महासत्तेची कोंडी आणि इराणचा प्रत्याघात: जॉर्डन-युएईमधील हल्ल्यांचे लष्करी व आर्थिक विश्लेषण

मध्यपूर्वेतील तणावाने आता एक अत्यंत धोकादायक वळण घेतले आहे. अमेरिकेच्या आक्रमकतेला न झुकता इराणने थेट जॉर्डन आणि संयुक्त अरब अमिरात म्हणजेच युएई मधील अमेरिकन लष्करी तळांना लक्ष्य करत जोरदार प्रत्याघात केला आहे. जॉर्डनमधील मुफक अल सल्ती एअरबेस आणि युएईमधील अल मिनहाद एअरबेस वर झालेल्या या हल्ल्यांचे सॅटेलाइट फोटो आणि लष्करी दावे समोर आल्यानंतर जागतिक सुरक्षेच्या क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली आहे. या हल्ल्यांमुळे केवळ लष्करी नुकसानच झाले नाही, तर महासत्तेच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेच्या प्रचंड आर्थिक मर्यादाही जगासमोर आल्या आहेत.

सॅटेलाइट प्रतिमांमधील सत्य आणि प्रत्यक्ष नुकसान

जॉर्डनच्या मुफक अल सल्ती एअरबेसवरील हल्ल्यानंतर सॅटेलाइटद्वारे जी छायाचित्रे समोर आली आहेत, ती तिथल्या विनाशाची साक्ष देतात. या सॅटेलाइट प्रतिमांचे बारकाईने निरीक्षण केल्यास असे दिसून येते की, लढाऊ विमानांचे रक्षण करणारे क्लमशेल हैंगर या हल्ल्यात पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले आहेत. इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स म्हणजेच आयआरजीसी चा असा दावा आहे की त्यांनी या हल्ल्यात अमेरिकेची लढाऊ विमाने नष्ट केली आहेत.

या सॅटेलाइट छायाचित्रांमध्ये विमाने पार्क करण्याच्या जागेत म्हणजेच एप्रनमध्ये एक खूप मोठा ओरखडा स्पष्टपणे दिसत असून, हँगरच्या काही भागांवर बारुद आणि काळे डाग दिसत आहेत. हे काळे डाग आणि ओरखडे थेट हेच दर्शवतात की इराणची बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे अचूकपणे हँगरच्या जागेवर येऊन पडली असून त्यांनी तिथे मोठे नुकसान केले आहे. या हल्ल्याने हे सिद्ध केले आहे की जॉर्डनची हवाई संरक्षण यंत्रणा आणि अमेरिकेची अत्यंत प्रगत मानली जाणारी पेट्रियट क्षेपणास्त्र यंत्रणा देखील इराणच्या या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांना जमिनीवर कोसळण्यापासून रोखू शकली नाही.

हवाई संरक्षण यंत्रणेचे आर्थिक गणित आणि अब्जावधी डॉलरचा चुराडा

या युद्धाचा सर्वात धक्कादायक पैलू म्हणजे संरक्षण यंत्रणेवर होणारा अवाढव्य आर्थिक खर्च. इराणने केलेल्या क्षेपणास्त्र हल्ल्याचा प्रतिकार करताना अमेरिकेला जॉर्डनमध्ये प्रचंड आर्थिक किंमत मोजावी लागली आहे. इराणच्या सुमारे 32 ते 40 बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा मुकाबला करण्यासाठी अमेरिकेने जॉर्डनमध्ये आपल्या पेट्रियट पीएसी 3 एमएससी इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्रांचा वापर केला.

या हल्ल्यादरम्यान इराणची क्षेपणास्त्रे हवेतच नष्ट करण्यासाठी अमेरिकेला तब्बल 96 ते 100 इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्रे डागावी लागली. म्हणजेच, इराणच्या केवळ एका क्षेपणास्त्राला रोखण्यासाठी अमेरिकेला 3 ते 4 इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्रांचा मारा करावा लागला. आता या संरक्षण यंत्रणेचा खर्च समजून घेतल्यास डोळे पांढरे पडतील. एका सिंगल पीएसी 3 एमएससी इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्राची किंमत सुमारे 40 लाख डॉलर्स म्हणजेच अंदाजे 4 मिलियन डॉलर्स इतकी आहे. या हिशोबाने अमेरिकेने केवळ एका रात्रीच्या हल्ल्याचा प्रतिकार करण्यासाठी सुमारे 38 कोटी ते 64 कोटी डॉलर्स किमतीच्या इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्रांचा चुराडा केला आहे.

या प्रचंड वापरामुळे जॉर्डनमध्ये तैनात असलेल्या दोन पेट्रियट बॅटरी आणि स्थानिक स्टॉक मधील जवळपास एक तृतीयांश ते अर्धा स्टॉक संपला आहे. जर अमेरिकेकडून तात्काळ नवीन क्षेपणास्त्रांचा पुरवठा झाला नाही, तर केवळ 2 ते 3 पुढील हल्ल्यांमध्ये जॉर्डनमधील पेट्रियट क्षेपणास्त्रांचा संपूर्ण साठा संपुष्टात येईल. विशेष म्हणजे, एक पेट्रियट पीएसी 3 एमएससी इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्र तयार करण्यासाठी तब्बल दोन वर्षांचा कालावधी लागतो. त्यामुळे अमेरिका या लष्करी पुरवठ्याच्या शर्यतीत मागे पडत चालल्याचे चित्र दिसत आहे.

इराणची कमी खर्चाची रणनीती विरुद्ध अमेरिकेची महागडी यंत्रणा

इराण अत्यंत विचारपूर्वक आणि रणनीतिक नियोजन करून हा लढा लढत आहे. या हल्ल्यांमध्ये इराणने अमेरिकेची आर्थिक नाकेबंदी करण्यासाठी एका अनोख्या युक्तीचा वापर केला. इराण काही क्षेपणास्त्रांसोबत खोटे किंवा डमी ड्रोन्स देखील पाठवतो. या बनावट ड्रोन्समध्ये केवळ ट्रॅकिंग यंत्रणा बसवलेली असते. या डमी ड्रोनची किंमत अवघी 1000 डॉलर्स असते.

परंतु, अमेरिकेच्या स्वयंचलित रडार आणि हवाई संरक्षण यंत्रणेला हे डमी ड्रोन्स खरे वाटतात आणि ते ट्रॅक करून त्यांना मारण्यासाठी अमेरिका आपले 40 लाख डॉलर्सचे महागडे पेट्रियट क्षेपणास्त्र डागते. इराणने अशा प्रकारे केवळ 10 ते 12 बनावट ड्रोन्स पाठवले, तरी अमेरिकेला कोट्यवधी डॉलर्सचा भुर्दंड सहन करावा लागतो. इराणने स्पष्ट केले आहे की त्यांचे क्षेपणास्त्र उत्पादन अविरतपणे सुरू आहे आणि ते स्वतःच्या रक्षणासाठी मोठ्या प्रमाणात क्षेपणास्त्रांचा वापर करत राहतील.

डोनाल्ड ट्रम्प यांचे दावे आणि इराणची कोंडी

या संपूर्ण परिस्थितीवर अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अत्यंत आक्रमक प्रतिक्रिया दिली आहे. ट्रम्प यांनी आपल्या ट्रुथ सोशल या सोशल मीडिया खात्यावर एक कृत्रिम बुद्धिमत्तेने म्हणजेच एआय द्वारे तयार केलेले चित्र शेअर केले, ज्यामध्ये बॉम्बस्फोट आणि विनाशाचे दृश्य दाखवून खार्ग आयलंड उद्ध्वस्त केले जात आहे असा मजकूर लिहिला होता.

ट्रम्प यांनी इराणला थेट एक अयशस्वी राष्ट्र घोषित केले आहे. त्यांच्या दाव्यानुसार इराणकडे सध्या कोणतीही प्रभावी नौसेना किंवा वायू सेना उरलेली नाही, त्यांच्याकडे स्वतःचे चलन नाही, आणि ते आपल्या सैनिकांना व पोलिसांना पगार देण्यास असमर्थ आहेत. ट्रम्प यांनी दावा केला की इराणमधील महागाई 300 टक्क्यांनी वाढली आहे आणि तिथले नेतृत्व पूर्णपणे अकार्यक्षम आणि अव्यवस्थित आहे. याशिवाय, इराण सरकारने स्वतःच्याच देशातील 1 लाखाहून अधिक आंदोलकांना मारून टाकल्याचा गंभीर आरोप करत ट्रम्प यांनी इराणी नेतृत्वावर मानवतावादी गुन्हेगार म्हणून खटला चालवण्याची मागणी केली आहे.

दुसरीकडे, ट्रम्प यांनी फॉक्स न्यूजला दिलेल्या फोन मुलाखतीत स्पष्ट केले की अमेरिका जॉर्डन आणि युएईमधील हल्ल्यांना चोख उत्तर देईल आणि इराणमध्ये मोठी तबाही माजवेल.

आन्तरराष्ट्रीय निर्बंध आणि रशिया चीनची भूमिका

अमेरिकेने इराणवर ऑपरेशन इकॉनॉमिक आउटकास्ट म्हणजेच इकॉनॉमिक डी डे लागू केला आहे. या अंतर्गत इराणशी व्यापार करणाऱ्या कोणत्याही देशावर अमेरिका निर्बंध लादते. अमेरिकेला या आर्थिक नाकेबंदीद्वारे इराणला चर्चेच्या टेबलावर आणायचे आहे.

परंतु, इराण अनेक वर्षांपासून निर्बंधांचा सामना करत आहे आणि चीन व रशिया सारखे मोठे देश अमेरिकेचे हे निर्बंध मानायला तयार नाहीत. रशियाने इराणसोबत संरक्षण करार केला असून तिथे न्यूक्लियर पॉवर रिएक्टर उभारण्याचा करारही केला आहे. चीनने देखील स्पष्ट केले आहे की ते आंतरराष्ट्रीय नियमांनुसार व्यापार करत असून अमेरिकेला त्यांच्यावर निर्बंध लादण्याचा कोणताही अधिकार नाही. त्यामुळे अमेरिकेची ही आर्थिक कोंडी पूर्णपणे यशस्वी ठरताना दिसत नाही.

युएईवरील हल्ला आणि लारक द्वीपाचा वाद

युएईमधील अल मिनहाद एअरबेस वर इराणने केलेल्या ड्रोन हल्ल्याचे कारणही समोर आले आहे. इराणी लष्कराच्या जनसंपर्क विभागाने जारी केलेल्या पत्रकानुसार, लारक द्वीपावर झालेल्या कारवाईत मारले गेलेले निष्पाप इराणी नागरिक आणि आयआरजीसीच्या शहीदांच्या मृत्यूचा बदला घेण्यासाठी हा हल्ला करण्यात आला.

इराणने या तळावर डझनभर कामिकाझे ड्रोन्स डागले, ज्यांनी हेलिकॉप्टरचे तळ आणि अमेरिकन सैनिकांच्या छावण्यांना लक्ष्य केले. इराणने उघड इशारा दिला आहे की त्यांना अमेरिकेच्या प्रत्येक लष्करी तळाची आणि तिथे असलेल्या सैनिकांच्या संख्येची अचूक माहिती आहे आणि ते सर्व त्यांच्या क्षेपणास्त्रांच्या टप्प्यात आहेत.

अमेरिकेच्या दाव्यानुसार, आयआरजीसीचे सैनिक लारक द्वीपावर सुरुवातीला समुद्रात सुरुंग म्हणजेच माईन्स बिछवत होते, ज्यामुळे अमेरिकेने त्यांच्यावर हल्ला केला होता आणि याच हल्ल्याचा बदला म्हणून इराणने आता थेट युएई आणि जॉर्डनवर प्रत्याघात केला आहे.

निष्कर्ष आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेला फटका

या दोन देशांमधील संघर्षाचा फटका आता संपूर्ण जगाला बसत आहे. कुवेत आणि बहरीनमधून अमेरिकन सैन्य आपला गाशा गुंडाळून बाहेर पडले असले, तरी जॉर्डनसारख्या देशांवर आता मोठा लष्करी दबाव आहे. या संघर्षाने जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या किमती वाढू लागल्या असून, सर्वसामान्य माणसाच्या जीवनातील महागाईत कमालीची वाढ होत आहे. इराणने स्पष्ट इशारा दिला आहे की जर अमेरिकेने त्यांच्यावर अगदी छोटा जरी हल्ला केला, तर इराणचा पुढचा पलटवार अत्यंत आक्रमक आणि भीषण असेल. त्यामुळे नजीकच्या काळात हा संघर्ष संपण्याची कोणतीही चिन्हे दिसत नाहीत.