३६% विरुद्ध ६४%: लोकशाहीचा संकोच की नाझी मॉडेलचे डिजिटल पुनरुज्जीवन?

जेव्हा सत्ताधारी पक्षाचे अधिकृत हँडलच मुख्यमंत्र्यांना थप्पड मारण्याचे एआय व्हिडिओ बनवते!  डिजिटल राजकीय प्रचाराचे विद्रूपीकरण

भारतातील डिजिटल राजकीय प्रचाराचे स्वरूप आता एका अत्यंत धोकादायक आणि हिंसक वळणावर येऊन पोहोचले आहे. एकेकाळी सोशल मीडियाचा वापर केवळ स्वतःच्या कामाचा प्रचार करण्यासाठी किंवा विरोधी नेत्यांच्या धोरणांवर टीका करण्यासाठी केला जात होता. परंतु, नुकत्याच समोर आलेल्या घडामोडींवरून स्पष्ट होते की, सत्ताधारी भारतीय जनता पक्षाची नितीन नवीन यांच्या नेतृत्वाखालील नवीन आयटी सेल टीम आता डिजिटल पातळीवरील सरेआम हिंसाचार, धमक्या आणि समाजविघातक गुन्हेगारी घटकांच्या उदात्तीकरणावर उतरली आहे.

पंजाबच्या विद्यमान मुख्यमंत्र्यांना थप्पड मारणे असो, वर्गात प्रश्न विचारणाऱ्या १८ वर्षांच्या सुजाण विद्यार्थ्याला दिमागी नक्षल ठरवून बेदम मारहाण करणे असो, की उत्तर प्रदेश भाजपकडून इतना बम मारेंगे इलाका धुआधुआ हो जाएगा अशा थेट हिंसक धमक्या देणे असो; सत्ताधाऱ्यांचा हा नवीन डिजिटल अजेंडा केवळ राजकीय विरोध दर्शवणारा राहिलेला नाही. हा थेट देशातील लोकशाही मूल्यांवर, संविधानावर आणि सामान्य नागरिकांच्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर झालेला डिजिटल हल्ला आहे. या संपादकीय लेखात आपण या हिंसक प्रचारामागील वास्तव, त्याचे समाजमनावरील परिणाम आणि सत्ताधाऱ्यांच्या वैचारिक कोंडीचे सविस्तर विश्लेषण करणार आहोत.

दिमागी नक्षल नावाचे नवीन अस्त्र आणि विद्यार्थ्यांवरील प्रहार

भाजप छत्तीसगडच्या अधिकृत सोशल मीडिया हँडलवरून प्रसारित करण्यात आलेल्या एका एआय-जनरेटेड व्हिडिओमध्ये शिक्षणाच्या पवित्र मंदिरात म्हणजेच क्लासरूममध्ये अत्यंत संतापजनक दृश्य दाखवण्यात आले आहे. या व्हिडिओमध्ये एक गुंड प्रवृत्तीचे पात्र वर्गात घुसते आणि प्रश्न विचारणाऱ्या एका १८ वर्षांच्या विद्यार्थ्याला जोरदार थप्पड मारते. मारहाण करताना तो पात्र म्हणतो, तू दिमागी नक्षल आहेस, प्रश्न विचारणे बंद कर आणि गपचूप अभ्यास करून आयएएस बन.

या घटनेचे मूळ २० जुलै रोजी जंतरमंतर येथे झालेल्या जेन झी  म्हणजेच देशातील तरुण पिढीच्या आंदोलनात आहे. जेव्हा देशातील तरुण पिढी संविधान वाचवण्यासाठी, लोकशाही टिकवण्यासाठी आणि परीक्षांमधील घोटाळे रोखण्यासाठी रस्त्यावर उतरली, तेव्हा पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांना मोठा कल्चरल शॉक (सांस्कृतिक धक्का) बसला होता. या आंदोलनात तरुणांनी संतापाच्या भरात काही तीखे शब्द वापरले, ज्याचे कधीही समर्थन केले जाऊ शकत नाही. परंतु, तरुणांच्या या संतापजनक भाषेला सांस्कृतिक धक्का म्हणणारे पंतप्रधान आणि त्यांचे आयटी सेल जेव्हा स्वतः एका १८ वर्षांच्या निरागस विद्यार्थ्याला वर्गात मारहाण करताना दाखवणारा व्हिडिओ अधिकृत हँडलवरून जारी करतात, तेव्हा त्यांचा सांस्कृतिक ढोंगीपणा उघडा पडतो.

दिमागी नक्षल हा शब्द थेट लाल किल्ल्यावरून पंतप्रधानांच्या भाषणातून खाली पाझरला आहे. पंतप्रधानांच्या या विधानाचा गैरवापर करत आता भाजपची आयटी सेल विचारणाऱ्या प्रत्येक नागरिकाला, मग तो १८ वर्षांचा विद्यार्थी का असेना, दिमागी नक्षल ठरवून त्याला शारीरिक आणि मानसिक हिंसेचा धाक दाखवत आहे.

मुख्यमंत्र्यांना थप्पड: लोकशाही संस्थांचा अवमान

भाजप पंजाबच्या अधिकृत हँडलवरून एक अत्यंत आक्षेपार्ह एआय-जनरेटेड व्हिडिओ प्रसिद्ध करण्यात आला आहे, ज्यामध्ये पंजाबचे विद्यमान मुख्यमंत्री भगवंत मान यांना थेट थप्पड मारताना दाखवले गेले आहे आणि त्यांच्या मागे अरविंद केजरीवाल उभे आहेत. एका राज्याच्या लोकशाही मार्गाने निवडून आलेल्या मुख्यमंत्र्याला अशा प्रकारे हिंसक पद्धतीने दाखवणे ही केवळ राजकीय असभ्यता नाही, तर लोकशाही व्यवस्थेचा सरेआम केलेला उपमर्द आहे.

या संदर्भात एक साधा प्रश्न पडतो: जर विरोधी पक्षाच्या (उदा. काँग्रेस किंवा समाजवादी पक्ष) अधिकृत हँडलवरून भाजपच्या कोणत्याही मुख्यमंत्र्याला थप्पड मारणारा असा एआय व्हिडिओ टाकला असता, तर देशात काय झाले असते? सत्ताधाऱ्यांनी रस्त्यावर उतरून धुमाकूळ घातला असता, राहुल गांधी किंवा त्यांच्या सहकाऱ्यांवर तातडीने गुन्हे दाखल झाले असते आणि रातोरात बुलडोझर चालवून संबंधितांची घरे पाडली असती. देशात सध्या अशी परिस्थिती आहे की सामान्य पत्रकाराने किंवा नागरिकाने भाजपच्या मुख्यमंत्र्याविरुद्ध साधे व्यंगचित्र जरी काढले, तरी त्याच्यावर एनएसए किंवा युएपीए सारखे कडक कायदे लादले जातात. मात्र, सत्ताधारी पक्षाचे अधिकृत हँडल राजरोसपणे एका मुख्यमंत्र्याला मारहाण करण्याचे व्हिडिओ बनवून मिरवत आहेत आणि तरीही त्यांच्यावर कोणतीही कायदेशीर कारवाई होत नाही.

गुंड, माफिया आणि इलाका धुआधुआ संस्कृती

उत्तर प्रदेश भाजपच्या अधिकृत सोशल मीडिया हँडलवरून एक धक्कादायक ट्विट करण्यात आले: इतना बम मारेंगे इलाका धुआधुआ हो जाएगा. हे विधान अशा राज्याच्या अधिकृत पक्षाकडून येत आहे, जिथले मुख्यमंत्री गेल्या पावणेदहा वर्षांपासून सतत एकच डायलॉग मारत आहेत की, गुन्हेगार पाताळात जरी लपले तरी त्यांना सोडणार नाही, इलाका श्मशान किंवा कब्रिस्तान करून टाकेन.

एकीकडे गुन्हेगारीमुक्त राज्याचा दावा करायचा आणि दुसरीकडे स्वतःच्याच अधिकृत सोशल मीडियावरून बॉम्ब मारून इलाका धुआधुआ करण्याची गुंडशाही भाषा वापरायची, हा मोठा विरोधाभास आहे. इतकेच नव्हे तर, या जाहिरातींमध्ये लोकप्रिय वेब सिरीजमधील (उदा. मिर्झापूर) अशा नकारात्मक पात्रांना हिरो म्हणून प्रोजेक्ट केले गेले आहे, जे प्रत्यक्षात महिलांवर अत्याचार करतात, गरोदर महिलांची हत्या करतात आणि मुलींचे अपहरण करतात. अशा घृणास्पद गुंड-माफियांना भाजप आपले आदर्श बनवून नव्या पिढीसमोर सादर करत आहे. यावरून भाजपच्या नव्या आयटी सेलची वैचारिक दिवाळखोरी आणि हिंसक मानसिकता स्पष्टपणे दिसून येते.

नाझी मॉडेल आणि गोडसेवादी विचारसरणीचा उघड स्वीकार

भाजपचा हा संपूर्ण डिजिटल प्रचार एका अत्यंत चिंताजनक विचारसरणीकडे निर्देश करतो. राजकीय विश्लेषकांच्या मते, हे थेट जर्मनीतील नाझी पक्षाच्या मॉडेलसारखे आहे. किंवा तर तुम्ही आमच्या बाजूने आहात, नाहीतर तुम्ही आमचे जानी दुश्मन आहात हा नाझी विचार आज भाजपच्या आयटी सेलमध्ये स्पष्टपणे परावर्तित होत आहे.

गांधीजींचा फोटो लावून राजकारण करणाऱ्या या पक्षाच्या पडद्यामागून आता नथुराम गोडसेची हिंसक आणि द्वेषमूलक विचारसरणी उघडपणे बाहेर पडताना दिसत आहे. भाजपला मिळालेल्या मतांची टक्केवारी पाहिली तर देशातील ६४% मतदारांनी भाजपला मतदान केलेले नाही, केवळ ३६% मतांच्या जोरावर ते सत्तेत आहेत. याचा अर्थ असा की देशातील ६४% जनता, जी भाजपच्या विचारसरणीच्या बाजूने नाही, तिला सत्ताधारी पक्ष आपला दुश्मन मानत आहे आणि या हिंसक व्हिडिओंच्या माध्यमातून त्यांना धुआधुआ करण्याची किंवा थप्पड मारण्याची भीती दाखवली जात आहे. जो कोणी सरकारला प्रश्न विचारेल किंवा विरोधात बोलेल, तो दिमागी नक्षल असून त्याला याच हिंसक पद्धतीने चिरडले जाईल, असा थेट इशारा या कॅम्पेनद्वारे दिला जात आहे.

जागतिक व्यासपीठावरील ढोंगीपणा विरुद्ध देशांतर्गत वास्तव

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे प्रमुख मोहन भागवत यांच्या विधानांमध्ये आणि त्यांच्या आयटी सेलच्या कारवायांमध्ये प्रचंड विसंगती आणि दुटप्पीपणा दिसून येतो. मोहन भागवत अमेरिकेत (न्यू यॉर्कमध्ये) जाऊन धर्मनिरपेक्षतेचे प्रवचन देतात, मुसलमानांशिवाय भारत अपूर्ण आहे आणि मुस्लिम नसणारा व्यक्ती हिंदू असू शकत नाही असे गोड बोलतात. परंतु भारतात प्रत्यक्ष जमिनीवर त्यांच्याच डबल-इंजिन सरकारांच्या छत्रछायेखाली हिंदू-मुस्लिम द्वेषाच्या राजकारणाला जमकर राजाश्रय दिला जातो.

उत्तराखंड आणि इतर राज्यांमध्ये हजारो मुस्लिम मतदारांची नावे मतदार यादीतून पद्धतशीरपणे वगळली जात असल्याचा गंभीर आरोप होत आहे. परदेशात जाऊन धर्मनिरपेक्षतेचा आव आणायचा आणि देशात मात्र द्वेष आणि हिंसेचे नग्न प्रदर्शन करायचे, हा त्यांचा दुटप्पी चेहरा आता उघडा पडला आहे. आता तर केवळ मुस्लिमच नव्हे, तर देशातील सुजाण नागरिक, पत्रकार, आंदोलक जे सरकारला प्रश्न विचारतात, त्यांनाही दिमागी नक्षल ठरवून लक्ष्य केले जात आहे.

सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सचा पक्षपातीपणा आणि दुटप्पी धोरण

या संपूर्ण प्रकरणात एक्स (X – पूर्वीचे ट्विटर) आणि इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सची भूमिका अत्यंत संशयास्पद आणि पक्षपाती राहिली आहे. विरोधी पक्षाच्या नेत्यांचे, जसे की राहुल गांधी यांच्या सामान्य भेटीगाठींचे साधे व्हिडिओ देखील क्षुल्लक कारणांवरून सोशल मीडियावरून हटवले जातात किंवा त्यांच्यावर निर्बंध लादले जातात. परंतु दुसरीकडे, सत्ताधारी भाजपच्या अधिकृत हँडल्सवरून थेट लोकशाहीतील मुख्यमंत्र्यांना मारहाण करणारे, वर्गातील विद्यार्थ्यांना थप्पड मारणारे, सरेआम गोळीबार करणारे आणि हिंसेचा थेट प्रचार करणारे व्हिडिओ कोणतीही कारवाई न होता राजरोसपणे सुरू राहतात. सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्स देखील पूर्णपणे सरकारच्या दबावाखाली आले आहेत की काय, असा गंभीर प्रश्न यावरून निर्माण होतो.

निष्कर्ष: भीतीतून जन्माला आलेली वैचारिक दिवाळखोरी

भाजपचा हा हिंसक अवतार त्यांच्या ताकदीचे नव्हे, तर त्यांच्या मनात असलेल्या तीव्र भीतीचे आणि नैराश्याचे लक्षण आहे. जेव्हा सत्ताधारी पक्षाची वैचारिक पकड सैल होते, त्यांच्याकडे जनतेला देण्यासाठी नवीन कल्पना किंवा विकासकामे उरत नाहीत (ज्याला विश्लेषक मोनोटोनी किंवा रिपिटेड स्क्रिप्ट म्हणतात, जिथे तबला, मेडल आणि डान्स यापलीकडे काही उरत नाही), आणि जेव्हा जनता वाढती महागाई, बेरोजगारी आणि भ्रष्टाचारावरून प्रश्न विचारू लागते, तेव्हा सत्ताधारी वर्ग भय, भ्रम आणि खोटेपणाचा (भय, भ्रम, झूठ) आश्रय घेतो.

एआय तंत्रज्ञानाचा आणि सोशल मीडियाचा वापर करून देशात दहशतीचे वातावरण निर्माण करण्याचा हा सत्ताधाऱ्यांचा प्रयत्न लोकशाहीचा गळा घोटणारा आहे. परंतु, भारतातील जनता आणि तरुण पिढी आता सुजाण झाली असून, या डिजिटल गुंडगिरीचा आणि हिंसक मानसिकतेचा खरा चेहरा ओळखून लोकशाही मार्गाने त्याचे चोख उत्तर देण्यास सज्ज झाली आहे.