभारले आहेत.

देशांतर्गत अर्थव्यवस्थेचा बट्ट्याबोळ: मंदी, महागाई आणि भांडवली तुटवडा

मोदी सरकारच्या काळात निर्गुंतवणूक अपयशी ठरली, खासगीकरण अपयशी ठरले आणि अ‍ॅसेट मॉनिटायझेशनचा प्रयोगही सपशेल फसला. कॉर्पोरेट क्षेत्राला देण्यात आलेल्या करातील सवलतींनंतरही ना देशात रोजगाराची निर्मिती झाली, ना मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्राचा विकास झाला, ना संशोधनाला चालना मिळाली.

परिणामी, आज देशांतर्गत अर्थव्यवस्थेची अवस्था अत्यंत बिकट झाली आहे:

  • विदेशी गुंतवणूकदारांची पळ काढणे: गेल्या दोन वर्षांत विदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांनी भारतीय शेअर बाजारातून तब्बल ₹५ लाख ३८ हजार कोटी बाहेर काढले आहेत.
  • शेअर बाजारातील धुळधाण: गेल्या काही दिवसांत गुंतवणूकदारांचे लाखो कोटी रुपये स्वाहा झाले आहेत— एकाच दिवसात ₹७ लाख कोटी तर दुसऱ्या दिवशी ₹५ लाख कोटी बुडाले.
  • रुपयाची ऐतिहासिक घसरण: रुपया डॉलरच्या तुलनेत कमालीचा कमकुवत झाला असून, रुपया सावरण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेला अब्जावधी डॉलरची विक्री करावी लागत आहे.
  • उद्योजक आणि उच्चश्रीमंतांचे स्थलांतर: गेल्या दोन वर्षांत २२३ हून अधिक बड्या उद्योगपतींनी भारत सोडून परदेशात वास्तव्य केले आहे, तर ४२ कंपन्यांनी आपले मुख्य मुख्यालय भारताबाहेर हलवले आहे.

विदेश मंत्री एस. जयशंकर यांनी स्वतः कबूल केले आहे की, जागतिक संकटामुळे खते, कच्चा तेल आणि धान्याचा तुटवडा निर्माण होऊन येत्या काळात अन्नधान्याचे मोठे संकट उभे राहणार आहे. कच्चा माल चीनवर अवलंबून आहे आणि भांडवल अमेरिकेकडे वाहत चालले आहे.

निष्कर्ष: कॉर्पोरेट नेक्ससचा अंत आणि आर्थिक चिंतेची घंटा

मोदी राजवटीचे संपूर्ण आर्थिक मॉडेल हे ठराविक कॉर्पोरेट मित्रांच्या आणि नेक्ससच्या आश्रयाने चालत होते. एनसीएलटी आणि आयबीसी नियमांच्या नावाखाली बँकांची अब्जावधींची एनपीए खाती माफ करण्यात आली, राजकीय निधीचे साटेलोटे उभे केले गेले. परंतु, जेव्हा आंतरराष्ट्रीय पातळीवर ट्रम्प यांच्या टॅरिफची कुऱ्हाड चालली, तेव्हा या कॉर्पोरेट मित्रांनीही सरकारची साथ सोडली आणि स्वतःचा नफा वाचवण्यासाठी अमेरिकेचे गुलाम होणे पसंत केले.

देशातील जनतेला मात्र नोकऱ्यांऐवजी थेट बँक हस्तांतरण आणि मोफत रेशनच्या लाभार्थी रांगेत उभे केले जात आहे, ज्या कल्याणकारी योजनांची मुदत आता २०३१ पर्यंत वाढवण्याचा विचार सरकारला करावा लागत आहे. ट्रम्प यांनी एका प्रसंगी भारतीय अर्थव्यवस्थेला डेड इकॉनमी म्हटले होते, तर जागतिक बँक आणि आयएमएफनेही भारतीय आकडेवारीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे.

ज्या भांडवलाच्या जोरावर देश २०४७ पर्यंत विकसित राष्ट्र होणार होता, तेच भांडवल जर अमेरिकेच्या तिजोरीत जमा होत असेल, तर भारत विकसित कसा होणार? केवळ राजकीय सत्ता टिकवण्यासाठी आणि कॉर्पोरेटच्या आश्रयाने चालू पाहणारे हे राजकारण आता स्वतःच्याच जाळ्यात अडकले आहे. भारताची अर्थव्यवस्था एका मोठ्या आर्थिक डबघाईकडे आणि कंगालीकडे सरकत आहे, ही धोक्याची घंटा आता वाजली आहे!

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You missed

आई दुर्गेचा जयघोष की डीजेच्या तालावर प्रेमगीतांचा जल्लोष? विसर्जन मिरवणुकीतील काही प्रकारांवर प्रश्नचिन्ह!देखावे उत्कृष्ट, भक्तीचा उत्साहही वाखाणण्याजोगा; मात्र उधळलेले रंगीत कागद, हळदीची धूळ आणि प्रेमगीतांवरील नृत्याने उत्सवाच्या पावित्र्यालाच धरले धारेवर!नांदेड (प्रतिनिधी) – जिल्ह्यात काल आई दुर्गा देवीच्या विसर्जन मिरवणुका मोठ्या उत्साहात पार पडल्या. दहा दिवस मनोभावे पूजा-अर्चना, आरती आणि भक्तिभावाने आई दुर्गेची सेवा केल्यानंतर अकराव्या दिवशी ‘जय अंबे’, ‘जय माता दी’च्या जयघोषात देवीला निरोप देण्यात आला. अनेक दुर्गा मंडळांनी साकारलेले आकर्षक देखावे, सजावट, भक्तिमय वातावरण आणि मिरवणुकीतील उत्साह निश्चितच कौतुकास पात्र ठरला. काही मंडळांनी आपल्या कल्पकतेचा उत्तम परिचय देत विसर्जन सोहळ्याला वेगळीच शोभा आणली.मात्र, या संपूर्ण उत्सवात जिथे भक्तीची उंची दिसायला हवी होती, तिथे काही ठिकाणी डीजेच्या आवाजाने, प्रेम गीतांच्या तालावर झालेल्या नृत्याने आणि रंगीत कागदांच्या उधळपट्टीने वेगळाच तमाशा उभा केल्याचे चित्र पाहायला मिळाले. त्यामुळे एक प्रश्न उपस्थित होतो,आई दुर्गेला निरोप देण्यासाठी निघालो होतो की डीजेच्या तालावर स्वतःचे प्रदर्शन करण्यासाठी?डीजेवर भक्तिगीतांचा सूर हरवला; प्रेमगीतांचा जल्लोष मात्र जोरात!देवीच्या विसर्जन मिरवणुकीत ढोल-ताशे, लेझीम, पारंपरिक वाद्ये आणि भक्तिगीतांचा गजर असणे स्वाभाविक आहे. अशा वातावरणातून भक्ती, संस्कृती आणि सामूहिक उत्साह यांचा सुंदर संगम अनुभवायला मिळतो. मात्र, काही ठिकाणी डीजेवर वाजणाऱ्या गाण्यांचा आणि त्यावर सादर होणाऱ्या नृत्याचा देवीच्या विसर्जनाशी नेमका संबंध काय, असा प्रश्न पडल्याशिवाय राहत नाही.‘काला कव्वा काट खायेगा’, ‘सच बोल, सैराट, छोरा बनारस वाला’, ‘कधी होणार तू माझ्या लेकराची’, तसेच प्रेमभावना व्यक्त करणाऱ्या इतर गाण्यांच्या तालावर काही जण नृत्य करताना दिसले. आई दुर्गेची प्रतिमा विसर्जनासाठी घेऊन जात असताना अशा गाण्यांची निवड कितपत योग्य आहे, याचा विचार संबंधित मंडळांनी करायला नको का?या मिरवणुकीत झेन जी,जेन अल्फा आणि झेन बीटा सहभागी झालेले होते. आपणच आपल्या पुढील पिढीना काय देत आहोत हा प्रश्न मिरवणुकीत असे गाणे आणि नृत्य पाहून वाटत होते. आईच्या निरोपाला भक्तीचा भाव हवा की प्रेमगीतांच्या तालावर नृत्याचा आविष्कार? हा प्रश्न उपस्थित करणे म्हणजे कोणाच्या आनंदावर विरजण घालणे नव्हे; तर उत्सवाच्या मूळ उद्देशाची आठवण करून देणे होय. गाण्यांची निवड आणि नृत्याची पद्धत याबाबत प्रत्येक मंडळाने स्वतःहून काही मर्यादा ठरवणे गरजेचे आहे. कारण उत्सवातील उत्साह आणि सार्वजनिक कार्यक्रमातील जबाबदारी या दोन वेगळ्या गोष्टी नाहीत. भक्तीच्या नावाखाली कोणतेही प्रदर्शन योग्य ठरत नाही.रंगीत कागदांची उधळण : आनंद मंडळाचा, स्वच्छतेचा त्रास नागरिकांचा!विसर्जन मिरवणुकीत काही मंडळांनी छोट्या तोफा किंवा तत्सम साधनांतून रंगीत कागद हवेत उडवण्याचा प्रकार केला. वरवर पाहता हा प्रकार आकर्षक वाटतो. हवेत उडणारे रंगीत कागद, गुलाल आणि फटाक्यांचा गजर पाहून काहींना आनंदही होत असेल. मात्र, या काही क्षणांच्या आनंदानंतर निर्माण होणाऱ्या समस्यांचे काय? मिरवणुकीच्या मार्गावर घरे असलेल्या नागरिकांना, विशेषतः महिलांना, या रंगीत कागदांचा आणि उधळलेल्या साहित्याचा मोठा त्रास सहन करावा लागतो. घराच्या अंगणात, खिडक्यांत, छतावर आणि परिसरात साचलेले कागद गोळा करण्याची जबाबदारी शेवटी कोणाची? उत्सव साजरा करणारे मंडळ पुढे निघून जाते; पण मागे उरलेला कचरा साफ करण्याची वेळ स्थानिक रहिवाशांवर येते.मिरवणुकीतील पाच मिनिटांचा आनंद आणि नागरिकांच्या घरातील तासन्तास चालणारी स्वच्छता यातील समतोल कोण साधणार?उत्सव साजरा करण्याचा अधिकार प्रत्येकाला आहे; पण सार्वजनिक रस्ते आणि इतरांच्या घरांचा परिसर अस्वच्छ करण्याचा अधिकार कोणालाही नाही. रंगीत कागद उडवण्याचा प्रकार आकर्षक वाटत असला, तरी त्यातून निर्माण होणारा कचरा आणि पर्यावरणावरील परिणाम लक्षात घेणे आवश्यक आहे. अशा कागदांमुळे नाल्या अडण्याची, परिसर अस्वच्छ होण्याची आणि स्वच्छतेचा खर्च वाढण्याची शक्यता असते. त्यामुळे या प्रकारावर आता केवळ दुर्लक्ष करून चालणार नाही.हळदीचा रंग हवेत, नागरिकांच्या नाकात; आनंदाच्या उधळपट्टीची किंमत कोण मोजणार?काही मिरवणुकांमध्ये गुलाल, हळद आणि इतर रंगीत पदार्थांची मोठ्या प्रमाणावर उधळण झाल्याचे चित्रही समोर आले. मिरवणूक संपल्यानंतरही त्याचे परिणाम लगेच संपत नाहीत. रस्त्यावर उडालेली हळद, हवेत तरंगणारी धूळ आणि परिसरात साचलेले रंगीत पदार्थ यांचा त्रास दुसऱ्या दिवशी सकाळी बाहेर पडणाऱ्या नागरिकांनाही सहन करावा लागू शकतो. उत्सवाच्या दुसऱ्या दिवशी सकाळी कामासाठी बाहेर पडणाऱ्या नागरिकांच्या नाकातोंडात हळद आणि धुळीचे कण जाणे, कपडे खराब होणे आणि परिसराची स्वच्छता करण्याची वेळ येणे, ही उत्सवाची अपेक्षित फलश्रुती नक्कीच नाही. एका बाजूला पर्यावरणपूरक उत्सव साजरा करण्याचे आवाहन केले जाते आणि दुसऱ्या बाजूला हवेत मोठ्या प्रमाणात रंगीत पदार्थ उधळले जातात. मग पर्यावरणपूरकतेचे भाषण केवळ व्यासपीठापुरतेच मर्यादित ठेवायचे का? हळद किंवा गुलाल वापरण्याचा प्रत्येक प्रकार धोकादायकच असतो, असे नाही. मात्र, त्याचे प्रमाण, त्यातील घटक, उडणारी धूळ आणि स्वच्छतेची जबाबदारी यांचा विचार न करता केलेली उधळपट्टी निश्चितच चिंताजनक आहे.आवाजाच्या दणक्यात भक्तीचा आवाज हरवू नये!डीजेचा कर्णकर्कश आवाज, फटाक्यांचा गोंगाट आणि त्यातून निर्माण होणारा त्रास हा आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे. मिरवणुकीत सहभागी झालेल्यांना मोठ्या आवाजाचा उत्साह जाणवत असेल; मात्र त्याच मार्गावर राहणाऱ्या ज्येष्ठ नागरिकांचे, लहान मुलांचे, रुग्णांचे आणि इतर नागरिकांचे काय? उत्सव म्हणजे केवळ सहभागी मंडळींचा आनंद नसतो. सार्वजनिक उत्सवात सहभागी नसलेल्या नागरिकांनाही सुरक्षितता, शांतता आणि स्वच्छ परिसर मिळण्याचा तितकाच अधिकार आहे. ध्वनिक्षेपकांच्या आवाजाच्या मर्यादा, लागू असलेल्या वेळेच्या अटी आणि फटाक्यांसंबंधीचे नियम पाळणे ही मंडळांची जबाबदारी आहे. ‘उत्सव वर्षातून एकदाच येतो’ हा युक्तिवाद नियम मोडण्याचा परवाना ठरू शकत नाही.गणेश मंडळे असोत वा दुर्गा मंडळे—आता आत्मपरीक्षणाची वेळ!हा प्रश्न केवळ कालच्या दुर्गा विसर्जनापुरता मर्यादित नाही. गणेशोत्सव, नवरात्रोत्सव किंवा इतर कोणताही सार्वजनिक उत्सव असो, प्रत्येक मंडळाने आपल्या कार्यपद्धतीचा गांभीर्याने विचार करण्याची वेळ आली आहे. देखावे उत्कृष्ट असावेत, सजावट आकर्षक असावी, मिरवणूक शिस्तबद्ध असावी आणि भक्तिभावही ओसंडून वाहावा याला कोणाचाही विरोध नाही. उलट, चांगल्या कामाचे कौतुक झालेच पाहिजे. मात्र, उत्कृष्टतेची स्पर्धा केवळ मोठ्या डीजेवर, महागड्या सजावटीवर, कागदांच्या उधळपट्टीवर किंवा कोण अधिक मोठा आवाज करतो यावर आधारित असू नये.मंडळाचा मोठेपणा आवाजाच्या डेसिबलमध्ये मोजायचा की समाजासाठी केलेल्या कामात?हा प्रश्न प्रत्येक पदाधिकाऱ्याने स्वतःला विचारावा. कारण मंडळाची खरी प्रतिष्ठा ही केवळ मिरवणुकीतील गर्दीतून नव्हे, तर समाजाप्रती असलेल्या जबाबदारीतून निर्माण होते.पुढील उत्सवांसाठी स्वतंत्र आचारसंहिता हवी!यापुढील प्रत्येक सार्वजनिक उत्सवापूर्वी मंडळांनी एक सामूहिक आचारसंहिता तयार करावी. त्यामध्ये पुढील बाबींना प्राधान्य देता येईल.गाण्यांची योग्य निवड: देवीच्या विसर्जन मिरवणुकीत भक्तिमय, सांस्कृतिक आणि प्रसंगाला अनुरूप संगीताला प्राधान्य द्यावे.नृत्य सादरीकरणाला मर्यादा: धार्मिक मिरवणुकीचे स्वरूप आणि सार्वजनिक शिष्टाचार यांचा विचार करून नृत्याचे नियोजन करावे.कागदांची उधळण टाळावी: पर्यावरणाला हानी पोहोचवणारे किंवा मोठ्या प्रमाणावर कचरा निर्माण करणारे साहित्य वापरणे टाळावे.गुलाल आणि हळदीचा मर्यादित वापर: हवेत मोठ्या प्रमाणावर धूळ उडेल अशी उधळण टाळून नागरिकांच्या आरोग्याचा विचार करावा.ध्वनी आणि फटाक्यांवर नियंत्रण: लागू असलेल्या नियमांचे पालन करून ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले आणि रुग्णांना होणारा त्रास कमी करावा.स्वच्छतेची जबाबदारी स्वीकारावी: मिरवणूक संपल्यानंतर संबंधित मार्ग आणि परिसर स्वच्छ करण्याची व्यवस्था मंडळांनी करावी.नागरिकांच्या तक्रारींसाठी व्यवस्था: मंडळाचे पदाधिकारी आणि आयोजक यांच्याशी संपर्क साधता येईल अशी व्यवस्था असावी.अशा आचारसंहितेमुळे उत्सवाचा आनंद कमी होणार नाही; उलट त्याला अधिक सुसंस्कृत, शिस्तबद्ध आणि समाजाभिमुख स्वरूप प्राप्त होईल.पोलिसांचे नियोजन कौतुकास्पद; आता मंडळांची जबाबदारीही तितकीच महत्त्वाची!जिल्ह्यातील विसर्जन मिरवणुका व्यवस्थित पार पडाव्यात, कायदा-सुव्यवस्था अबाधित राहावी आणि नागरिकांना अनावश्यक त्रास होऊ नये, यासाठी पोलीस प्रशासनातील वरिष्ठ अधिकारी डॉ. नीलाभ रोहन यांच्यासह संबंधित पोलीस अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनी मोठी मेहनत घेतली. त्यांच्या नियोजनाचे आणि परिश्रमांचे कौतुक करणे आवश्यक आहे. मात्र, पोलीस प्रशासनाने कितीही मेहनत घेतली, तरी प्रत्येक मंडळाने स्वतःची जबाबदारी ओळखल्याशिवाय सार्वजनिक उत्सव पूर्णपणे शिस्तबद्ध होऊ शकत नाहीत. प्रत्येक गोष्टीवर पोलिसांनीच लक्ष ठेवावे, प्रत्येक चुकीसाठी पोलिसांनीच हस्तक्षेप करावा आणि प्रत्येक वेळी प्रशासनानेच शिस्त लावावी, अशी अपेक्षा ठेवणे योग्य नाही. स्वयंशिस्त हीच सार्वजनिक उत्सवांची खरी ताकद आहे.शेवटी एकच प्रश्न : आईला निरोप देताना आपण तिच्या शिकवणीचा निरोप तर देत नाही ना?आई दुर्गेची दहा दिवस मनोभावे पूजा करायची, तिच्या चरणी नतमस्तक व्हायचे, शक्ती आणि सद्बुद्धीचे आशीर्वाद मागायचे आणि अकराव्या दिवशी तिच्या विसर्जन मिरवणुकीतच सार्वजनिक स्वच्छता, पर्यावरण आणि सामाजिक भान विसरायचे या विरोधाभासाचा विचार होणे गरजेचे आहे. आई दुर्गा ही शक्ती, संयम, सद्बुद्धी आणि अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याचे प्रतीक मानली जाते. मग तिच्या नावाने साजरा होणाऱ्या उत्सवात नागरिकांना त्रास होईल असे प्रकार घडत असतील, तर आपण नेमकी कोणती शिकवण पुढे नेत आहोत? मिरवणुकीत जयघोष असावा, पण तो इतरांचा आवाज दाबणारा नसावा. रंगांची उधळण असावी, पण ती नागरिकांच्या घरात आणि श्वासात शिरणारी नसावी. नृत्य असावे, पण त्यात प्रसंगाचे भानही असावे. उत्साह असावा, पण त्याला जबाबदारीची जोड असावी.कारण आई दुर्गेचा खरा जयघोष डीजेच्या आवाजात नव्हे, तर आपल्या आचरणातून ऐकू आला पाहिजे!उत्कृष्ट देखावे साकारणाऱ्या, शिस्तबद्ध मिरवणुका काढणाऱ्या आणि भक्तिभावाने देवीला निरोप देणाऱ्या सर्व मंडळांचे निश्चितच अभिनंदन. मात्र, जिथे चुका झाल्या आहेत, तिथे त्या मान्य करून पुढील उत्सव अधिक चांगला करण्याची तयारीही तितकीच महत्त्वाची आहे. आम्ही चांगल्या कामाचे कौतुक करू आणि चुकीच्या गोष्टींकडेही बोट दाखवू; कारण आमचा उद्देश कोणत्याही मंडळाची बदनामी करणे नसून सार्वजनिक उत्सव अधिक सुंदर, स्वच्छ, सुरक्षित आणि सुसंस्कृत व्हावेत हा आहे.पुढच्या उत्सवात देखावेही उत्कृष्ट असावेत, भक्तीही मनापासून असावी आणि विसर्जनानंतर रस्त्यावर कचरा नव्हे, तर चांगल्या आठवणी उराव्यात—हीच अपेक्षा!

error: Content is protected !!