होरमुझच्या सामुद्रधुनीत क्षेपणास्त्रांचा वर्षाव: इराणचा NPT मधून बाहेर पडून थेट अणुचाचणीचा एल्गार!* 

दावा १: इराणने होरमुझच्या सामुद्रधुनीत एकाच वेळी तीन प्रकारच्या क्षेपणास्त्रांनी अमेरिकन सुरक्षेतील टँकर आणि जहाजांवर जोरदार हल्ले केले.
विश्लेषण: इराणने बॅलिस्टिक, क्रूझ आणि रॉकेट लाँचर अशा तिन्ही तंत्रज्ञानाचा वापर करून १० हून अधिक हल्ले चढवले आहेत. यात सिरिक किनारा आणि दक्षिण ओमान कॉरिडोरमधील युएईच्या तेल टँकरला लक्ष्य करण्यात आले. हा टँकर अमेरिकन सुरक्षेत असतानाही त्याच्यावर बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र डागण्यात आले, ज्यामुळे तेलगळती सुरू झाली आहे. अमेरिकेच्या फ्युचर्स मार्केटच्या सुरुवातीच्या ५ मिनिटांतच हा हल्ला घडवून आणल्याने अमेरिकन भागबाजाराला मोठा आर्थिक धक्का बसला आहे.

दावा २: इराणच्या संसदेत अण्वस्त्र निर्मिती आणि NPT करारात राहण्याबाबत तातडीचे विधेयक मांडण्यात आले आहे.
विश्लेषण: इराणच्या संसदेमध्ये NPT म्हणजेच नॉन-प्रोलिफेरेशन ट्रीटीमधून बाहेर पडण्यासाठी ३-स्तरीय तातडीचे विधेयक खासदारांच्या स्वाक्षरीसह तयार झाले आहे. खासदार हुसेन अली हाजी डेलिग्नी, मोहसेन सानी आणि फिदा हुसेन मलिकी यांच्या मते, अमेरिका व इस्रायलकडून होणारे सततचे हल्ले रोखण्यासाठी इराणकडे अणुप्रतिकारक क्षमता असणे ही आता अपरिहार्य गरज बनली आहे. यापूर्वी इराणची अधिकृत भूमिका अण्वस्त्रे न बनवण्याची होती, मात्र आता संसदेतील हा संकोच पूर्णपणे गळून पडला आहे.

दावा : इराणमधील कट्टरपंथी गटाने गुप्त शांतता करार उध्वस्त करून अमेरिकेसोबतची चर्चा बंद पाडली.
विश्लेषण: जुलैच्या सुरुवातीला अमेरिका आणि इराणदरम्यान झालेल्या गुप्त शांतता कराराला इराणमधील कट्टरपंथी धर्मगुरू आणि माजी गुप्तचर प्रमुख हुसेन ताएब यांच्या गटाने विरोध केला होता. राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियन यांना अंधारात ठेवून या गटाने ७ जुलै रोजी ३ व्यावसायिक जहाजांवर हल्ल्याचे आदेश दिले आणि शांतता करार पूर्णपणे उध्वस्त केला. त्यामुळे आता दोन्ही देशांमधील थेट संवादाचे सर्व मार्ग बंद झाले आहेत.

दावा ४: यमनच्या हल्ल्यांमुळे सौदी अरेबियाची ईस्ट-वेस्ट ऑईल पाईपलाईन पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाली आहे.
विश्लेषण: सॅटेलाइट चित्रांनुसार यमनने सौदी अरेबियाच्या लाल समुद्राकडील यानबू बंदराकडे जाणाऱ्या ईस्ट-वेस्ट ऑईल पाईपलाईनवर ८ ठिकाणी हल्ले केले. या हल्ल्यांमुळे पाईपलाईनचे पंपिंग स्टेशन जळून खाक झाले असून कच्चे तेल वाळवंटात पसरले आहे. सुटे भाग उपलब्ध नसल्याने ही दुरुस्ती होण्यासाठी १ महिन्यापेक्षा जास्त वेळ लागण्याची शक्यता आहे.

दावा ५: पेंटागॉन आणि ट्रम्प प्रशासनाकडून सैनिकांवर राजकीय फायद्यासाठी मुलाखतीचा दबाव आणला जात आहे.
विश्लेषण: एप्रिल महिन्यात इराणमध्ये पाडण्यात आलेल्या अमेरिकन F-15 विमानाच्या दोन कर्मचाऱ्यांना ६० मिनिट्स या शोमध्ये मुलाखत देण्यासाठी संरक्षण मंत्री हेगसेथ यांच्या कार्यालयाकडून दबाव आणला गेला. आगामी मध्यावधी निवडणुकांमध्ये डोनल्ड ट्रम्प यांना राजकीय फायदा मिळवून देण्यासाठी सैनिकांच्या बचावाच्या शौर्यगाथेचा वापर केला जात आहे. मात्र, युद्ध अद्याप सुरू असल्याने आणि लष्करी गुप्तता बाळगणे आवश्यक असल्याने सैनिकांनी या राजकीय वापराला उघडपणे विरोध केला आहे.

दावा ६: मुत्सद्देगिरीत नवीन समीकरणे – युएई आणि ओमान इराणच्या पाठीशी.
विश्लेषण: अमेरिकेच्या या प्रदेशातील पेट्रोलियम साठ्यांवर असलेल्या डोळ्याला विरोध करत इराणने युएई आणि ओमानसोबत संबंध सुधारण्यास सुरुवात केली आहे. अमेरिकेला युद्धाच्या गर्तेतून बाहेर पडण्यासाठी कोणताही सोयीस्कर मार्ग मिळू नये म्हणून ओमान आणि इराणने आपली नियोजित बैठक पुढे ढकलली आहे.

मध्य पूर्वेतील महासंग्राम: होरमुझची कोंडी, इराणचा अण्वस्त्र एल्गार आणि वॉशिंग्टनचे अंतर्गत राजकारण

१४ सप्टेंबर २०२६ रोजी मध्य पूर्वेतील युद्धाने अत्यंत धोकादायक आणि अभूतपूर्व वळण घेतले आहे. होरमुझच्या अत्यंत संवेदनशील सामुद्रधुनीत इराणने सुरू केलेला लष्करी हल्ला, इराणच्या संसदेत अण्वस्त्र निर्मितीसाठी सुरू झालेली राजकीय हालचाल, सौदी अरेबियाच्या इंधन पुरवठ्याला लागलेला तडा आणि वॉशिंग्टनच्या सत्ताकारणात सैनिकांवर आणला जाणारा राजकीय दबाव—या सर्व घडामोडींनी संपूर्ण जगाला एका मोठ्या महायुद्धाच्या उंबरठ्यावर आणून ठेवले आहे.

होरमुझच्या सामुद्रधुनीत क्षेपणास्त्रांचा पाऊस आणि आर्थिक फटका

इराणने होरमुझच्या सामुद्रधुनीत अमेरिकन नौदल आणि त्यांच्या संरक्षणाखाली जाणाऱ्या व्यावसायिक जहाजांना थेट लक्ष्य करण्यास सुरुवात केली आहे. दक्षिण इराणच्या बंदर काँग आणि सिरिक भागातून एकाच वेळी बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे, क्रूझ क्षेपणास्त्रे आणि रॉकेट लाँचर्स अशा त्रिविध अस्त्रांचा मारा करण्यात आला. होरमझच्या सिरिक किनाऱ्यावर झालेल्या भीषण स्फोटांचे आणि तबाहीचे सॅटेलाइट चित्रे आता समोर आली आहेत. सर्वात गंभीर बाब म्हणजे, दक्षिण ओमान कॉरिडोरमधून अमेरिकन लष्कराच्या सुरक्षेत जाणाऱ्या युएईच्या एका तेल टँकरवर इराणने बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्राने हल्ला चढवला. हा टँकर आता नियंत्रण सुटलेल्या अवस्थेत समुद्रात वाहत असून त्यातून मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल गळत आहे. इराणने या लष्करी कारवाईची वेळ अत्यंत अचूक निवडली; अमेरिकन फ्युचर्स मार्केट उघडण्याच्या अवघ्या ५ मिनिटांतच क्षेपणास्त्रे डागण्यात आली, ज्यामुळे अमेरिकन भागबाजाराला आर्थिक हादरा बसला. दोन दिवसांत १० पेक्षा जास्त बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा मारा करून इराणने होरमुझमधील अमेरिकन वर्चस्वाला थेट आव्हान दिले आहे.

इराणची संसदेतील अण्वस्त्र नीती आणि NPT मधून बाहेर पडण्याचा निर्णय

लष्करी संघर्षासोबतच इराणच्या राजकीय वर्तुळातून सर्वात मोठा हादरवून सोडणारा निर्णय समोर येत आहे. इराणच्या संसदेमध्ये आता अण्वस्त्र निर्मितीवरील बंदीची आणि संकोचाची सर्व चौकट मोडून पडली आहे. खासदार हुसेन अली हाजी डेलिग्नी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, इराणने आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा करारातून म्हणजेच NPT मधून तात्काळ बाहेर पडावे आणि थेट अण्वस्त्रांची चाचणी करावी, या मागणीसाठी ३-स्तरीय तातडीचे विधेयक संसदेत सादर केले आहे, ज्यावर बहुतांश खासदारांनी स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत. संसदेच्या राष्ट्रीय सुरक्षा आयोगाचे सदस्य मोहसेन सानी आणि खासदार फिदा हुसेन मलिकी यांनी स्पष्ट केले आहे की, आता इराणसाठी NPT कराराला काहीही अर्थ उरलेला नाही. युरेनियम संवर्धनाचा पुनर्विचार करणे आणि स्वाक्षरी मागे घेणे ही आता काळाची गरज बनली आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, इराणची अधिकृत भूमिका ही अण्वस्त्रे न बनवण्याचीच राहिली होती. सर्वोच्च नेते खामेनेई यांच्या काळातही इराणने हेच सांगितले होते. मात्र, अमेरिका आणि इस्रायलने इराण अणूबॉम्ब बनवत आहे असा आरोप करत सतत इराणवर हल्ले चढवले. या सततच्या आक्रमकतेमुळे इराणच्या संसदेचा असा ठाम विश्वास झाला आहे की, जोपर्यंत इराणकडे अणुप्रतिकारक क्षमता येत नाही, तोपर्यंत अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यांपासून देशाचे रक्षण होऊ शकत नाही. आज जर इराणकडे अणुबॉम्ब असता, तर विरोधी देशांनी असा हल्ला करण्याचा विचारही केला नसता, असा सूर आता इराणी संसदेत उमटत आहे.

कट्टरपंथीयांचा कट आणि शांतता कराराचा पाडाव

मध्य पूर्वेतील हा भडका अचानक उडालेला नाही, तर त्यामागे मुत्सद्देगिरी उध्वस्त करण्याचा एक मोठा कट दडला आहे. जुलै महिन्याच्या सुरुवातीला अमेरिका आणि इराण यांच्यात एका गुप्त शांतता करारावर सहमती झाली होती. मात्र, इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियन आणि त्यांच्या प्रशासनाला पूर्णपणे अंधारात ठेवून इराणमधील कट्टरपंथी धर्मगुरू आणि माजी गुप्तचर प्रमुख हुसेन ताएब यांच्याशी संबंधित एका गटाने ७ जुलै रोजी होरमुझमध्ये ३ व्यावसायिक जहाजांवर हल्ल्याचे आदेश दिले. या गुप्त हल्ल्यांमुळे अमेरिका आणि इराणमधील शांतता करार पूर्णपणे उध्वस्त झाला आणि उभय देशांतील थेट संवादाचे सर्व मार्ग कायमचे बंद झाले.

सौदी अरेबियाची तेल पाईपलाईन उद्ध्वस्त

युद्धाची ही झळ आता केवळ इराण किंवा अमेरिकेपुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर सौदी अरेबियालाही याचा मोठा फटका बसला आहे. यमनमधील सैनिकांनी केलेल्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यात सौदी अरेबियाची अत्यंत महत्त्वाची ईस्ट-वेस्ट ऑईल पाईपलाईन ८ ठिकाणी फुटली आहे. सॅटेलाइट चित्रांनुसार, लाल समुद्रातील यानबू बंदराकडे जाणाऱ्या या पाईपलाईनचे मुख्य पंपिंग स्टेशन जळून खाक झाले आहे आणि वाळवंटात सर्वत्र कच्चे तेल साचले आहे. सुटे भाग उपलब्ध नसल्याने ही पाईपलाईन पूर्ववत होण्यासाठी १ महिन्यापेक्षा जास्त काळ लागण्याची शक्यता असून, यामुळे सौदीच्या इंधन निर्यातीवर मोठा घाला पडला आहे.

वॉशिंग्टनचे अंतर्गत राजकारण आणि सैनिकांचा असंतोष

एकीकडे युद्धाचा भडका उडालेला असताना, वॉशिंग्टनमध्ये मात्र राजकीय फायद्यासाठी लष्कराचा वापर करण्याचा प्रकार उघडकीस आला आहे. एप्रिल महिन्यात इराणमध्ये अमेरिकेची ८ ते १० विमाने पाडण्यात आली होती, ज्यानंतर एक मोठे शोध व बचाव अभियान चालवण्यात आले. या अभियानात वाचवण्यात आलेल्या F-15 विमानाच्या दोन सैनिकांना ६० मिनिट्स या प्रसिद्ध टीव्ही शोमध्ये आणण्यासाठी अमेरिकेचे संरक्षण मंत्री हेगसेथ यांनी प्रचंड दबाव आणला. अमेरिकेत लवकरच मध्यावधी निवडणुका येत आहेत. डोनल्ड ट्रम्प यांच्या राजकीय प्रतिमेला बळ देण्यासाठी आणि सैनिकांच्या शौर्याचे श्रेय लाटण्यासाठी हा राजकीय खेळ आखण्यात आला होता. परंतु, सैनिकांनी या राजकीय दबावाला बलिष्ठ विरोध दर्शवला आहे. इराणसोबत अद्याप प्रत्यक्ष युद्ध सुरू असताना गोपनीय माहिती उघड करणे हे धोक्याचे आहे, तसेच सैन्याचा राजकीय फायद्यासाठी वापर केला जाऊ नये, असे सांगत सैनिकांनी या मुलाखतीस नकार दिला आहे.

नवे प्रादेशिक मित्र आणि अमेरिकेची कोंडी

या संपूर्ण युद्धात अमेरिकेची राजकीय कोंडी करण्यासाठी इराणने मुत्सद्दी खेळी खेळली आहे. इराणचे राष्ट्राध्यक्ष पेझेश्कियन यांनी स्पष्ट केले आहे की, युएई आणि ओमान हे देश आता इराणच्या जवळ येत आहेत. या भागातील पेट्रोलियम साठ्यांवर ताबा मिळवण्याचा अमेरिकेचा कुटिल हेतू आता या देशांच्या लक्षात आला आहे. अमेरिकेला या युद्धातून सहजासहजी बाहेर पडण्यासाठी किंवा संवादाचे नाटक करण्यासाठी कोणताही मार्ग मिळू नये, म्हणून इराण आणि ओमानने आपली नियोजित बैठक आणि संयुक्त वक्तव्य पुढे ढकलले आहे.

निष्कर्ष

१४ सप्टेंबर २०२६ च्या या घडामोडींवरून हे स्पष्ट होते की, मध्य पूर्वेतील संघर्ष आता केवळ दोन देशांमधील सीमावाद राहिलेला नाही. होरमुझमधील इंधन कोंडी, इराणचा अण्वस्त्र निर्मितीचा थेट एल्गार आणि सौदीच्या इंधन लाईनवरील हल्ल्यांमुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेचे गणित बिघडले आहे. जर इराणने NPT मधून बाहेर पडून अण्वस्त्र चाचणी केली, तर मध्य पूर्वेतील सत्तासंतुलन कायमचे बदलेल, आणि अमेरिकेच्या राजकीय दबावाला लष्करानेच दिलेल्या नकारावरून हे दिसते की वॉशिंग्टनची या युद्धातील पकड आता ढिली होत चालली आहे.