परदेशात वाजतोय डंका की हे आहे केवळ इव्हेंट मॅनेजमेंट? उझबेकिस्तानमधील त्या गाण्यावरून पेटले राजकारण!

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे विदेशी दौरे आणि तिथे त्यांचे होणारे स्वागत हा नेहमीच देशातील राजकीय वर्तुळात आणि सोशल मीडियावर चर्चेचा विषय ठरतो. नुकताच पंतप्रधान मोदींचा उझबेकिस्तान दौराही अशाच एका विशिष्ट घटनेमुळे प्रचंड चर्चेत आला आहे. कोणत्याही देशात पंतप्रधानांचे आगमन होते, तेव्हा विमानतळावर अनिवासी भारतीयांची गर्दी जमणे, मोदी मोदी अशा घोषणा दिल्या जाणे आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन होणे हा एक ठरलेला पायंडा (ट्रेंड) बनला आहे. मात्र, उझबेकिस्तानमध्ये कलाकारांनी सादर केलेल्या एका गाण्यामुळे आणि त्यावर विरोधकांनी घेतलेल्या आक्षेपामुळे देशांतर्गत राजकारण चांगलेच तापले आहे. राजनैतिक शिष्टाचार, देशाची प्राथमिकता आणि जनमानसातील प्रतिक्रिया या तिन्ही पातळ्यांवर या घटनेचे सखोल विश्लेषण करणे गरजेचे आहे.

उड़े जब-जब जुल्फे तेरी आणि पेटलेले राजकारण

उझबेकिस्तानमध्ये पंतप्रधानांच्या स्वागतासाठी अनेक कलाकारांनी तबला वादनासह विविध सांस्कृतिक सादरीकरणे केली. हे सादरीकरण सुरू असताना अचानक भारतीय चित्रपटातील एक अत्यंत लोकप्रिय गाणे उड़े जब-जब जुल्फे तेरी, कुवारियों का दिल मचले वाजवले गेले आणि त्यावर तिथे डान्स सादर करण्यात आला. हे गाणे वाजल्यानंतर सोशल मीडिया आणि देशाच्या राजकीय वर्तुळात आरोप-प्रत्यारोपांची मोठी लाट उसळली आहे. विरोधी पक्षाच्या नेत्यांनी या गाण्याचा आणि डान्सचा दाखला देत पंतप्रधानांना ट्रोल करण्यास सुरुवात केली. या गाण्याच्या बोलण्यावरून आणि तिथल्या सादरीकरणावरून राजकीय वातावरण इतके तापले की, विरोधी पक्ष आणि जनता थेट पंतप्रधानांच्या विदेशी दौऱ्यांच्या उद्दिष्टांवरच प्रश्नचिन्ह उपस्थित करू लागली आहे.

राजकीय पक्षांचे दावे आणि विश्लेषण

१. काँग्रेस प्रवक्ते सुरेंद्र राजपूत यांचा दावा आणि आक्षेप

काँग्रेसचे प्रवक्ते सुरेंद्र राजपूत यांनी या सादरीकरणावर तीव्र शब्दांत आक्षेप घेतला आणि भाजपवर कडाडून टीका केली.

• त्यांचा दावा: मोदीजी परदेशात जाऊन उड़े जब-जब जुल्फे तेरी, कुवारियों का दिल मचले हे गाणे आणि त्यावरचा डान्स पाहत आहेत.
• त्यांचा आक्षेप: भाजप समर्थकांनी हाच प्रकार भारतातही दाखवायला हवा होता. असल्या प्रकारची गाणी ऐकण्यासाठी आणि डान्स पाहण्यासाठी परदेशात जाऊन देशाचे परकीय चलन (फॉरेन करन्सी) आणि पेट्रोल जाळण्याची काय गरज आहे?
• विश्लेषण: सुरेंद्र राजपूत यांचा रोख प्रामुख्याने देशाच्या आर्थिक संसाधनांच्या वापरावर आहे. त्यांच्या मते, जे मनोरंजन भारतातही सहज उपलब्ध होऊ शकते, त्यासाठी विदेशी दौऱ्यांचा आणि सरकारी तिजोरीचा वापर करणे चुकीचे आहे.

२. आरजेडी प्रवक्त्या प्रियांका भारती यांचा दावा आणि आक्षेप

राष्ट्रीय जनता दलाच्या (RJD) प्रवक्त्या प्रियांका भारती यांनी अधिक आक्रमक भूमिका घेत थेट पंतप्रधानांच्या प्रतिमेवर आणि कार्यपद्धतीवर प्रश्न उपस्थित केले आहेत.

• त्यांचा दावा: महामानव (पंतप्रधानांचा उपरोधिक उल्लेख) परदेशात जाऊन केवळ डान्स पाहणे आणि स्वतःच्या नावाच्या मोदी मोदी अशा घोषणा ऐकणे याव्यतिरिक्त काही ठोस काम करतात का?
• त्यांचे प्रश्न: या अशा विदेशी दौऱ्यांवर देशाचे कोट्यवधी रुपये फुंकले जातात, त्यातून प्रत्यक्षात देशाला काय मिळते? किती नवीन गुंतवणूक देशात येते?
• विश्लेषण: प्रियांका भारती यांनी पंतप्रधानांच्या विदेशी दौऱ्यांनंतर पत्रकार परिषद न घेण्याच्या भूमिकेवरही बोट ठेवले आहे. त्यांच्या मते, पंतप्रधानांनी स्वतः किंवा त्यांच्या मंत्र्यांनी प्रत्येक विदेशी दौऱ्यात काय साध्य झाले, हे पत्रकार परिषदेत स्पष्ट केले पाहिजे आणि मीडियानेही यावर वादविवाद (डिबेट) घडवून आणले पाहिजेत. मात्र, सध्या देशातील माध्यमे वंदे मातरम किंवा हिंदू-मुस्लिम यांसारख्या भावनिक आणि धार्मिक मुद्द्यांवरच डिबेट्स करत आहेत आणि कामाच्या ठोस मुद्द्यांना बगल दिली जात आहे, असा त्यांचा मुख्य आरोप आहे.

जनतेचा रोख आणि सोशल मीडियावरील प्रतिक्रियांचे विश्लेषण

या व्हिडिओच्या प्रसारासोबतच सामान्य जनतेकडूनही संमिश्र आणि प्रामुख्याने टीकात्मक प्रतिक्रिया समोर आल्या आहेत. सोशल मीडियावरील सामान्य नागरिकांच्या दाव्यांचे वर्गीकरण खालील मुद्द्यांमध्ये करता येईल:

प्राधान्यक्रमावर प्रश्न 

सर्वसामान्य नागरिकांनी सोशल मीडियावर तीव्र नाराजी व्यक्त करत म्हटले आहे की, विदेशी दौऱ्यांचे मुख्य उद्दिष्ट कूटनीती, व्यापार आणि द्विपक्षीय करार हे असायला हवे. मात्र, त्याऐवजी तिथे बॉलिवूडच्या गाण्यांवर डान्स पाहण्याच्या इव्हेंटला अवाजवी महत्त्व दिले जात आहे.

देशांतर्गत समस्या विरुद्ध परदेशातील उत्सव

देशात वाढती महागाई आणि इतर गंभीर समस्या असताना पंतप्रधान परदेशात सांस्कृतिक उत्सवांचा आनंद घेत आहेत, यावर नागरिकांनी जोरदार टीका केली आहे. देशातील जनता महागाईने होरपळत असताना पंतप्रधान स्वतःच्याच धुंदीत आहेत, असा सूर सोशल मीडियावर पाहायला मिळाला. या परिस्थितीचे वर्णन करण्यासाठी काही नेत्यांनी व जनतेने आग लगे बस्ती में, पीएम अपनी मस्ती में या म्हणीचा थेट वापर केला आहे.

मोदी मोदी घोषणा आणि इव्हेंट मॅनेजमेंटचा दावा

अनिवासी भारतीयांकडून विमानतळावर आणि कार्यक्रमांमध्ये दिल्या जाणाऱ्या मोदी मोदी या घोषणांमागे एक मोठा परसेप्शन (लोकप्रियतेचा आभास) निर्माण करण्याचा प्रयत्न असतो, असा दावा केला गेला आहे. हा केवळ एक इव्हेंट मॅनेजमेंटचा भाग असून, पंतप्रधानांच्या दौऱ्याची वेळ निश्चित करून लोकांना तिथे पूर्वनियोजित पद्धतीने आणले जाते आणि त्यांना पंतप्रधानांपर्यंत मर्यादित व नियंत्रित पद्धतीनेच पोहोचू दिले जाते. त्यामुळे परदेशातही मोदींचा डंका वाजतोय हे दाखवण्यासाठी केलेला हा एक पूर्वनियोजित देखावा आहे, असा आक्षेप घेण्यात आला आहे.

पुरस्कारांचे राजकारण आणि राजनैतिक वर्तन

पुरस्कारांची भविष्यवाणी 

जनतेने उपроधिकपणे अशीही टिप्पणी केली आहे की, आता उझबेकिस्तानमध्ये पुन्हा असाच एखादा देखावा केला जाईल आणि त्यानंतर पंतप्रधानांना तिथला एखादा पुरस्कार (अवॉर्ड) दिला जाईल. भाजपचे नेते भारतात या पुरस्कारांचे जोरदार मार्केटिंग करतात आणि पंतप्रधानांनी कसा जागतिक कीर्तिमान प्रस्थापित केला आहे, हे सामान्य जनतेला पटवून देण्यासाठी या पुरस्कारांचे राजकारण केले जाते, असा दावा जनतेने केला आहे.

मिठी मारणे आणि राजनैतिक वर्तनावर आक्षेप

पंतप्रधान मोदींचे परदेशी राष्ट्रप्रमुखांना वारंवार मिठी मारणे किंवा त्यांचे हात घट्ट पकडणे या राजनैतिक वर्तनावरही (हगिंग स्टाईल) सोशल मीडियावर वारंवार टीका व उपरोध केला जातो. विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी तर संसदेत किंवा सार्वजनिक सभेत पंतप्रधानांच्या या मिठी मारण्याच्या पद्धतीची थेट मिमिक्री केली होती, ज्यावरून मोठा गदारोळ उडाला होता. परराष्ट्र धोरण म्हणजे केवळ मिठी मारणे नव्हे, अशा प्रकारे राहुल गांधी यांनी त्यावर उपроधिक भाष्य केले होते.

निष्कर्ष: राजनैतिक सादरीकरण विरुद्ध वास्तववादी उत्तरदायित्व

उझबेकिस्तानमधील या घटनेने आणि त्यानंतर वाजलेल्या गाण्याने एका महत्त्वाच्या मुद्द्याला जन्म दिला आहे. राजनैतिक स्तरावर सांस्कृतिक देवाणघेवाण हा संबंध दृढ करण्याचा भाग असू शकतो, पण जेव्हा हा भाग केवळ एका राजकीय इव्हेंटमध्ये रुपांतरित होतो, तेव्हा त्यावरून प्रश्न निर्माण होणे स्वाभाविक आहे. विरोधी पक्ष आणि जनतेची ही मागणी रास्त वाटते की, परदेश दौऱ्यांवर होणाऱ्या कोट्यवधी रुपयांच्या खर्चाच्या बदल्यात देशात किती गुंतवणूक आली आणि किती द्विपक्षीय करार प्रत्यक्षात आले, याचा लेखाजोखा सरकारने मांडायला हवा. धार्मिक आणि भावनिक मुद्द्यांवर डिबेट्स करण्याऐवजी थेट कामाच्या आणि आर्थिक विकासाच्या मुद्द्यांवर चर्चा होणे हेच सशक्त लोकशाहीचे लक्षण आहे. जोपर्यंत हे वास्तववादी प्रश्न विचारले जातील, तोपर्यंत उड़े जब-जब जुल्फे तेरी सारख्या गाण्यांवरून होणारे ट्रोलिंग हे केवळ करमणुकीचा विषय न राहता राजकीय उत्तरदायित्वाचा एक मोठा आरसा ठरत राहील.