सध्याच्या भारतीय राजकारणात तरुण मतदारांचा आणि विशेषतः जेन-झी पिढीचा आवाज अत्यंत निर्णायक ठरत आहे. शिक्षण, बेरोजगारी, आणि पेपरफुटीसारख्या अत्यंत संवेदनशील आणि देशाच्या भविष्याशी खेळणाऱ्या गंभीर मुद्द्यांवर विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी रस्ता ते संसद अशी सातत्यपूर्ण संघर्षमय भूमिका घेतली आहे. देशातील युवकांचे प्रश्न केवळ संसदेच्या बंद खोलीत चर्चिले जाऊ नयेत, तर ते थेट जनतेच्या दरबारात मांडले जावेत, या हेतूने विविध शहरांमध्ये छात्रों की गूंज या अभिनव उपक्रमाचे आयोजन करण्यात येत आहे. नुकताच महाराष्ट्राची सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक राजधानी असलेल्या पुणे शहरात या कार्यक्रमाचा अत्यंत भव्य आणि यशस्वी टप्पा पार पडला.
पुण्यातील या कार्यक्रमामध्ये प्रचंड संख्येने तरुण, स्पर्धा परीक्षांचे विद्यार्थी आणि विशेषतः तरुणींनी हजेरी लावली होती. या भव्य मेळाव्यात शिक्षण व्यवस्थेतील त्रुटी, वाढती बेरोजगारी आणि स्पर्धा परीक्षांमधील वारंवार होणारे पेपरफुटीचे सत्र यावर विद्यार्थ्यांनी कोणत्याही भीतीशिवाय, अत्यंत आक्रमकपणे आणि थेटपणे आपली मते मांडली. जेव्हा विद्यार्थ्यांचे हे ज्वलंत प्रश्न आणि राहुल गांधींचे नेतृत्व एकाच व्यासपीठावर एकत्र आले, तेव्हा राष्ट्रीय पातळीवर एक मोठे राजकीय वादळ निर्माण झाले. यापूर्वी दिल्लीच्या जंतरमंतरवर झालेल्या अशाच विद्यार्थी आंदोलनांमुळे सरकारला बॅकफूटवर जावे लागले होते आणि तत्कालीन शिक्षणमंत्र्यांच्या राजीनाम्यापर्यंतची मागणी जोर धरू लागली होती. त्यामुळेच, पुण्यात मिळालेल्या या प्रचंड विद्यार्थी प्रतिसादानंतर सत्ताधारी वर्तुळात मोठी अस्वस्थता पसरली. या विद्यार्थ्यांच्या उत्स्फूर्त आवाजाला (गूंज) आणि राहुल गांधींच्या वाढत्या जनसमर्थनाला कशा प्रकारे कमकुवत करता येईल, याचे पद्धतशीर नियोजन सत्ताधारी यंत्रणेकडून सुरू झाले.
२५,००० रुपयांचा आरोप आणि सत्ताधाऱ्यांचे नरेटिव्ह वॉर
पुण्यातील अत्यंत यशस्वी आणि हजारो विद्यार्थ्यांच्या गर्दीने गजबजलेल्या छात्रों की गूंज कार्यक्रमानंतर सोशल मीडियावर एकाएकी एक व्हिडिओ वादळ वेगाने पसरवले गेले. महाराष्ट्रातील एका प्रसिद्ध महिला सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सरने एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर शेअर केला. या व्हिडिओमध्ये तिने अत्यंत खळबळजनक आणि गंभीर दावा केला की, तिला पुण्याच्या छात्रों की गूंज कार्यक्रमात केवळ सहभागी होण्यासाठी आणि त्या कार्यक्रमाचा प्रचार करणारे सकारात्मक व्हिडिओ सोशल मीडियावर शेअर करण्यासाठी तब्बल २५,००० रुपयांची ऑफर देण्यात आली होती. तिने या दाव्याद्वारे थेटपणे सुचवले की, हा कार्यक्रम उत्स्फूर्त नसून पूर्णपणे प्रायोजित होता.
हा व्हिडिओ सोशल मीडियावर पोस्ट होताच, सत्ताधारी भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) अधिकृत सोशल मीडिया हँडल्स आणि त्यांच्या आयटी सेलच्या समर्थकांनी कोणत्याही प्रकारची पूर्वचौकशी किंवा शहानिशा न करता हा व्हिडिओ वाऱ्यासारखा व्हायरल करण्यास सुरुवात केली. भाजपने या व्हिडिओचा वापर करून राहुल गांधी आणि काँग्रेसवर जोरदार हल्ला चढवला. राहुल गांधींकडे कोणतेही खरे जनसमर्थन नाही, ते केवळ पैशांच्या बळावर गर्दी जमवत आहेत,असा आक्रमक प्रचार भाजपने सुरू केला. इतकेच नव्हे तर, हा विद्यार्थ्यांचा अस्सल आवाज नसून पैशांचा खेळ (पैशांची गूंज) आहे, अशी टीका करत विरोधकांच्या संपूर्ण चळवळीला बदनाम करण्याचा आणि तिला पेड पीआर ठरवण्याचा आक्रमक प्रयत्न सत्ताधारी गोटातून अत्यंत नियोजित पद्धतीने करण्यात आला.
जुने पाप आणि उघड झालेली पोल: राजू पारुलेकर यांचा पलटवार
पण म्हणतात ना, सोशल मीडियाचा नियम असा आहे की, तुम्ही ज्या अस्त्राने समोरच्यावर वार करता, तेच अस्त्र कधीकधी उलट फिरून तुमच्यावरच प्रहार करते. राहुल गांधी यांच्यावर ‘पेड’ गर्दी जमवल्याचा आरोप करत भाजपने हे नरेटिव्ह पूर्णपणे आपल्या बाजूने वळवले असे वाटत असतानाच, महाराष्ट्रातील ज्येष्ठ आणि निष्पक्ष पत्रकार राजू पारुलेकर यांनी सोशल मीडियावर दोन अत्यंत महत्त्वपूर्ण फोटो शेअर केले. या दोन फोटोंनी भाजपच्या संपूर्ण प्रचाराचा फुगा क्षणात फोडला आणि त्यांच्या दाव्यांवर पाणी फेरले.
राजू पारुलेकर यांनी शेअर केलेल्या पहिल्या फोटोमध्ये देशातील एका प्रसिद्ध मुख्य प्रवाहातील वृत्तवाहिनीचे माजी अँकर राहुल शिवशंकर यांच्या पेड पीआरचे चार्जेस दाखवणारे एक पत्रक किंवा पोस्टर होते, ज्यातून मुख्य प्रवाहातील माध्यम क्षेत्रातील पेड प्रमोशनचे वास्तव समोर येत होते. तर दुसऱ्या फोटोने थेट भाजपच्या अंतर्गत गोटात मोठी खळबळ उडवून दिली. या दुसऱ्या छायाचित्रात तीच महिला इन्फ्लुएन्सर, जिने राहुल गांधी यांच्या कार्यक्रमाला पेड म्हटले होते, महाराष्ट्राचे गृहमंत्री आणि उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना अत्यंत आपुलकीने राखी बांधताना दिसत होती.
एकीकडे राहुल गांधी यांच्या कार्यक्रमावर २५,००० रुपयांच्या ऑफरचा आरोप करायचा आणि दुसरीकडे स्वतः सत्ताधारी पक्षाच्या सर्वोच्च नेत्यांसोबत कौटुंबिक आणि राजकीय जवळीक असणे, हे दोन्ही विरोधाभास एकाच वेळी जनतेसमोर आले. या इन्फ्लुएन्सरचे फोटो केवळ देवेंद्र फडणवीस यांच्यासोबतच नाहीत, तर भाजपच्या राज्यसभा खासदारांसोबत आणि पक्षाच्या इतर ज्येष्ठ नेत्यांसोबतही विविध कार्यक्रमांमध्ये असल्याचे समोर आले. या भक्कम पुराव्यांमुळे भाजपचे हे आरोप म्हणजे केवळ विरोधकांना बदनाम करण्यासाठी आणि विद्यार्थ्यांच्या खऱ्या प्रश्नांवरून लक्ष विचलित करण्यासाठी रचलेला एक पूर्वनियोजित राजकीय डाव होता, यावर शिक्कामोर्तब झाले.
विरोधी पक्षाचे आवाज पेड ठरवण्याची मानसिकता
हा संपूर्ण वाद केवळ एका इन्फ्लुएन्सरपुरता किंवा २५,००0 रुपयांच्या दाव्यापुरता मर्यादित नाही. हा प्रश्न त्या विशिष्ट राजकीय मानसिकतेचा आहे, ज्यामध्ये सत्ताधारी पक्षाला लोकशाहीतील विरोधकांच्या कोणत्याही अस्सल जनआंदोलनाला आणि विद्यार्थ्यांच्या उत्स्फूर्त संतापाला स्वीकारणे जड जाते. जेव्हा जेव्हा देशातील तरुण बेरोजगारीवर बोलतात, जेव्हा जेव्हा विद्यार्थी पेपरफुटीच्या चक्रव्यूहावर प्रश्न विचारतात, किंवा जेव्हा जेव्हा शिक्षण व्यवस्थेतील भ्रष्टाचाराविरोधात रस्त्यावर उतरतात, तेव्हा तेव्हा अशा आंदोलनांना ‘प्रायोजित’, ‘पेड’ किंवा ‘राजकीय हेतूने प्रेरित’ ठरवून मोडीत काढण्याचा प्रयत्न सत्ताधारी यंत्रणेकडून केला जातो.
पुण्यातील छात्रों की गूंज हा कार्यक्रम लाखो तरुणांच्या भविष्याशी आणि संघर्षाशी जोडलेला होता. तरुणांचा हा आक्रोश दाबण्यासाठी आणि राहुल गांधींच्या वाढत्या लोकप्रियतेला खिळ घालण्यासाठी एका भाजप समर्थक इन्फ्लुएन्सरच्या खांद्यावर बंदूक ठेवून गोळी चालवण्याचा प्रयत्न सत्ताधाऱ्यांनी केला. मात्र, सोशल मीडिया हे एक अत्यंत पारदर्शक आणि जुन्या आठवणी जपून ठेवणारे व्यासपीठ आहे. ते तुमचे जुने पाप कधीच विसरत नाही. एकेकाळी स्वतःच्या सोशल मीडिया प्रोफाईलवर लाईक्स, शेअर्स आणि राजकीय फायदा मिळवण्यासाठी अभिमानाने पोस्ट केलेले देवेंद्र फडणवीसांसोबतचे राखीचे फोटो आज त्याच इन्फ्लुएन्सरसाठी आणि तिला पाठीशी घालणाऱ्या भाजपसाठी सर्वात मोठा राजकीय सापळा ठरले आहेत.
सोशल मीडिया: एक दुधारी तलवार आणि सत्याची बाजू
आजच्या डिजिटल युगात सोशल मीडिया ही एक दुधारी तलवार बनली आहे. सत्ताधारी पक्षाकडे देशातील सर्वात मोठी, अत्याधुनिक आणि अमर्याद संसाधने असलेली सोशल मीडिया यंत्रणा (आयटी सेल) असली, तरीही सत्याचा उलगडा करणाऱ्या सजग पत्रकारांना, सामान्य नेटकऱ्यांना आणि सत्य शोधणाऱ्या डिजिटल माध्यमांना ते पूर्णपणे नियंत्रित करू शकत नाहीत. जेव्हा तुम्ही दुसऱ्यांवर चिखलफेक करता, तेव्हा तुमच्या स्वतःच्या हातावरील डाग आणि जुने कनेक्शन लपवणे अशक्य होऊन बसते, हेच या पुणे प्रकरणाने पुन्हा एकदा सिद्ध केले आहे.
विपक्ष जेव्हा जेव्हा जनसामान्यांचे आणि देशाच्या भवितव्याचे प्रश्न लावून धरतो, तेव्हा सत्ताधारी यंत्रणा आपल्या संपूर्ण पीआर यंत्रणेसह कामाला लागते. व्हिडिओ क्लिप्सचे एडिटेड अंश व्हायरल करणे, खोटे आरोप करणे आणि पैशांच्या जोरावर गर्दी जमवल्याचा खोटा प्रचार करणे हे या यंत्रणेचे मुख्य हत्यार बनले आहे. मात्र, राजू पारुलेकर यांनी दाखवलेल्या आरशाने हे सिद्ध केले आहे की, जे लोक दुसऱ्यांवर ‘पेड’ असल्याचा आरोप करत आहेत, त्यांच्या स्वतःच्या छावणीतच पेड पीआर आणि राजकीय लागेबंधांचे मोठे जाळे कार्यरत आहे. जेव्हा हे कनेक्शन उघड होते, तेव्हा मात्र सत्ताधारी गोटात कमालीची चुप्पी पसरते आणि आरोप करणारे स्वतःच बचावात्मक भूमिकेत जातात.
निष्कर्ष: सत्य विरुद्ध नरेटिव्हची डिजिटल लढाई
शेवटी, पुण्याच्या या वादाने हे अधोरेखित केले आहे की, राजकारण आता केवळ जमिनीवरील मैदानावरील उरलेले नसून ते डिजिटल पडद्यावर खोटे नरेटिव्ह सेट करण्याच्या लढाईत परावर्तित झाले आहे. पण अशा लढाईतही सत्याचा विजय हा निश्चित असतो, कारण सोशल मीडियाच्या या अथांग सागरात लपवलेले सत्य कधी ना कधी उथळ पाण्यावर येतेच. विद्यार्थ्यांच्या ज्वलंत प्रश्नांवरून लक्ष विचलित करण्यासाठी आणि राहुल गांधींची प्रतिमा मलीन करण्यासाठी रचलेला हा २५,००० रुपयांचा बनाव अखेर सत्ताधाऱ्यांच्याच अंगलट आला आहे.
देशातील तरुणांचा बेरोजगारी, महागाई आणि अन्यायाविरुद्धचा आवाज हा पैशांनी विकत घेतलेला नसतो, तर तो त्यांच्या अस्तित्वाचा, अस्मितेचा आणि उज्वल भविष्याचा लढा असतो. हा आवाज दाबण्यासाठी सत्ताधाऱ्यांनी कितीही पीआर यंत्रणा वापरल्या किंवा खोटे नरेटिव्ह उभे केले, तरी सत्याची गूंज ही कधीच दाबता येत नाही, हेच या प्रकरणाने अधोरेखित केले आहे. आजचा सजग नागरिक आणि तरुण वर्ग आता या खोट्या नरेटिव्हच्या पलीकडे जाऊन सत्य शोधू लागला आहे, हीच लोकशाहीची सर्वात मोठी ताकद आहे.
- Hashtags: #RahulGandhiInPune #YouthGoonj #DoubleEdgedSword #PoliticalSpin #TruthWins
