आम्ही पळून जाणार नाही! अमेरिकेच्या धमक्यांना न जुमानता पुतिन यांचा इराणला पूर्ण पाठिंबा!

ट्रम्प यांना पुतिन यांचा मोठा धक्का! मध्य पूर्वेत युद्धाच्या छायेत रशियाची इराणमध्ये अण्वस्त्र शक्ती वाढवण्याची मोठी घोषणा!

मध्य पूर्वेतील वाढती अस्वस्थता आणि नवी शक्तीसमीकरणे

मध्य पूर्वेतील जिओपॉलिटिकल तणाव एका अत्यंत नाजूक आणि स्फोटक टप्प्यावर पोहोचला आहे. अमेरिकेचे राष्ट्रपती डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याकडून युद्धाच्या धमक्या आणि संवादाचे परस्परविरोधी संकेत दिले जात असतानाच, रशियाने इराणसोबत अण्वस्त्र व नागरी अणुऊर्जा क्षेत्रातील सहकार्य अधिक मजबूत करण्याची मोठी घोषणा करून अमेरिकेला थेट आव्हान दिले आहे. अमेरिकेचे कडक आर्थिक निर्बंध आणि लष्करी कारवाईची टांगती तलवार असतानाही, मॉस्कोने इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ इराणच्या पाठीशी ठामपणे उभे राहण्याचा निर्धार व्यक्त केला आहे. रशियाने इराणमधील आपल्या अण्वस्त्र व तंत्रज्ञान कर्मचाऱ्यांच्या संख्येत मोठी वाढ करण्याचा निर्णय घेतला असून, या निर्णयामुळे वॉशिंग्टन आणि मॉस्कोमधील थेट संघर्षाची शक्यता अधिक गडद झाली आहे.

रशियाच्या माघारीच्या अफवा आणि तेहरानमधील दूतावासाचा स्पष्ट इंकार

मध्य पूर्वेत अमेरिकेकडून इराणवर संभाव्य बॉम्बफेक किंवा लष्करी हल्ला होण्याची शक्यता वर्तवली जात असताना, रशियाने इराणमधील आपल्या अणू तज्ज्ञांना व मुत्सद्यांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यास सुरुवात केली असल्याच्या बातम्या आंतरराष्ट्रीय प्रसारमाध्यमांमध्ये समोर आल्या होत्या. अशा प्रकारची माघार म्हणजे रशिया आगामी महायुद्धासारख्या भीषण संघर्षाची तयारी करत असल्याचे लक्षण मानले गेले असते. परंतु, मॉस्कोने या सर्व अहवालांचा त्वरित आणि कठोर शब्दांत तीव्र धिक्कार केला आहे. तेहरानमधील रशियन दूतावासाने जारी केलेल्या अधिकृत निवेदनानुसार, बुशेर अणुऊर्जा प्रकल्पातील रशियन तज्ज्ञ किंवा दूतावासातील राजनैतिक अधिकारी इराण सोडण्याचा कोणताही विचार करत नाहीत. दूतावासाने स्पष्ट केले की, सर्व ऑपरेशन्स आणि कामे पूर्ववत व नेहमीसारखीच सुरू आहेत. रशियाने इराणमधील आपल्या नागरी अणुऊर्जा कार्यक्रमातून किंवा करारांमधून माघार घेण्याचा कोणताही प्रश्नच उद्भवत नाही, असे सांगून माघारीच्या सर्व अफवा पूर्णपणे फेटाळून लावल्या आहेत.

बुशेर अणुऊर्जा प्रकल्प: ५०० हून अधिक नवीन कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती आणि रोसाटॉमची योजना

रशियाची सरकारी अणुऊर्जा कंपनी रोसाटॉम ही इराणच्या बुशेर अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या निर्मिती आणि संचालनात मुख्य भागीदार म्हणून कार्यरत आहे. रोसाटॉमचे प्रमुख अलेक्सी लिचाचेव्ह यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, रशिया इराणमधील बुशेर प्रकल्पातील आपल्या कर्मचाऱ्यांची संख्या ७०० पर्यंत वाढवण्याची योजना आखत आहे. सध्या या प्रकल्पाच्या बांधकाम आणि ऑपरेशन्समध्ये १९२ रशियन तज्ज्ञ सहभागी आहेत. म्हणजेच, रशिया या तणावाच्या काळात अतिरिक्त ५०० हून अधिक तज्ज्ञांना इराणमध्ये तैनात करणार आहे. अलेक्सी लिचाचेव्ह यांनी ठासून सांगितले की, रशिया आपल्या कर्मचाऱ्यांना तेथून सुरक्षित बाहेर काढणार तर नाहीच, उलट इराणमधील आपली उपस्थिती अधिक व्यापक आणि मजबूत करेल. बुशेर अणुऊर्जा प्रकल्पातील पहिली अणुभट्टी सध्या कार्यरत असून, रशियन सहकार्याने इतर नवीन युनिट्स विकसित करण्याचे काम वेगाने सुरू आहे. नवीन ठिकाणी नवीन अणुऊर्जा युनिट्स उभारण्यासाठी करारांवर स्वाक्षऱ्याही झाल्या आहेत. रशियाचे हे पाऊल म्हणजे बुशेर प्रकल्प केवळ एक सामान्य परदेशी प्रकल्प नसून, दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक अण्वस्त्र व ऊर्जा भागीदारीचा मुख्य कणा आहे, हेच स्पष्ट करतो.

व्लादिमीर पुतिन आणि मसूद पेझेश्कियान यांची मॉस्कोतील ऐतिहासिक बैठक

रशियाने इराणमधील आपल्या अण्वस्त्र योजनेचा विस्तार करण्याची ही मोठी घोषणा अशा वेळी केली आहे, जेव्हा इराणचे अध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान हे मॉस्कोच्या अधिकृत दौऱ्यावर आले आहेत. मॉस्कोमध्ये आयोजित गॅस एक्सपोर्टिंग कंट्रीज फोरम शिखर परिषदेच्या निमित्ताने अध्यक्ष पेझेश्कियान आणि रशियन राष्ट्रपती व्लादिमीर पुतिन यांच्यात अत्यंत महत्त्वाची द्विपक्षीय चर्चा पार पडली. या उच्चस्तरीय बैठकीदरम्यान दोन्ही देशांनी ऊर्जा आणि नागरी अणुऊर्जा क्षेत्रातील सहकार्य अधिक गतीने पुढे नेण्याचा पुनरुच्चार केला. इराणमध्ये नवीन अणुऊर्जा युनिट्सच्या स्थापनेसाठी दोन्ही देशांमध्ये नवीन करारांवर शिक्कामोर्तब करण्यात आले आहे. प्रादेशिक तणाव टोकाला पोहोचलेला असताना रशियाने इराणच्या नागरी अणुऊर्जा कार्यक्रमाला दिलेली ही भक्कम साथ मॉस्को-तेहरान धोरणात्मक आघाडीची खोली दर्शवते. या वाढत्या सहकार्यामुळे बुशेर प्रकल्प आणि रशिया-इराण भागीदारी आता आंतरराष्ट्रीय पातळीवर अत्यंत बारीक नजरेने पाहिली जात आहे.

अमेरिकेचे लष्करी पाऊल: युएसएस जॉर्ज वॉशिंग्टन आणि ट्रम्प यांचे पर्याय

रशिया इराणमधील आपली मुत्सद्दी आणि तांत्रिक उपस्थिती वाढवत असताना, दुसरीकडे अमेरिका मध्य पूर्वेमध्ये मोठ्या प्रमाणावर लष्करी शक्तीचे प्रदर्शन करत आहे. वॉल स्ट्रीट जर्नलने दिलेल्या अहवालानुसार, अमेरिकन नौदलाची युएसएस जॉर्ज वॉशिंग्टन ही महाकाय विमानवाहू युद्धनौका स्ट्राइक ग्रुपसह मध्य पूर्वेतील समुद्रात तैनात करण्यात आली आहे. या युद्धनौकेवरील सैनिकांकडून संभाव्य लष्करी कारवायांसाठी शस्त्रास्त्रे लोड करण्याची आणि लढाऊ विमानांना सज्ज ठेवण्याची जोरदार तयारी सुरू आहे. अमेरिकेचे राष्ट्रपती डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणविरुद्ध पुन्हा एकदा लष्करी हल्ल्यांचे आदेश दिल्यास, कोणतीही कारवाई तात्काळ करण्यासाठी ही युद्धनौका पूर्ण क्षमतेने सज्ज ठेवली जात आहे. वॉशिंग्टनने मध्य पूर्वेच्या दिशेने अतिरिक्त नौदल दल पाठवून आपली लष्करी उपस्थिती मोठ्या प्रमाणावर वाढवली आहे. अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या मते, तेहरानसोबतच्या या वाढत्या संघर्षात डोनाल्ड ट्रम्प यांना विविध लष्करी पर्याय उपलब्ध करून देणे हा या तैनातीचा मुख्य उद्देश आहे. ट्रम्प यांनी युद्धाचा पर्याय खुला ठेवला असून, अमेरिका आणि इराणमधील वाद अद्याप कोणत्याही कायमस्वरूपी राजनैतिक करारापर्यंत पोहोचलेला नाही.

दोन परस्परविरोधी चित्रे: युद्धनौकांवरील शस्त्रास्त्रे विरुद्ध अणुप्रकल्पातील विस्तार

सध्या इराणच्या सीमेभोवती दोन अत्यंत टोकाची आणि परस्परविरोधी चित्रे पाहायला मिळत आहेत. एकीकडे, अमेरिकन युद्धनौकांवर सैनिक शस्त्रास्त्रांची आवराआवर करत आहेत, क्षेपणास्त्रे व विमाने सज्ज करत आहेत आणि इराणवर संभाव्य हल्ल्याची तयारी करत आहेत. तर दुसरीकडे, रशियाने स्पष्ट शब्दांत जाहीर केले आहे की, बुशेर अणुऊर्जा प्रकल्पातील त्यांचे अणू तज्ज्ञ कुठेही जाणार नाहीत आणि ते तेथेच थांबून कामाचा विस्तार करतील. रशियाच्या या भूमिकेमुळे अमेरिकेच्या रणनीतीवर मोठा परिणाम झाला आहे. जर रशियाने बुशेरहून आपले तज्ज्ञ बाहेर काढले असते, तर अमेरिका तात्काळ इराणवर मोठा हल्ला करू शकते, असा संदेश गेला असता. परंतु, रशियाने तिथे अतिरिक्त कर्मचारी पाठवून आपले अस्तित्व अधिक मजबूत केल्यामुळे अमेरिकेसाठी इराणवर थेट हल्ला करणे अत्यंत गुंतागुंतीचे आणि धोक्याचे बनले आहे. कारण बुशेर प्रकल्पावर किंवा इराणमधील रशियन कर्मचाऱ्यांच्या हजेरीदरम्यान झालेला कोणताही अमेरिकन हल्ला थेट रशियाला या युद्धात ओढू शकतो.

निष्कर्ष: जागतिक समीकरणांवर पडणारा दूरगामी प्रभाव

रशिया आणि इराण यांच्यातील वाढती अण्वस्त्र व ऊर्जा भागीदारी ही केवळ दोन देशांमधील द्विपक्षीय करार उरलेली नसून, ती संपूर्ण जागतिक सत्तासंतुलनाला आव्हान देणारी ठरत आहे. अमेरिकेच्या आर्थिक निर्बंधांना आणि लष्करी धमक्यांना न जुमानता रशियाने इराणच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाला दिलेले संरक्षण हे ट्रम्प प्रशासनासाठी अत्यंत मोठे आव्हान आहे. एकीकडे ट्रम्प लष्करी शक्तीचा वापर करून इराणला नमवण्याचा प्रयत्न करत आहेत, तर दुसरीकडे पुतिन इराणला अण्वस्त्र व तांत्रिक बळ देऊन अमेरिकेच्या प्रभावाला छेद देत आहेत. मध्य पूर्वेतील ही रस्सीखेच येणाऱ्या दिवसांत केवळ प्रादेशिक शांततेवरच परिणाम करणार नाही, तर अमेरिका, रशिया आणि इराण यांच्यातील संबंधांना एका नव्या धोकादायक युगात ढकलण्याची चिन्हे आहेत. आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे लक्ष आता वॉशिंग्टनच्या पुढील पावलाकडे आणि बुशेर प्रकल्पातील रशियाच्या वाढत्या हालचालींकडे लागले आहे.

Kanthak Suryatal