जंतर-मंतर, नवी दिल्ली: लोकशाहीचा आवाज की संघर्षाचे रणांगण?
दिल्लीतील जंतर-मंतर सध्या एका मोठ्या संघर्षाचे केंद्र बनले आहे. संसदेच्या पावसाळी अधिवेशनाच्या पार्श्वभूमीवर आंदोलकांनी संसद मार्च’ची घोषणा केली असून, परिस्थिती अत्यंत संवेदनशील बनली आहे. पहाटेपासूनच जंतर-मंतरवर हजारो आंदोलक जमा झाले असून पोलिसांनी या परिसराला छावणीचे स्वरूप दिले आहे.
दगडांनी भरलेला ट्रक आणि कटाचा संशय आंदोलनाच्या ठिकाणी सकाळी एक खळबळजनक घटना उघडकीस आली. आंदोलनाचे प्रवक्ते अभिजीत दीपके यांनी ट्विट करून माहिती दिली की, जवळच्याच एका रस्त्यावर दगडांनी आणि विटांनी भरलेला एक ट्रक उभा होता. या ट्रकसोबतच एक कार देखील होती जिच्या काचा फुटलेल्या होत्या. आंदोलकांचा असा आरोप आहे की, हा एक मोठा कट असू शकतो. सौरव दास आणि अभिजीत यांनी प्रश्न उपस्थित केला आहे की, ज्या दिवशी शांततापूर्ण मार्च काढला जाणार आहे, त्याच दिवशी अचानक हा दगडांचा ट्रक येथे कसा आला? यासोबतच, परिसरातील सीसीटीव्ही कॅमेरे बंद करण्यात आले असल्याचा दावाही वॉलंटियर्सनी केला आहे, ज्यामुळे प्रशासनाच्या हेतूवर आंदोलकांनी शंका उपस्थित केली आहे.
पोलिसांची अभेद्य तटबंदी आणि पावसाचे सावट दिल्लीत पाऊस पडत असतानाही दोन्ही बाजूंची तयारी जोरात सुरू आहे. पोलिसांनी आंदोलकांना रोखण्यासाठी ५-स्तरांची (5-layer) बॅरिकेडिंग केली आहे. यामध्ये ८-८ फूट उंचीचे लोखंडी बॅरिकेड्स लावले असून त्यांना जाड दोरखंडांनी बांधण्यात आले आहे. निमलष्करी दलाचे जवान, रॅपिड ॲक्शन फोर्स (RAF) आणि दिल्ली पोलीस पावसापासून वाचण्यासाठी रेनकोट घालून सज्ज आहेत. त्यांच्याकडे अश्रूधुराच्या नळकांड्या फोडण्यासाठी गन आणि हेल्मेट्स असा मोठा लवाजमा आहे.
आंदोलकांचा पवित्रा: पहाटे ५ वाजताच बॅरिकेड्स उघडले दुसरीकडे, आंदोलकांनीही माघार घेण्यास नकार दिला आहे. सूत्रांच्या माहितीनुसार, सकाळी ५ वाजेच्या सुमारास काही आंदोलकांनी पहिल्या स्तराचे बॅरिकेड्स उघडले होते, ज्यानंतर पोलिसांनी पुन्हा परिस्थिती हाताळण्याचा प्रयत्न केला. आंदोलकांच्या हातात तिरंगा झेंडे असून संपूर्ण परिसरात देशभक्तीची गाणी वाजत आहेत. एका आंदोलकाने संतप्त भावना व्यक्त करताना म्हटले की, सरकारची ही क्रूरता योग्य नाही. घमंड रावणाचाही राहिला नाही, तुमचाही राहणार नाही.
सोनम वांगचुक यांचे उपोषण आणि ३ मुख्य अटी लडाखच्या प्रश्नावर गेल्या २१ दिवसांपासून उपोषणाला बसलेले सोनम वांगचुक या आंदोलनाचे केंद्रबिंदू आहेत. त्यांच्या पत्नी गीतांजली जी देखील जंतर-मंतरवर पोहोचणार असल्याची माहिती समोर आली आहे. वांगचुक यांनी आज सकाळी एक ट्विट करून सरकारसमोर तीन मुख्य अटी ठेवल्या आहेत:
१. राजकीय नेत्यांनी स्वतः येऊन ठोस आश्वासने द्यावीत.
२. लडाखच्या प्रश्नावर सरकारचा नेमका रोडमॅप काय आहे, हे स्पष्ट करावे.
३. जर मागण्या मान्य झाल्या नाहीत, तर हा शांततापूर्ण मार्च कोणत्याही परिस्थितीत संसदेच्या दिशेने पुढे जाईल.
लोकशाही विरुद्ध दडपशाही: आंदोलकांचे आरोप आंदोलनात सहभागी असलेल्या युवकांनी शिक्षण मंत्री आणि केंद्र सरकारवर कडाडून टीका केली आहे. “आम्ही आमचा हक्क मागत आहोत, तर पोलीस बंदुकांच्या जोरावर आम्हाला रोखत आहेत. हे लोक आंदोलकांना गुंड किंवा दहशतवादी समजतात का?” असा सवाल आंदोलकांनी केला आहे. संसदेत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे भाषण होणार असतानाच बाहेर हे आंदोलन तीव्र होत असल्याने सरकारवरील दबाव वाढत आहे.
पुढील पाऊल काय? सध्या जंतर-मंतरवर पोलीस आणि आंदोलकांचे प्रवक्ते यांच्यात चर्चेच्या फेऱ्या सुरू आहेत. मात्र, आंदोलक आपल्या भूमिकेवर ठाम आहेत. ९ ते १० वाजेच्या दरम्यान मार्च सुरू करण्याचे नियोजन होते, परंतु पोलिसांच्या मोठ्या फौजफाट्यामुळे संघर्ष होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. कोणत्याही प्रकारची चेंगराचेंगरी किंवा हिंसाचार टाळण्यासाठी पोलिसांनी रस्ते बंद केले असले, तरी शांततापूर्ण मार्गाने मार्च होणारच असा निर्धार आंदोलकांनी व्यक्त केला आहे.
जंतर-मंतरवरील ही परिस्थिती केवळ एका आंदोलनाची नसून ती लोकशाहीतील अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य आणि प्रशासकीय शिस्त यांच्यातील संघर्षाची बनली आहे. आता सरकार यावर काय तोडगा काढते, याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे.
