कॅस्पियन समुद्राचा नवा फ्रंट कॅस्पियन समुद्र हा जगातील एक अनोखा समुद्र आहे जो चारी बाजूंनी जमिनीने वेढलेला आहे. या समुद्राच्या सीमा रशिया, इराण, कझाकिस्तान, अझरबैजान आणि तुर्कमेनिस्तान या देशांना लागून आहेत. इराण आणि रशिया यांच्यातील व्यापाराचा हा सर्वात सुरक्षित मार्ग मानला जात होता, कारण येथे अमेरिकेचा किंवा इतर पाश्चात्य देशांचा हस्तक्षेप करणे कठीण होते. मात्र, ताज्या घटनाक्रमानुसार, युक्रेनने रशियाच्या दिशेने जाणारे इराणचे एक व्यापारी जहाज क्षेपणास्त्राने बुडवले आहे. या घटनेमुळे इराण संतापला असून, इराणचे परराष्ट्र मंत्री अराची यांनी याचे चोख प्रत्युत्तर देण्याची घोषणा केली आहे. पाश्चात्य विश्लेषकांच्या मते, याच मार्गावरून इराण रशियाला ड्रोन आणि इतर लष्करी साहित्याचा पुरवठा करत असे. या हल्ल्यामुळे रशिया आणि इराणमधील महत्त्वाचा सप्लाय कॉरिडॉर धोक्यात आला आहे.
आर्थिक नाकेबंदी आणि युक्रेनची भूमिका युक्रेनने आता इराणचीच रणनीती वापरण्यास सुरुवात केली आहे. ज्याप्रमाणे इराण ड्रोनचा वापर करून हल्ले करतो, तसाच वापर युक्रेनने रशियाविरुद्ध सुरू केला आहे. रशियाची रसद तोडण्यासाठी युक्रेनने सी ऑफ अझोव्ह आणि कॅस्पियन समुद्रातील रस्ते प्रभावित करण्यास सुरुवात केली आहे. रशियाची सीमा चीनशी असल्याने त्यांची पूर्ण रसद तोडणे अशक्य असले तरी, इराणकडून येणाऱ्या मदतीत अडथळे आणून रशियावर दबाव वाढवण्याचा हा प्रयत्न आहे.
इस्रायल आणि अमेरिकेचे अंतर्गत राजकारण दुसरीकडे, इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू अमेरिकेच्या दौऱ्यावर आहेत. हा दौरा अशा वेळी होत आहे जेव्हा नेतान्याहू यांचे स्वतःचे पद धोक्यात आहे. त्यांच्या विरोधात इस्रायलमध्ये संताप आहे आणि न्यूयॉर्कसारख्या शहरांमध्ये त्यांच्या अटकेचे वॉरंट निघत आहेत. अमेरिकेतही इस्रायलला मिळणाऱ्या लष्करी मदतीबाबत लोकप्रतिनिधींमध्ये मतभेद वाढत आहेत. नेतान्याहू आता डोनाल्ड ट्रम्प यांना मनवण्याचा प्रयत्न करत आहेत की, त्यांनी इराणवर हल्ला करावा, तर इस्रायल हिजबुल्लाचा बंदोबस्त करेल आणि सौदी अरेबिया हुती बंडखोरांना संपवेल. मात्र, ट्रम्प यांच्या सल्लागारांनी आता अमेरिकेजवळ दीर्घकाळ लढण्यासाठी पुरेशी शस्त्रे नसल्याचे संकेत दिल्याने, ट्रम्प मुत्सद्देगिरीचा मार्ग अवलंबण्याची शक्यता आहे.
हुती बंडखोर आणि सौदी अरेबियाचा संघर्ष लाल समुद्रात हुती बंडखोरांनी पुन्हा एकदा आक्रमक पवित्रा घेतला आहे. सौदी समर्थित सरकारशी झालेल्या वादानंतर हुतींनी सौदी अरेबियाच्या तेल रिफायनरी आणि विमानतळांवर हल्ले करण्यास सुरुवात केली आहे. हुतींनी लाल समुद्रातून जाणारा व्यापार रोखल्यामुळे जागतिक व्यापारावर मोठा परिणाम झाला आहे. सौदी अरेबियाची लाल समुद्रातील पाईपलाईन आता हुतींच्या निशाण्यावर आहे, ज्यामुळे सौदीला आपल्या तेलाच्या निर्यातीसाठी १० ते १२ दिवसांचा अतिरिक्त प्रवास करावा लागू शकतो.
इराणची ‘प्रॉक्सी’ वॉर रणनीती इराणच्या रणनीतीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांना स्वतः युद्धभूमीत उतरण्याची गरज भासत नाही. हिजबुल्ला, हुती आणि इराकचे रेझिस्टन्स फोर्सेस हे स्वतंत्रपणे आणि सक्षमपणे लढा देत आहेत. इराण केवळ मागून रसद आणि रणनीती पुरवत आहे. यामुळे अमेरिका आणि त्यांच्या मित्रराष्ट्रांची डोकेदुखी वाढली आहे. इस्रायल, सौदी अरेबिया आणि यूएई सारखे देश जे आतापर्यंत आर्थिक प्रगतीचा आनंद घेत होते, त्यांच्या स्थैर्याला आता इराणच्या या विस्तारणाऱ्या युद्धामुळे धोका निर्माण झाला आहे.
जागतिक मंदीचे सावट हा संघर्ष जर असाच वाढत राहिला, तर जगाला मोठ्या आर्थिक मंदीला सामोरे जावे लागेल. इंधनाचे वाढते भाव आणि विस्कळीत झालेली जागतिक पुरवठा साखळी यामुळे अनेक देशांची अर्थव्यवस्था कोलमडू शकते. इराणचे मन वळवण्याशिवाय किंवा त्यांच्या अटी मान्य करण्याशिवाय अमेरिकेसमोर कोणताही सोपा पर्याय उरलेला नाही, असे चित्र सध्या दिसत आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, इराणने आपल्या विरोधकांना अशा चक्रव्यूहात पकडले आहे की, जिथून बाहेर पडणे इस्रायल आणि अमेरिकेसाठी कठीण होत चालले आहे. कॅस्पियन समुद्रापासून ते लाल समुद्रापर्यंत पसरलेली ही युद्धाची ठिणगी कधीही मोठ्या वणव्याचे रूप घेऊ शकते.
