ज्या यमनला राखेत मिळवायला निघाले, तिथे स्वतःच राख होण्याच्या उंबरठ्यावर: सौदी अरेबियाचा ऐतिहासिक पराभव! मध्य पूर्वेच्या राजकारणात आणि जागतिक महासत्तेच्या पटावर स्वतःला पेट्रो-डॉलरचा सम्राट समजणाऱ्या सौदी अरेबियाची अवस्था आज अत्यंत दयनीय आणि लाजीरवाणी झाली आहे. ज्या यमनला गरीब, दुर्बल आणि उद्ध्वस्त ठेवून स्वतःच्या सत्तेची व वर्चस्वाची सुरक्षा शोधली जात होती, त्याच यमनच्या अनसारुल्लाह हूती सैन्याने आज सौदी अरेबियाच्या नाकात वेसण घातली आहे. यमनच्या भूमीवर वर्षांनुवर्षे बारूद आणि बॉम्बचा वर्षाव करणारा सौदी अरेबिया आज स्वतःच्याच भूमीवर राख होण्याच्या उंबरठ्यावर येऊन पोहोचला आहे. यमनच्या शूर लढवय्यांनी केलेल्या धुवांधार पलटवारामुळे सौदीची अर्थव्यवस्था, त्याची आंतरराष्ट्रीय पत आणि स्वाभिमान पार धुळीस मिळाला आहे. ओमानची मध्यस्थी आणि सौदीची लाचार पीछेहाट १३ जुलै रोजी इराणहून यमनला परतणाऱ्या अनसारुल्लाहच्या शिष्टमंडळाच्या विमानावर हल्ला करण्यात आला होता. या हल्ल्यानंतर सौदी अरेबियाने गर्जना केली होती की, आता सना शहराला बंडखोरांपासून मुक्त करण्याची वेळ आली आहे. परंतु, सौदीच्या भीषण बॉम्बफेकीला न जुमानता हूती लढवय्यांनी यमनमधील रणनीतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाची शहरे व प्रदेश काबीज करण्यास सुरुवात केली. एवढेच नव्हे, तर यमनवर लादलेल्या हवाई बंदी आणि निर्बंधांना उत्तर म्हणून हूतींनी थेट सौदीच्या आंतरराष्ट्रीय विमानतळांवर क्षेपणास्त्रांचा मारा सुरू केला. या गंभीर संकटातून मार्ग काढण्यासाठी सौदीला पाकिस्तान आणि तुर्कीची मिळालेली मदतही अपुरी पडू लागली आहे. परिणामी, पराभवाच्या छायेत अडकलेल्या सौदी अरेबियाने आता ओमानच्या मध्यस्थीने अनसारुल्लाहला अत्यंत लाचारपणे एक संदेश पाठवला आहे. या संदेशात सौदीने एका महिन्यासाठी युद्धबंदीची विनंती केली असून, २०२२ च्या कराराकडे परतण्याचा प्रस्ताव ठेवला आहे. २०२२ च्या या रोडमॅपनुसार, दोन्ही बाजू एकमेकांवर हल्ले करणार नाहीत आणि एकमेकांचे नुकसान करणार नाहीत, यावर सहमती झाली होती. परंतु, कालपर्यंत यमनवर बॉम्ब टाकणारा सौदी आज ओमानच्या पाठीशी लपून शांततेची भीक मागत आहे, हेच या युद्धाचे भीषण वास्तव आहे. हूतींचा आक्रमक पवित्रा आणि एनर्जी काँग्रेसवर टांगती तलवार सौदीने पाठवलेला हा १ महिन्याच्या युद्धबंदीचा प्रस्ताव यमनचे अनसारुल्लाह सैन्य कितपत गांभीर्याने घेईल, याबद्दल संरक्षण विश्लेषकांनी तीव्र शंका व्यक्त केली आहे. हूती लढवय्ये काळाची नजाकत ओळखत आहेत; त्यांना पूर्णपणे ठाऊक आहे की, हीच ती वेळ आहे जेव्हा सौदी अरेबियाला पूर्णपणे झुकवले जाऊ शकते. जगातील मुख्य तेल उत्पादक देश असलेल्या सौदी अरेबियातील या अस्थिरतेमुळे जागतिक तेल बाजारपेठेवर थेट परिणाम होत आहे. त्यामुळेच, हूती सैन्य सौदीवरचा दबाव अजिबात कमी करू इच्छित नाही. सौदी अरेबियामध्ये दरवर्षी एनर्जी काँग्रेस नावाचा एक भव्य आणि जागतिक सोहळा आयोजित केला जातो, ज्यामध्ये जगातील मोठ्या पेट्रोलियम कंपन्यांचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी एकत्र येतात. सौदी अरेबिया हा जागतिक पेट्रोलियम परिसंस्थेचा सम्राट मानला जातो. परंतु, यावेळेस हा वार्षिक सोहळा आयोजित होईल की नाही, यावर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. जेव्हापासून हूतींच्या क्षेपणास्त्रांनी रियाधच्या आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला थेट लक्ष्य केले आहे, तेव्हापासून सौदीमध्ये खौफ आणि दहशतीचे वातावरण पसरले आहे. रियाधच नव्हे, तर सौदीच्या इतर प्रमुख विमानतळांवरही अनसारुल्लाहची क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन तांडव घालत आहेत. जर अनसारुल्लाहने सौदीचा १ महिन्याच्या युद्धबंदीचा प्रस्ताव स्वीकारला, तर सौदी अरेबियाला एनर्जी काँग्रेस निर्विघ्नपणे पार पाडता येईल आणि त्यांच्यावरचा हा प्रचंड दबाव निघून जाईल. म्हणूनच, हूती लढवय्ये सौदीला या जाळ्यातून सहजासहजी सुटू देण्याच्या मूडमध्ये नाहीत. इब्न सौदच्या जुन्या सिद्धांताचा फियास्को आणि एमबीएसचे अपयश सौदी अरेबियाचा संपूर्ण कारभार एका ऐतिहासिक सिद्धांतावर चालत आला आहे. आधुनिक सौदी अरेबियाचे संस्थापक आणि पहिले राजा अब्दुल अजीज बिन अब्दुल रहमान अल सौद म्हणजेच इब्न सौद यांनी आपल्या अंतिम काळात वारसांना एकच गुरुमंत्र दिला होता: सौदी अरेबियाला मजबूत आणि सुरक्षित ठेवायचे असेल, तर यमनला नेहमी कमजोर, दुर्बल आणि दबावाखाली ठेवा! या सिद्धांतानुसार, यमनमधील राजकीय व्यवस्थेत हस्तक्षेप करून तिथे स्वतःच्या तालावर नाचणारे, सौदीधार्जिणे सरकार बसवणे हीच सौदीच्या स्थैर्याची गॅरंटी मानली जात होती. सध्याचे क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमान आणि सौदीच्या संपूर्ण प्रशासनाने या सिद्धांताची तंतोतंत अंमलबजावणी केली. गेल्या एका दशकापासून यमनच्या मोठ्या भागावर सौदी समर्थक हुकुमत चालत होती. परंतु, यावेळेस सौदी अरेबियाने अनसारुल्लाहला छेडून सर्वात मोठी ऐतिहासिक चूक केली आहे. आज परिस्थिती अशी झाली आहे की, यमनच्या तब्बल ७०% लोकसंख्येवर अनसारुल्लाहचा पूर्ण ताबा निर्माण झाला आहे. यमनला कमजोर ठेवण्याचे सौदीचे वर्षानुवर्षांचे धोरण आणि इब्न सौद यांचा सिद्धांत पूर्णपणे फ्लॉप ठरला आहे. २०१४ ची पुनरावृत्ती आणि अमेरिकन डिफेन्स सिस्टिमचे उघडे पडलेले पितळ सौदी क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमान यांच्यावर आता दुहेरी संकट कोसळले आहे. यमनमध्ये अनसारुल्लाह जसा आक्रमक होत आहे, तसतसे सौदी अरेबियाच्या राजघराण्यात मोहम्मद बिन सलमान यांचे विरोधी गट सक्रिय होत आहेत, ज्यामुळे सौदीच्या राजेशाहीलाच मोठा धोका निर्माण झाला आहे. इतिहास साक्षी आहे की, २०१४ मध्ये जेव्हा मोहम्मद बिन सलमान सौदीचे संरक्षण मंत्री होते, तेव्हाही त्यांनी यमनच्या अनसारुल्लाहवर भीषण हल्ला केला होता. त्या वेळीही अनसारुल्लाहच्या सैन्याने तगडा पलटवार करून सौदीला धक्का दिला होता. प्रगत शस्त्रास्त्रे आणि अत्याधुनिक सैन्याच्या बळावर यमन जिंकता येईल किंवा त्याला नियंत्रणात ठेवता येईल, हा सौदीचा अंदाज ना आधी खरा ठरला होता ना आज ठरत आहे. अनसारुल्लाह आणि हूतींशी थेट युद्धात जिंकणे अत्यंत कठीण आहे, हे आता उघड झाले आहे. आज परिस्थिती इतकी बिकट झाली आहे की, सौदी क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमान यांना आपल्या सर्वात विश्वासू अधिकाऱ्यांसह रियाध सोडून एखाद्या सुरक्षित आणि अज्ञात स्थळी आश्रय घ्यावा लागला आहे. कारण ज्या पद्धतीने अनसारुल्लाहची क्षेपणास्त्रे रियाधच्या विमानतळावर आणि इतर संवेदनशील ठिकाणांवर कोसळत आहेत, त्याने अमेरिकेकडून मिळवलेल्या प्रगत संरक्षण यंत्रणेवर गंभीर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. चप्पल घालणाऱ्या लढवय्यांचा दणका आणि जमिनीवरील हल्ल्याचा इशारा ज्या अनसारुल्लाहला सौदी अरेबिया अत्यंत कमजोर समजत होता, त्याच सैन्याने जगातील सर्वात आधुनिक शस्त्रास्त्रांनी सज्ज असलेल्या सौदी सैन्याची दाणादाण उडवली आहे. पायात साध्या चपला, हातात खंजर आणि बंदूक घेऊन फिरणाऱ्या या हूती लढवय्यांनी सौदीच्या अत्याधुनिक सैन्याची अवस्था बिकट करून टाकली आहे. हूतींकडे कोणतेही हवाई दल नाही, तरीही त्यांच्या ड्रोन युनिट्सनी सौदीच्या संपूर्ण भूमीवर कहर माजवला आहे. सध्या सौदी अरेबियामध्ये टाळेबंदीसारखी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. विमानतळांपासून ते सर्व मुख्य प्रतिष्ठाने बंद पडली आहेत आणि सौदीचा मुख्य आधार असलेली तेल निर्यात अंतिम श्वासांवर टेकली आहे. दुसरीकडे, यमनच्या अनसारुल्लाह चळवळीचे बेधडक पत्रकार आणि विश्लेषक हुसेन अल-बुखैती यांचे जागतिक टीव्ही वाहिन्यावरून आलेले एक खळबळजनक विधान सध्या प्रचंड गाजत आहे. या विधानाने रियाधपासून ते वॉशिंग्टनपर्यंत सर्वांची झोप उडवली आहे. हुसेन अल-बुखैती यांनी सौदी अरेबियाला थेट इशारा देत स्पष्ट केले आहे की, जर रियाधने यमनच्या अंतर्गत बाबींमध्ये टांग अडवणे बंद केले नाही, तर हे युद्ध आता फक्त आकाशातून पडणाऱ्या क्षेपणास्त्रांपुरते किंवा ड्रोन हल्ल्यांपुरते मर्यादित राहणार नाही. यमनचे सैन्य आणि हूती लढवय्ये आता थेट सौदी अरेबियाच्या सीमा ओलांडून आत घुसतील आणि विनाशकारी जमिनी हल्ला करतील! निष्कर्ष यमनला कमकुवत बनवण्याच्या नादात सौदी अरेबिया स्वतःच विनाशाच्या गर्तेत ढकलला गेला आहे. ज्या राष्ट्राने अनेक दशके यमनवर बारूद बरसावला, तोच सौदी अरेबिया आज स्वतःच्याच भूमीवर राख होण्याच्या उंबरठ्यावर उभा आहे. इराण-अमेरिका संघर्ष किंवा रशिया-युक्रेन युद्धाप्रमाणे यमन-सौदी युद्धही आता महिने आणि वर्षे चालणाऱ्या प्रदीर्घ युद्धात रूपांतरित होताना दिसत आहे. यमनच्या या चक्रव्यूहातून सौदी अरेबिया स्वतःला कसा सोडवतो की स्वतःचे अस्तित्वच धोक्यात घालतो, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल. Kanthak Suryatal Post Views: 25 Facebook WhatsApp Telegram Twitter LinkedIn Snapchat Threads Post navigation ५६ इंचांचा डंका की लंका? लंडन, बर्लिन ते अमेरिकेत मोदींविरोधात पेटला असंतोष; जागतिक मीडियाने फाडला बुरखा!
