३,५०० कोटींचा मालक, महाराष्ट्रातील सर्वांत श्रीमंत आमदार जेव्हा रस्त्यावर भीक मागू लागला! — पराग शाह यांच्या त्या ४ तासांच्या प्रयोगाची इनसाइड स्टोरी!

 एका आमदाराचा अनोखा अन् थरारक प्रयोग

मुंबईसारख्या मायानगरीत रोज शेकडो राजकीय नाटके रंगतात. परंतु, १३ सप्टेंबर २०२६ च्या सकाळी १०:३० वाजता मुंबईतील घाटकोपर पूर्व परिसरात घडलेली घटना ही केवळ राजकीय वर्तुळालाच नव्हे, तर संपूर्ण मानवी समाजाच्या मर्मावर बोट ठेवणारी ठरली. महाराष्ट्रातील सर्वांत श्रीमंत आमदार म्हणून ओळखले जाणारे पराग शाह यांनी जेव्हा स्वतःचा सर्व ताफा, अंगरक्षक आणि आलिशान गाड्या बाजूला ठेवून एका भिकाऱ्याचा अवतार धारण केला, तेव्हा समाजातील मानवी संवेदनेचे अन् आधुनिक मूल्यांचे मुखवटे टरकावले गेले. हा केवळ एक स्टंट नव्हता, तर माणसाचे मूल्य त्याच्या पदावरून ठरते की त्याच्या मानवी अस्तित्वावरून? या चिरंतन प्रश्नाचे उत्तर शोधणारा एक जिवंत सामाजिक प्रयोग होता.

पराग शाह: शून्य ते ३,३८३ कोटींचा थक्क करणारा प्रवास

या प्रयोगाची खोली समजून घेण्यासाठी पराग शाह यांची पार्श्वभूमी जाणून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. १६ ऑगस्ट १९६९ रोजी एका जैन कुटुंबात जन्माला आलेल्या पराग शाह यांनी उस्मानीया विद्यापीठातून बी.कॉमची पदवी प्राप्त केली. १९९१ मध्ये त्यांनी आपल्या कौटुंबिक कन्स्ट्रक्शन व्यवसायात प्रवेश केला आणि सलग ११ वर्षे त्यात कठोर परिश्रम केले. त्यानंतर २००२ मध्ये त्यांनी स्वतःची मॅन इन्फ्रास्ट्रक्चर लिमिटेड  ही कंपनी उभारली. त्यांच्या व्यावसायिक दूरदृष्टीमुळे २०१० मध्ये ही कंपनी शेअर बाजारात लिस्ट झाली आणि देशातील अव्वल बिल्डर्समध्ये पराग शाह यांचे नाव कोरले गेले.

राजकीय पटलावर त्यांनी २०१७ मध्ये भारतीय जनता पक्षाच्या (BJP) वतीने बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या (BMC) वॉर्ड क्रमांक १३२ मधून निवडणूक लढवली. त्यावेळी त्यांनी स्वतःची ६७० कोटी रुपयांची संपत्ती जाहीर केली होती, ज्याची संपूर्ण महाराष्ट्रात मोठी चर्चा झाली होती. त्यानंतर २०१९ च्या विधानसभा निवडणुकीत विजय मिळवत त्यांनी आमदारकी पटकावली. २०२४ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत जेव्हा त्यांनी उमेदवारी अर्ज भरला, तेव्हा त्यांच्याकडे तब्बल ३,३८३.०६ कोटी रुपयांची घोषित संपत्ती होती. काही अहवालानुसार त्यांची एकूण संपत्ती ३,५०० कोटी ते ४,००० कोटी रुपयांच्या घरात आहे. ते संपूर्ण महाराष्ट्र राज्यातील सर्वांत श्रीमंत आमदार ठरले.

प्रयोगाची ठिणगी: जैन गुरूंचा आदेश अन् मीपणाचा त्याग

इतकी अथांग संपत्ती, राजकीय सत्ता, मागे-पुढे फिरणाऱ्या गाड्यांचे ताफे आणि शेकडो समर्थक असताना एका आमदाराला भिकारी बनण्याची गरज का भासली? यामागे त्यांचे जैन आध्यात्मिक गुरू राष्ट्रसंत नम्रमुनी महाराज यांची प्रेरणा आणि आदेश होता. गुरूंनी पराग शाह यांना एका भेटीत अत्यंत मार्मिक सल्ला दिला होता: तुमची आजची ओळख आणि तुम्हाला मिळणारा सन्मान हा केवळ तुमच्या पदाचा आणि पैशाचा आहे. जर तुम्ही तुमच्या या सर्व सुख-सुविधा, गाड्या, सुरक्षा अन् अधिकार यांचा त्याग करून एका साध्या भिकाऱ्याच्या रूपात तुमच्याच मतदारसंघात फिरलात, तरच लोक तुम्हाला आणि तुमच्या मानवी अस्तित्वाला किती सन्मान देतात याचे खरे वास्तव समजेल.

गुरूंच्या या वाक्याने पराग शाह यांच्या अंतरात्म्याला स्पर्श केला आणि त्यांनी १३ सप्टेंबर २०२६ रोजी हा सामाजिक प्रयोग करण्याचे निश्चित केले.

घाटकोपरच्या रस्त्यांवर ४ तास: धक्के, अपमान आणि नाकारलेपण

प्रयोगाच्या दिवशी पराग शाह यांनी स्वतःचे रूप पूर्णपणे बदलले. डोक्यावर नकली विग, लांब दाढी-मीछी, अंगात हिरव्या रंगाचा मळका टी-शर्ट, काळी पँट, पायात फाटलेले मळकट शूज असा अवतार त्यांनी धारण केला. एका हातात झाडू आणि दुसऱ्या हातात घाण भरलेली प्लॅस्टिकची पिशवी घेऊन ते रस्त्यावर उतरले.

१. स्वतःच्याच कंपनीच्या गार्डचा धक्का: पराग शाह सर्वप्रथम घाटकोपर पूर्व येथील स्वतःच्याच मॅन इन्फ्रास्ट्रक्चर लिमिटेड या कंपनीच्या मुख्य दारावर पोहोचले. जो सुरक्षा रक्षक रोज त्यांना पाहताच कडक सॅल्यूट ठोकत असे, त्यानेच या अवतारातील पराग शाह यांना ओळखले नाही आणि इथून निघून जा! असे ओरडत त्यांना धक्के मारून बाहेर हुसकावून लावले.

२. ३५ वर्षांच्या अब्जाधीश मित्राचा निष्ठुरपणा: पराग शाह यांचा एक अब्जाधीश मित्र होता, ज्याच्याशी त्यांची ३५ वर्षांची जुनी मैत्री होती. हा मित्र नेहमी पराग शाह यांना सांगायचा, तुला कधीही, कसलीही गरज लागली तर मला आठव, मी तुझ्यासाठी काहीही करेन. पराग शाह त्या मित्राच्या ऑफिससमोर भिकाऱ्याच्या रूपात उभे राहिले आणि हात करून खाण्यासाठी अन्नाची मागणी करू लागले. पण त्या मित्राने साधे ओळखण्याचा प्रयत्नही केला नाही; उलट सुरक्षा रक्षकाला सांगून त्यांना तेथून हुसकावून लावले. ज्या मित्राने आयुष्यभर मोठ्या बाता मारल्या, तो एका वेळचे अन्नही देऊ शकला नाही, हे कटू सत्य पराग शाह यांच्यासमोर आले.

३. रेल्वे स्टेशन अन् पोलिसांची दुत्कार: यानंतर ते रेल्वे स्टेशनकडे गेले. तेथे तैनात असलेल्या एका महिला पोलीस कॉन्स्टेबलला त्यांनी भूक लागल्याचे सांगत खाण्याचे मागितले. पण त्या महिला पोलिसानेही त्यांना अत्यंत कठोरपणे हुसकावून लावले. एका मोठ्या ऑफिसच्या मालकानेही आपल्या गार्डला सांगून त्यांना हाकलून दिले.

४. स्वतःच्याच होर्डिंगसमोर झाडू: एका टप्प्यावर पराग शाह घाटकोपर पूर्व मधील आमदार म्हणून लावलेल्या स्वतःच्याच मोठ्या फोटोच्या होर्डिंगसमोर उभे राहिले. तेथे त्यांनी रस्त्यावर झाडू मारण्यास सुरुवात केली आणि चुपचाप लोकांचे निरीक्षण करू लागले.

माणुसकीचे निखारे: गरिबांची दिलदारी अन् तरुणांची संवेदनशीलता

या संपूर्ण नकार आणि अपमानाच्या अंधारात माणुसकीचे काही असे किरण चमकले, ज्याने पराग शाह यांच्या डोळ्यांत अश्रू आणले.

• समोसेवाल्याची मोठी दिलदारी: भूकेने व्याकुळ झालेले पराग शाह एका समोशाच्या हातगाडीवर गेले. त्यांनी गाडीवाल्याला भूक लागल्याचे सांगितले आणि पैसे नसल्याचे प्रांजळपणे कबूल केले. त्या हातगाडीवाल्याने कोणताही संकोच न करता एक गरम समोसा त्यांच्या हातात ठेवला आणि अत्यंत प्रेमाने म्हणाला, बाबा, शांतपणे खा! पैसे नाही दिले तरी चालतील. अजून भूक लागली असेल तर सांगा, मी अजून समोसा देतो.
• नजरेचा चश्मा देणारा अनोळखी तरुण: ५७ वर्षांच्या पराग शाह यांना चश्म्याशिवाय स्पष्ट दिसत नव्हते, त्यामुळे ते डोळे बारीक करून पाहत होते. रस्त्यावरून जाणाऱ्या एका तरुणाने हे पाहिले. तो स्वतःहून जवळ आला आणि म्हणाला, बाबा, तुम्हाला दिसण्यात अडचण येतेय वाटतं? माझा चश्मा लावून बघा. पराग शाह यांनी तो चश्मा लावला आणि त्यांना स्पष्ट दिसू लागले. त्या तरुणाने कसलाही विचार न करता तो चश्मा पराग शाह यांना देऊन टाकला आणि म्हणाला, हा चश्मा तुम्हीच ठेवा, मी माझा दुसरा बनवून घेईन.
• ₹२० देणारा तरुण मुलगा: रस्त्यावरून ४-५ मुलांची टोळी जात असताना एका तरुणाने खिशातून ₹२० काढून अत्यंत आदराने पराग शाह यांच्या हातात ठेवले आणि म्हणाला, बाबा, यातून काहीतरी खाऊन घ्या.

४ तासांच्या या कठीण प्रवासात लोकांनी टाकलेले १-२ रुपये साचवून पराग शाह यांच्याकडे एकूण ₹८४ जमा झाले होते.

या प्रयोगातून समोर आलेले ३ मोठे सामाजिक दावे

हा प्रयोग केवळ एका आमदाराचा वैयक्तिक अनुभव नाही, तर आजच्या आधुनिक समाजाचे आरोग्य दर्शवणारा एक्स-रे आहे. या घटनेचे विश्लेषण करताना ३ प्रमुख सामाजिक दावे स्पष्ट होतात:

समाजात माणसापेक्षा त्याच्या कपड्यांना आणि पदाला महत्त्व आहे.

पराग शाह जेव्हा ४,००० कोटींचे मालक, महागडे कपडे, महागड्या घड्याळी आणि सुरक्षारक्षकांच्या वेढ्यात असतात, तेव्हा जग त्यांच्यासमोर नतमस्तक होते. पण जेव्हा तोच माणूस फाटक्या कपड्यांत रस्त्यावर येतो, तेव्हा त्याला साधे मानवी अस्तित्व म्हणूनही स्वीकारले जात नाही. यावरून सिद्ध होते की, आपल्या समाजात सन्मान हा आत्म्याला किंवा माणसाला मिळत नाही, तर तो त्याच्या बाह्य श्रीमंतीला आणि पदाला मिळतो.

श्रीमंतीत संवेदना बोथट होतात, तर गरिबीत माणुसकी जिवंत राहते.

३५ वर्षांची श्रीमंत मैत्री एका वेळचे अन्न देऊ शकली नाही, पण स्वतः रोज राबणारा एक समोसेवाला पोटभर खाऊ घालतो; ही गोष्ट समाजातील आर्थिक स्तरावर आधारित संवेदनशीलतेचा विरोधाभास उघडा पाडते. ज्यांच्याकडे अथांग संपत्ती आहे, ते भुकेल्या माणसाकडे त्रास म्हणून पाहतात, तर जे स्वतः कष्ट करतात, त्यांना दुसऱ्याच्या भुकेची किंमत कळते.

राजकीय नेत्यांसाठी ग्राउंड रियॅलिटी समजण्याचा हा सर्वोत्तम मार्ग.

आपल्या लोकशाहीत नेते सुरक्षेच्या अन् व्हीआयपी कल्चरच्या कवचात वावरतात. त्यामुळे त्यांना सर्वसामान्यांचे, विशेषतः गरिबांचे आणि निराधारांचे रोजचे जगणे कधीच कळत नाही. पराग शाह यांच्या या प्रयोगाने सिद्ध केले की, जर लोकप्रतिनिधींनी आपल्या अहंकाराचा त्याग केला, तरच त्यांना समाजातील खरी चित्रे दिसू शकतात.

सत्य उघड अन् सत्काराचा सोहळा

४ तास संपल्यानंतर पराग शाह पुन्हा आपल्या मूळ अवतारात, आलिशान गाड्या आणि सुरक्षारक्षकांसह त्या ठिकाणी पोहोचले. ज्यांनी त्यांना धक्के मारले होते, ते हात जोडून माफी मागू लागले. परंतु पराग शाह यांनी त्या सर्वांना बाजूला सारून ज्या समोसेवाल्याने, चश्मा देणाऱ्या तरुणाने आणि ₹२० देणाऱ्या मुलाने माणुसकी दाखवली होती, त्यांचा शोध घेऊन त्यांना व्यासपीठावर बोलावून सपत्नीक आणि आदराने सन्मानित केले.

निष्कर्ष

आमदार पराग शाह यांचा हा सामाजिक प्रयोग केवळ मुंबईपुरता मर्यादित नसून तो संपूर्ण मानवजातीसाठी एक मोठा धडा आहे. आपण कोणत्या जगात जगत आहोत? जिथे माणसाचे मूल्य त्याच्या पैशावरून ठरवले जाते! पण याही गर्तेत समोसेवाल्यासारखी आणि चश्मा देणाऱ्या तरुणासारखी माणसे आहेत, ज्यांच्यामुळेच आजही जगात माणुसकीचा श्वास सुरू आहे. आमदार पराग शाह यांनी दाखवलेले हे धाडस आणि दिलेला हा संदेश खरोखरच कौतुकास्पद आहे.