अविनाश साबळेची यशकथा – वेग थांबला होता; स्वप्न नाही

मैदानावर इतर धावपटू वेळेसोबत शर्यत करत होते. ते घड्याळाच्या काट्यांवर नजर ठेवून आपली पावले उचलत होते. पण त्याच ट्रॅकच्या बाजूला बसलेल्या अविनाश साबळे यांच्या पायावर विश्रांती होती. त्यांच्या शरीराला उपचाराची गरज होती आणि वेळ जणू एका जागी थांबला होता. त्या काळात ते प्रत्यक्ष धावू शकत नव्हते. पण त्यांच्या मनातील शर्यत एका सेकंदासाठीही थांबली नव्हती. त्यांच्या पायावरची जखम जगाला दिसत होती. पण त्यांच्या मनातली अखंड धाव कुणालाही दिसत नव्हती. आणि याच जिद्दीच्या जोरावर, आयुष्यात आलेल्या मोठ्या संकटावर मात करत भारताचा स्टार स्टीपलचेसपटू अविनाश साबळे याने सिद्ध करून दाखवले, “वेग थांबला होता. स्वप्न नाही!”

महाराष्ट्राच्या बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील ‘मांडवा’ या लहान गावातील एका साध्या शेतकरी कुटुंबात अविनाश यांचा जन्म झाला. त्यांचा प्रवास सोपा नव्हता. लहानपणी गावात वाहतुकीची कोणतीही साधने नव्हती. त्यामुळे रोज शाळेत पोहोचण्यासाठी त्यांना घरापासून ६ किलोमीटर अंतर चालत किंवा धावत जावे लागायचे. कदाचित त्या वेळी त्यांना माहित नव्हते की, पोट भरण्यासाठी आणि शिक्षणासाठी केलेली ही धावपळ पुढे त्यांना जगाच्या क्रीडा नकाशावर घेऊन जाईल.

कुटुंबाला आर्थिक मदत करण्यासाठी त्यांनी विटभट्ट्यांवर आणि बांधकाम साईटवर मजुरीचे काम केले. परिस्थितीच्या प्रत्येक आव्हानाला तोंड देत ते पुढे भारतीय सैन्याच्या ५ महार रेजिमेंटमध्ये दाखल झाले. सियाचीनच्या बर्फाळ भागातील उणे तापमान असो किंवा राजस्थानच्या वाळवंटातील ५० अंश सेल्सिअस तापमान असो, देशसेवेचे हे कठीण व्रत त्यांनी अत्यंत निष्ठेने पार पाडले. सैन्यातील या कठोर शिस्तीने आणि जिद्दीने त्यांच्यातील खरा खेळाडू घडला. २०१५ मध्ये सैन्यात असतानाच त्यांच्यातील धावपटू पुढे आला. त्यांनी ३००० मीटर स्टीपलचेस या अत्यंत कठीण शर्यतीत स्वतःला झोकून दिले. स्टीपलचेस या खेळात खेळाडूला वेगाने धावताना विविध अडथळे आणि पाण्याचा खड्डा पार करावा लागतो. पण अविनाश साबळे यांच्या बाबतीत खरी स्टीपलचेस फक्त ट्रॅकवर नव्हती. ती त्यांच्या संपूर्ण आयुष्यात सुरू होती.

गरिबीचा अडथळा, कठीण परिस्थितीतून पुढे जाण्याचा संघर्ष, सैन्यातील धाडसी प्रशिक्षण आणि आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांचे मोठे आव्हान, हे सगळे अडथळे त्यांनी एकामागून एक पार केले. त्यांनी स्वतःचाच राष्ट्रीय विक्रम दहा वेळा मोडला आणि ८:०९.९१ असा नवा विक्रम प्रस्थापित केला. २०२२ च्या कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये रौप्य पदक जिंकून त्यांनी या खेळात केनियाच्या अनेक वर्षांच्या वर्चस्वाला धक्का दिला. २०२३ च्या हांगझोऊ आशियाई खेळांमध्ये सुवर्णपदक पटकावून त्यांनी भारताचा तिरंगा अभिमानाने फडकवला.

पण आयुष्यात कधीकधी सर्वात मोठी परीक्षा यश मिळाल्यानंतर येते. अविनाश यांच्या कारकीर्दीतही तो काळा दिवस आला. २०२५ मध्ये मोनॅको डायमंड लीग दरम्यान वॉटर जंप पार करताना त्यांचा पाय घसरला. ते अत्यंत भीषण पद्धतीने ट्रॅकवर कोसळले. या अपघातात त्यांच्या गुडघ्याची लिगामेंट (ACL) पूर्णपणे फाटली.

ही दुखापत फक्त शारीरिक नव्हती. ती एका ऑलिम्पिक खेळाडूच्या आत्मविश्वासाला धक्का देणारी होती. तब्बल १४ महिने ते ट्रॅकपासून पूर्णपणे दूर राहिले. शस्त्रक्रिया झाली. वजन वाढले. “मी पुन्हा कधी पूर्वीसारखा अडथळा पार करू शकेन का?” ही भीती त्यांच्या मनात घर करू लागली. नैराश्याने ग्रासलेल्या या खेळाडूला कधी कधी निवृत्तीचाही विचार येऊ लागला. अनेकांना वाटले, आता या जिद्दी धावपटूची कारकीर्द संपली. पण, वेदनेतून उभे राहणे, मानसिक ताकद आणि पुन्हा मैदानात उतरायची तीव्र इच्छा यांच्या जोरावर त्यांनी या अंधारावर मात केली. त्यांनी केवळ शरीराला बळ दिले नाही, तर मनातील भीतीही दूर केली.

सप्टेंबर २०२६ मध्ये नवी दिल्ली येथील इंडियन ॲथलेटिक्स फायनल सिरीजमध्ये अविनाश साबळे ट्रॅकवर उतरले. एकेकाळी वॉटर जंपवर पडलेला तोच धावपटू पुन्हा एकदा त्याच अडथळ्यांसमोर उभा होता. यावेळी त्यांच्यासमोरचा सर्वांत मोठा अडथळा ट्रॅकवर नव्हता. तो त्यांच्या मनातील होता. त्यांनी तो अडथळाही आत्मविश्वासाने पार केला. ८:३२.३९ सेकंदाच्या वेळेसह सुवर्णपदक जिंकत त्यांनी दणक्यात पुनरागमन केले.

अविनाश साबळे यांची ही यशकथा केवळ एका पदकाची किंवा एका विक्रमाची गोष्ट नाही. ती आपल्याला शिकवते की आयुष्यात अडथळे कितीही मोठे असले, पडणे कितीही भीषण असले किंवा वेग कितीही कमी झालेला असला, जर मनात जिद्द आणि स्वप्न टिकून राहिले, तर माणूस पुन्हा उभा राहू शकतो.

मांडव्याच्या रस्त्यांवर सुरू झालेली ती साधी चालण्याची धडपड आज भारताच्या शिरपेचात मानाचा तुरा रोवून उभी आहे. त्यांच्या पायावरच्या जुन्या जखमा भलेही दिसत नसतील. पण त्या जखमांवर मात करत त्यांनी घेतलेली ही झेप भारताच्या क्रीडा इतिहासात सुवर्णअक्षरांनी लिहिली गेली आहे. कारण वेग थांबला होता. स्वप्न कधीच थांबले नव्हते.

Kanthak Suryatal