अमेरिकेचे आर्थिक निर्बंध आणि पाकिस्तानचे अनपेक्षित बंड
अमेरिकेने इराणला जागतिक पातळीवर एकटे पाडण्यासाठी आणि त्याची कोंडी करण्यासाठी इकॉनॉमिक डी-डे किंवा इकॉनॉमिक आउटकास्ट सुरू केले आहे. या ऑपरेशनअंतर्गत इराणशी व्यापार करणाऱ्या कोणत्याही देशावर कडक निर्बंध लादण्याची आणि त्याला डॉलर अर्थव्यवस्थेमधून बाहेर करण्याची धमकी अमेरिकेने दिली आहे.
विश्लेषण: या दाव्यातील सर्वात धक्कादायक आणि रंजक बाब म्हणजे पाकिस्तानची भूमिका. पाकिस्तान, जो आर्थिकदृष्ट्या अमेरिकेच्या अनुदानावर आणि मदतीवर जगत आला आहे, ज्याच्या लष्कराचा वापर करून अमेरिकेने तिथल्या निवडणुकांमध्ये हस्तक्षेप केला आणि माजी पंतप्रधान इम्रान खान यांना तुरुंगात धाडले, त्याच पाकिस्तानने अमेरिकेच्या या आर्थिक निर्बंधांचे समर्थन करण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. पाकिस्तानने म्हटले आहे की, ते अमेरिकेच्या या डी-डे मोहिमेला मानणार नाहीत. चीनने आधीच या निर्बंधांना फेटाळले असून रशियाने इराणसोबत आपले करार पूर्ण केले आहेत. अमेरिकेच्याच जीवावर जगणारा पाकिस्तान आता अमेरिकेला डोळे दाखवू लागला आहे, ही अमेरिकेसाठी सर्वात मोठी नाचक्की आहे आणि जागतिक पातळीवरील त्यांच्या कमकुवत होत चाललेल्या प्रभावाचे हे जिवंत लक्षण आहे.
पेट्रिओट क्षेपणास्त्रांचा तुटवडा आणि नाटोची असुरक्षितता
अमेरिकेचे लष्करी सामर्थ्य अफाट मानले जाते, परंतु सध्या अमेरिकेकडे अत्यंत प्रगत अशा पेट्रिओट मिसाईल इंटरसेप्टरची प्रचंड कमतरता जाणवत आहे. इराणसोबत सुरू असलेल्या संघर्षात आणि मध्य पूर्वेतील वाढत्या तणावात मोठ्या प्रमाणावर पेट्रिओट क्षेपणास्त्रांचा वापर झाल्यामुळे हा तुटवडा निर्माण झाला आहे.
विश्लेषण: पेंटागॉनने स्वतः या चिंतेचा पुनरुच्चार केला आहे. सद्यस्थितीत युरोपला रशियाच्या संभाव्य बॅलेस्टिक मिसाईल हल्ल्यापासून पूर्णपणे वाचवण्यासाठी अमेरिकेकडे पुरेशी प्रगत पेट्रिओट क्षेपणास्त्रे उपलब्ध नाहीत. नाटो करारांतर्गत अमेरिकेने युरोपीय देशांच्या संरक्षणासाठी अनेक ठिकाणी मिसाईल इंटरसेप्टर्स तैनात केले आहेत. उदाहरणार्थ, रशियाने जर्मनीवर हल्ला केल्यास तिथे बचावात्मक यंत्रणा कार्यरत आहे. परंतु, जर रशिया आणि नाटो यांच्यात थेट युद्ध भडकले, तर युरोपची हवाई संरक्षण यंत्रणा खिळखिळी होऊ शकते, कारण अमेरिकेकडे नवीन क्षेपणास्त्रांचा साठा मर्यादित आहे. नाटोला रशियाच्या सततच्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यांचा सामना करावा लागू शकतो आणि ते सर्व हल्ले रोखणे नाटोला शक्य होणार नाही. हा तुटवडा अमेरिकेच्या लष्करी सज्जतेवर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण करतो.
रशियाची ब्रिटनला थेट लष्करी धमकी
युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर रशिया आणि नाटोमधील तणाव आता अत्यंत संवेदनशील पातळीवर पोहोचला आहे. रशियाने ब्रिटनला थेट इशारा दिला आहे की, युक्रेनला सातत्याने लष्करी उपकरणे आणि शस्त्रे पुरवल्यामुळे ब्रिटनचे लष्करी तळ रशियन हल्ल्याच्या निशाण्यावर आहेत.
विश्लेषण: ब्रिटनचे अनेक सैनिक अधिकृतपणे सैन्याचा राजीनामा देऊन भाडोत्री सैनिक म्हणून युक्रेनच्या बाजूने रशियाविरुद्ध युद्ध लढत आहेत. याशिवाय, ब्रिटन युक्रेनला मोठ्या प्रमाणावर संरक्षण साहित्य पुरवत आहे. रशियन प्रवक्त्याने दिलेल्या माहितीनुसार, केवळ युक्रेनमधीलच नव्हे, तर युक्रेनच्या बाहेर असलेले ब्रिटनचे लष्करी तळ देखील रशियाच्या संभाव्य हल्ल्याचे लक्ष्य असू शकतात. यामुळे रशिया आणि नाटो यांच्यात थेट संघर्ष होऊन तिसऱ्या महायुद्धाचा भडका उडण्याची भीती निर्माण झाली आहे.
इराणचे माइंड गेम्स आणि बायत पूलचे सत्य
अमेरिकेचे प्रतिनिधी बेन्सेंट स्कॉट यांनी दावा केला होता की, अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे इराणमधील जनता अत्यंत कठीण परिस्थितीतून जात आहे, तिथे उपासमार आहे, अर्थव्यवस्था उद्ध्वस्त झाली असून इराण सरकारकडे त्यांच्या सैनिकांना पगार देण्यासाठीही पैसे उरलेले नाहीत.
विश्लेषण: इराणने या दाव्याला अत्यंत चतुरपणे आणि पुराव्यासह खोडून काढले. अमेरिकेने हवाई हल्ल्यात उद्ध्वस्त केलेला इराणमधील बायत पूल इराणने अवघ्या ८ ते १० दिवसांत पुन्हा बांधून उभा केला आणि त्याचा व्हिडिओ जारी केला. इराणने सवाल केला की, जर आमच्याकडे सैन्याला पगार द्यायला पैसे नाहीत आणि आमची अर्थव्यवस्था कोलमडली आहे, तर आम्ही अवघ्या काही दिवसांत एवढा मोठा पूल पुन्हा कसा बांधू शकलो?. यावर इराणचे नेते कालीबाफ यांनी अमेरिकेवर निशाना साधत म्हटले की, अमेरिकेने आपले कोट्यवधी डॉलर्स त्यांचे दहशतवादी मित्र इस्रायलवर आणि जगभरातील ७५० लष्करी तळांवर उधळण्याऐवजी स्वतःच्या देशातील गरीब जनतेवर खर्च करावेत. इराण अमेरिकेच्या सामान्य जनतेचा आदर करतो, पण त्यांच्या नेतृत्वाच्या धोरणांना विरोध करतो. हा इराणचा एक सुनियोजित माइंड गेम आहे, ज्याद्वारे ते जागतिक स्तरावर अमेरिकेची विश्वासार्हता धुळीस मिळवत आहेत.
हॉर्मुझची सामुद्रधुनी आणि समुद्री युद्धाचा नवा चेहरा
इराणकडे असलेले सर्वात मोठे आणि सर्वात प्रभावी शस्त्र म्हणजे हॉर्मुझची सामुद्रधुनी. अमेरिकेने इराणवर आर्थिक कोंडी करण्याचा प्रयत्न केल्यानंतर इराणने हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणारी जहाजे लक्ष्य करण्यास सुरुवात केली आहे.
विश्लेषण: अमेरिकेने दावा केला होता की हॉर्मुझचा मार्ग सुरक्षित आणि खुला आहे. परंतु, इराणने अमेरिकेने ठरवून दिलेल्या सुरक्षित मार्गाने जाणाऱ्या कुवेती तेलवाहू जहाजावर हॉर्मुझमध्ये भीषण हल्ला केला, ज्यामुळे जहाजाला आग लागली. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, हा हल्ला इराणने अंडरवॉटर ड्रोन च्या साहाय्याने सुमारे ३०० किलोमीटर अंतरावरून केला. इराण आता हवेतून किंवा समुद्रावरूनच नव्हे, तर समुद्राच्या खालूनही प्रहार करत आहे. इराणने स्पष्ट केले आहे की, जोपर्यंत अमेरिका ओमानच्या समुद्रातून त्यांची कोंडी हटवत नाही, इराणच्या तेलावरील निर्बंध मागे घेत नाही, विविध देशांमध्ये गोठवलेला इराणचा पैसा परत करत नाही आणि गाझा व लेबनॉनमधील इस्रायलचे युद्ध थांबवत नाही, तोपर्यंत हॉर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्ववत खुली केली जाणार नाही. कतारच्या परराष्ट्रमंत्र्यांनी नुकतीच इराणचे राष्ट्रपती मसूद पेजिशिया यांची भेट घेऊन मध्यस्थीचा प्रयत्न केला, परंतु तो अयशस्वी ठरल्याचे दिसत आहे.
पाकिस्तानचे वाढते लष्करी आणि राजनैतिक महत्त्व
सध्याच्या बदलत्या जागतिक समीकरणांमध्ये पाकिस्तानचे लष्करी महत्त्व अचानक वाढले आहे, जी भारतासाठी चिंतेची बाब ठरू शकते. पाकिस्तान हा मक्का पॅक्ट चा भाग बनला आहे, ज्यामध्ये तुर्की आणि सौदी अरेबियाचा समावेश आहे. सौदी अरेबियासोबत पाकिस्तानचा आधीच संरक्षण करार आहे आणि आता कुवेतने देखील पाकिस्तानसोबत लष्करी सहकार्य करार स्वाक्षरी केला आहे.
विश्लेषण: पाकिस्तानकडे अण्वस्त्रे असल्याने मुस्लिम जगतात त्यांची मागणी वाढली आहे आणि ते मध्यस्थ म्हणून पुढे येत आहेत. परंतु, द रेड माईकच्या विश्लेषणात म्हटल्याप्रमाणे, हत्तीचे दात दाखवायचे वेगळे आणि खायचे वेगळे असतात. इराणच्या हल्ल्यांपासून कुवेतचे रक्षण करण्याची पाकिस्तानची खरोखरच क्षमता आहे का? याचे उत्तर नाही असेच आहे, कारण इराणसमोर लष्करी ताकदीच्या बाबतीत पाकिस्तानची हतबलता सर्वश्रुत आहे. तरीही, राजनैतिक पातळीवर पाकिस्तान स्वतःला महत्त्वाचा खेळाडू म्हणून प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करत आहे.
अमेरिकी सैनिकांमधील वाढता मानसिक ताण आणि नैराश्य
मध्य पूर्वेतील तणाव हाताळण्यासाठी अमेरिकेने आपले USS Roosevelt हे विमानवाहू युद्धजहाज ५,००० सैनिकांसह तिथे रवाना केले आहे. परंतु, अमेरिकेचे सैनिक सध्या अत्यंत गंभीर मानसिक ताण आणि अवसादाचा सामना करत आहेत.
विश्लेषण: अब्राहम लिंकन आणि त्रिपोली सारख्या युद्धजहाजांवर तैनात असलेले अमेरिकेचे मरीन सैनिक गेल्या अनेक महिन्यांपासून समुद्रात अडकलेले आहेत. त्यांना बंदरावर जाण्याची संधी मिळालेली नाही, कुटुंबाशी संवाद साधता आलेला नाही. यामुळे अनेक सैनिकांनी आत्महत्येचा प्रयत्न केल्याची माहिती समोर आली आहे. सैनिक आपल्या घरी मदतीसाठी संदेश पाठवत आहेत. महासत्ता असलेल्या अमेरिकेच्या सैनिकांमधील हे मानसिक खच्चीकरण त्यांच्या लष्करी मोहिमांच्या यशावर मर्यादा आणत आहे.
संपादकीय निष्कर्ष
एकंदरीत, मध्य पूर्वेतील हा संघर्ष आता केवळ इस्रायल आणि हमास किंवा इराणपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. ही आता बहुध्रुवीय जगाची नांदी ठरत आहे, जिथे रशिया, चीन, इराण आणि अगदी पाकिस्तानसारखा देशही अमेरिकेच्या जागतिक हुकूमशाहीला आव्हान देत आहे. अमेरिकेचे घटते मिसाईल नियंत्रण, सैनिकांमधील वाढते नैराश्य आणि आर्थिक निर्बंधांचे अपयश हे स्पष्ट करत आहे की, अमेरिकेचे साम्राज्य आता उतरणीला लागले आहे. युद्धाचा हा भडका वेळीच शांत झाला नाही, तर याचे जागतिक परिणाम अत्यंत भयानक असतील.
