इंदूरमध्ये Gen Z चा उद्रेक! राहुल गांधींच्या सभेपूर्वी मंचावर पोलिसांचा राडा; दडपशाही की राजकीय भीती?

युवकांचा लोंढा आणि प्रशासकीय अस्वस्थता

मध्य प्रदेशातील इंदूर शहरात काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांच्या छात्रों की गूंज या कार्यक्रमादरम्यान घडलेल्या घडामोडींनी देशातील राजकीय आणि प्रशासकीय वर्तुळात मोठे वादळ निर्माण केले आहे. राहुल गांधी यांच्या या जनसंपर्क मोहिमेअंतर्गत देशभरात २८ कार्यक्रम आयोजित केले जाणार असून, इंदूरमधील हा ५ वा कार्यक्रम होता. सायंकाळी ७ वाजता नियोजित असलेल्या या कार्यक्रमासाठी दुपारी ४:३० ते ५ वाजताच संपूर्ण भारत जोडो मैदान तुडुंब भरले होते. परंतु, राहुल गांधी मंचावर येण्यापूर्वी अवघ्या ३५ ते ४० मिनिटे आधी मंचावर पोलिस अधिकारी आणि आयोजकांमध्ये झालेली बाचाबाची व धक्काबुक्की यामुळे कार्यक्रमाला अत्यंत तणावपूर्ण वळण मिळाले.

एकीकडे मैदानावर ट्विंकल ट्विंकल लिटल स्टार, राहुल गांधी सुपरस्टार आणि शेर आया शेर आया अशा घोषणा देत Gen Z (नवीन पिढीतील तरुण) आणि विद्यार्थी मोठ्या संख्येने एकत्र आले होते. तर दुसरीकडे, प्रशासनाकडून सभेला रोखण्यासाठी किंवा अडथळे आणण्यासाठी कठोर पावले उचलली जात असल्याचा आरोप काँग्रेस आणि पत्रकारांकडून केला गेला. हा केवळ एका राजकीय सभेचा वाद नसून, तरुणांमधील वाढता असंतोष आणि प्रशासकीय यंत्रणेचा राजकीय वापर यावर प्रकाश टाकणारी मोठी घटना ठरली आहे.

मंचावरील पोलिसांची वर्तणूक आणि प्रशासकीय अडथळे

इंदूरच्या कार्यक्रमात सर्वात वादग्रस्त ठरली ती पोलिसांची मंचावरील वर्तणूक. राहुल गांधी सभेच्या ठिकाणी पोहोचण्यापूर्वी पोलिस अधिकाऱ्यांनी थेट मंचावर जाऊन आयोजकांशी अत्यंत आक्रमक भाषेत संवाद साधला व नोकझोक केली. काँग्रेस वक्त्यांच्या दाव्यानुसार, भाजपशासित मध्य प्रदेश सरकार आपल्या प्रशासकीय यंत्रणेचा वापर करून गुंडगिरी व दडपशाही करत आहे.

विशेष म्हणजे, याआधी कोटा, डेहराडून, प्रयागराज आणि पुणे या शहरांमध्ये राहुल गांधींचे याच मालिकेतील चार कार्यक्रम शांततेत पार पडले होते; तेथे असा कोणताही पोलिस हस्तक्षेप किंवा गैरवर्तन झाले नव्हते. इंदूरमधील कार्यक्रमासाठी प्रशासनाने ३१ कडक अटी लादल्या होत्या. स्थानिक हॉटेल आणि कॉन्व्हॉयभोवती मोठ्या प्रमाणात बंदोबस्त तैनात करण्यात आला होता. प्रशासनाचा हा आक्रमक पवित्रा तरुणांना चिथावणी देऊन काही अप्रिय घटना घडवून आणण्यासाठी आणि सभा रद्द करण्यासाठी होता का, असा प्रश्न या विश्लेषणातून उपस्थित केला गेला आहे.

Gen Z चा एल्गार: मंडपात १०% तर रस्त्यावर ९०% गर्दी

इंदूरमधील या सभेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे Gen Z म्हणजेच १८ ते २५ वयोगटातील तरुणांची प्रचंड उपस्थिती. सभेच्या प्रत्यक्ष वार्तांकनानुसार, भारत जोडो मैदानावरील मुख्य पेंडॉल किंवा मंडपात जेवढी गर्दी होती, त्यापेक्षा कितीतरी पटीने जास्त तरुण मैदानाबाहेर आणि इंदूरच्या रस्त्यांवर अडकून पडले होते. एका प्रत्यक्षदर्शी पत्रकाराच्या दाव्यानुसार, मुख्य मंडपात असलेली गर्दी ही एकूण जनसमुदायाच्या केवळ १०% होती, तर ९०% जनता आणि तरुण बाहेर रस्त्यावरच उभे होते.

पोलिसांनी विद्यार्थ्यांच्या गाड्या दूरवरच अडवून ठेवल्यामुळे हजारो तरुण पायी चालत सभेच्या ठिकाणी पोहोचत होते. हा तरुण वर्ग प्रामुख्याने:

• पेपर लीक : देशातील विविध भरती परीक्षांचे वारंवार होणारे पेपर लीक.
• बेरोजगारी: शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतरही नोकऱ्यांचा अभाव.
• भविष्यकालीन चिंता: शैक्षणिक आणि आर्थिक अनिश्चितता.

या मुद्द्यांवर अत्यंत आक्रमक झाला आहे. तरुणांचा हा हुंकार स्पष्ट करतो की, आजचा Gen Z राहुल गांधी यांच्याकडे आपल्या प्रश्नांना वाचा फोडणारा नेता म्हणून पाहत आहे.

इंदूरच्या ऐतिहासिक आणि राजकीय परंपरेला धक्का

इंदूर हे शहर ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यंत आदरातिथ्यशील आणि राजकीयदृष्ट्या उदार मानले जाते. इंदूरच्या राजकीय संस्कृतीचा इतिहास पाहिल्यास, या शहराने प्रत्येक विचारसरणीच्या नेत्याचे – मग ते अटलबिहारी वाजपेयी असोत, शरद यादव असोत, सीताराम येचुरी असोत किंवा समाजवादी नेते असोत – नेहमीच उत्साहाने स्वागत केले आहे. येथे रात्रभर चालणारी आणि सरकारची खरडपट्टी काढणारी कवी संमेलने सकाळी ७ वाजेपर्यंत शांततेत पार पडत असत.

मात्र, या कार्यक्रमादरम्यान पोलिसांच्या वर्तणुकीमुळे इंदूरच्या या गौरवशाली परंपरेला प्रथमच गालबोट लागले आहे, असा घणाघाती आरोप करण्यात आला. जेव्हा शहरात मोठ्या कलाकारांचे कॉन्सर्ट किंवा धार्मिक बाबांचे (उदा. रुद्राक्ष वाटपाचे कार्यक्रम) कार्यक्रम होतात, जिथे अनेकदा चेंगराचेंगरी किंवा दुर्घटनेत प्राणहानी होते, तेव्हा प्रशासन सहज परवानग्या देते. परंतु, शांततेत होणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या राजकीय कार्यक्रमावर एवढ्या अटी लादणे आणि मंचावर तमाशा करणे हे प्रशासनाच्या दुटप्पी धोरणावर बोट ठेवते.

विद्यार्थी राजकारणातील बदलता प्रवाह

या विश्लेषणात केवळ इंदूरच्या सभेचाच विचार केलेला नाही, तर देशातील विद्यार्थी राजकारणातील बदलांवरही भाष्य करण्यात आले आहे. अलीकडच्या काळात झालेल्या विद्यापीठ निवडणुकांचे दाखले देत असे स्पष्ट केले गेले की, सत्ताधारी पक्षाची विद्यार्थी संघटना असलेल्या ABVP (अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद) ला मोठ्या पराभवाला सामोरे जावे लागले आहे.

• डिब्रूगड विद्यापीठ: ABVP चा पूर्ण सफाया झाला.
• हेमवती नंदन बहुगुणा गढवाल केंद्रीय विद्यापीठ: ABVP चा पराभव झाला.

हा राजकीय बदल दर्शवतो की, तरुण आता केवळ धार्मिक किंवा भावनिक मुद्द्यांवर न अडकता आपल्या रोजगाराच्या आणि शिक्षणाच्या अधिकारासाठी राजकीय भूमिका घेत आहेत.

दाव्यांचे सखोल विश्लेषण (Analysis of Major Claims)

निष्कर्ष: भीतीचे राजकारण की परिवर्तनाची नांदी?

इंदूरमधील छात्रों की गूंज या कार्यक्रमाने हे सिद्ध केले आहे की, विरोधी पक्षाचा आवाज दाबण्यासाठी जेवढे प्रशासकीय अडथळे निर्माण केले जातील, तेवढाच जनतेचा आणि विशेषतः तरुणांचा पाठिंबा अधिक तीव्र होतो. मंचावर पोलिस पाठवून घडवून आणलेला वाद किंवा ५ वाजताच मैदानाला पडलेले वेढे, या सर्वांमुळे राहुल गांधी यांच्या प्रतिमेला अधिकच लोकनायकत्वाचे वलयांकित स्वरूप प्राप्त झाले.

प्रशासकीय बौखलाहट हीच दर्शवते की, Gen Z चा हा असंतोष आगामी काळात राजकीयदृष्ट्या अत्यंत निर्णायक ठरणार आहे. इंदूरसारख्या शहरात जिथे ऐतिहासिकदृष्ट्या विचारांचे स्वातंत्र्य जपले गेले, तिथे झालेला हा प्रकार लोकशाहीच्या आरोग्यासाठी घातक आहे. परंतु, रस्त्यावर उतरलेला तरुण वर्ग हे दाखवून देतो की, दडपशाहीच्या जोरावर विचारांची गूंज दाबता येत नाही!