नांदेड (प्रतिनिधी) – नांदेडमधील एकेकाळची अत्यंत प्रतिष्ठित आणि नाव असलेली राजस्थानी एज्युकेशन सोसायटी आज कोणत्या वळणावर उभी आहे, हे पाहिल्यास शिक्षण या शब्दाचीच कीव येते. ५० वर्षांपूर्वी आदरणीय आर. आर. मालपाणी यांनी मोठ्या आशेने या संस्थेची स्थापना केली होती, पण आज तिथे जे काही सुरू आहे, त्याला शिक्षण म्हणणे म्हणजे थट्टा ठरेल. आज ही संस्था म्हणजे जणू काही मोजक्या लोकांच्या फायद्यासाठी चालवली जाणारी एक खाजगी कंपनी बनली आहे.
रामतीर्थेंचे रामराज्य आणि कौटुंबिक भरती
संस्थेचा सध्याचा कारभार रामतीर्थे नावाच्या एका सेवानिवृत्त शिक्षकाच्या हातात आहे. त्यांनी तर वसुधैव कुटुंबकम्या संकल्पनेचा इतका गांभीर्याने विचार केला आहे की, संस्थेतील महत्त्वाच्या नोकऱ्यांवर आपली मुलगी, मुलगा, जावई आणि सून यांनाच विराजमान केले आहे. जाहिरात प्रसिद्ध झाली, तेव्हा उच्चशिक्षित उमेदवार दाराशी उभे होते, पण रामतीर्थेंना कदाचित घरातील दिव्याखालीच अंधार नको असावा, म्हणून त्यांनी पात्रतेपेक्षा रक्ताच्या नात्याला जास्त महत्त्व दिले. ज्या शिक्षकांना मूकबधिर आणि मतिमंद विद्यार्थ्यांच्या गरजांची साधी जाण नाही, अशा अपात्र लोकांकडे या निरागस मुलांचे भविष्य सोपवण्यात आले आहे. लिपिक पदावरही कोणतीही अट पूर्ण न करणारे लोक बसले आहेत, कारण तिथे पात्रतेपेक्षा रामतीर्थेंची ‘मर्जी’ महत्त्वाची ठरते.
व्यापारी विश्वस्तांची व्यस्तता आणि लोकशाहीचा अंत
संस्थेचे बहुतांश सदस्य हे बडे व्यापारी आहेत. त्यांना कदाचित गल्ल्यावर बसून हिशोब मांडण्यात इतका वेळ जातो की, आपल्या नावावर असलेल्या शाळेत मुलांचा छळ होतोय की शिक्षण मिळतेय, हे पाहायला त्यांना सवड नाही. ५० वर्षांपासून इथे निवडणुकीचा पत्ताच नाही. लोकशाहीचा गळा आवळून इथे वंशपरंपरेने सदस्यांची निवड होते. ही कसली एज्युकेशन सोसायटी? हा तर जणू राजेशाहीचा नवा अवतारच! संस्थेच्या सदस्यांना आत काय चाललंय याची साधी माहितीही नसते, इतका पारदर्शक कारभार इथे चालतो.
१०० टक्के निकाल: एक महान बनवाबनवी
या शाळेचा निकाल १०० टक्के लागतो, असे अभिमानाने सांगितले जाते. पण ज्या शिक्षकांना मूकबधिर मुलांना शिकवण्याची साधी पात्रता नाही, त्यांनी शिकवलेले विद्यार्थी खरंच किती पात्र झाले असतील, हा संशोधनाचा विषय आहे. कागदोपत्री सर्व काही आलबेल दाखवायचे आणि शासनाकडून पगार लाटायचे, हाच इथला मुख्य अभ्यासक्रम असावा असे वाटते. मूकबधिर आणि मतिमंद विद्यार्थ्यांचे अतोनात शैक्षणिक नुकसान होत आहे, पण कोणाला त्याचे सोयरसुतक नाही.
मुख्याध्यापकांचा कौटुंबिक छंद आणि घरभाडे घोटाळा
या गोंधळात मुरलीधर पाटील नावाच्या मुख्याध्यापकांचा उल्लेख करणे अनिवार्य आहे. रायगड जिल्ह्यातून समायोजित होऊन आलेले हे महाशय शाळेत वर्ग घेताना कधी कोणाला दिसत नाहीत. त्यांचा बहुतांश वेळ आपल्या पत्नीची (ज्या त्याच शाळेत लिपिक आहेत) बाहेरची कामे करण्यात जातो. इतकेच नाही तर, एकाच घरात राहून हे दाम्पत्य दोन वेगवेगळ्या नावांनी शासनाकडून घरभाडे लाटत असल्याची चमत्कारिक किमयाही त्यांनी साधली आहे. मुख्याध्यापक शाळेत नसताना पत्नी शाळेत बसलेली असते, असा हा आदर्श कारभार सुरू आहे.
न्यायप्रविष्ट प्रकरणाचा सुरक्षा कवच म्हणून वापर
दिव्यांग कृती समितीचे अध्यक्ष राहुल साळवे यांनी जेव्हा या विरोधात आवाज उठवला आणि उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली, तेव्हा या महाभागांनी त्यालाच आपले शस्त्र बनवले. प्रकरण न्यायप्रविष्ट आहे,असे पालुपद लावून ते आपला चुकीचा कारभार बिनधास्तपणे सुरू ठेवत आहेत. कायद्याचा असा सकारात्मक वापर फक्त याच संस्थेचे ‘धुरंधर’ करू शकतात.
निष्कर्ष: रसातळाला जाणारी संस्था
आर. आर. मालपाणी मूकबधिर विद्यालय आणि रामप्रताप मालपाणी मतिमंद विद्यालय, जिथे ७५ मूकबधिर आणि ३० मतिमंद विद्यार्थी हॉस्टेलमध्ये राहतात, त्या लेकरांच्या भविष्याशी असा क्रूर खेळ खेळला जात आहे. शिक्षण विभागाने अनेकदा कारणे दाखवा नोटीस देऊनही या कारभारात काडीचाही सुधार झालेला नाही.
थोडक्यात सांगायचे तर, ज्या संस्थेचा इतिहास ओजस्वी होता, ती राजस्थानी एज्युकेशन सोसायटी आता काही स्वार्थी आणि अपात्र लोकांमुळे रसातळाला जात आहे. ही शाळा म्हणजे आता विद्यार्थ्यांसाठी ज्ञानाचे मंदिर नसून, काही ठराविक लोकांसाठी रोजगार हमी योजना आणि भ्रष्टाचाराचा अड्डा बनली आहे असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही.
