मध्य पूर्वेमध्ये सध्या परिस्थिती अत्यंत स्फोटक बनली असून अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष आता थेट युद्धाच्या उंबरठ्यावर येऊन पोहोचला आहे. अनेक दिवसांच्या तणावानंतर, अमेरिकेने इराणच्या १० महत्त्वाच्या सैन्य तळांवर भीषण क्षेपणास्त्र हल्ले केले आहेत. या हल्ल्यानंतर इराणनेही शांत न बसता कुवेत आणि बहरीनमधील अमेरिकन तळांना लक्ष्य करत जोरदार प्रत्युत्तर दिले आहे. स्वित्झर्लंडमध्ये अमेरिका आणि इराण यांच्यात झालेला ६० दिवसांचा शांतता करार अवघ्या १० दिवसांतच मोडकळीस आला असून संपूर्ण प्रदेश हाय अलर्टवर आहे.
अमेरिकेचा इराणवर भीषण हल्ला अमेरिकन सेंट्रल कमांडने दिलेल्या माहितीनुसार, अमेरिकेने इराणच्या १० लष्करी तळांवर क्षेपणास्त्रे डागली आहेत. हे हल्ले प्रामुख्याने स्ट्रैट ऑफ हॉर्मुझ जवळील इराणच्या तळांवर करण्यात आले. विशेषतः दक्षिण इराणमधील सिरिक या बेटावर आणि आसपासच्या परिसरावर अमेरिकेने २४ तासांत दोनदा मोठे हल्ले केले.
या हल्ल्यांमध्ये अमेरिकेने इराणच्या खालील यंत्रणांना लक्ष्य केले आहे:
- लष्करी पाळत ठेवणारी पायाभूत सुविधा
- दळणवळण यंत्रणा
- हवाई संरक्षण तळे
- ड्रोन साठवणूक सुविधा
- माइन लेयर क्षमता
हल्ल्याचे तात्कालिक कारण: तेल टँकरवर ड्रोन हल्ला अमेरिकेने केलेल्या या कारवाईचे मुख्य कारण इराणने एका तेल टँकरवर केलेला हल्ला असल्याचे सांगितले जात आहे. एमटी कीकू नावाच्या, पनामाचा ध्वज असलेल्या तेल टँकरवर इराणने ड्रोन हल्ला केला होता. या टँकरमध्ये २० लाख बॅरलपेक्षा जास्त कच्चे तेल होते. या व्यतिरिक्त, इराणने यापूर्वी सिंगापूरच्या ध्वज असलेल्या मालवाहू जहाजावर आणि दुबई बंदराजवळील अन्य जहाजांवरही हल्ले केले होते. या सी-लेन मधील आक्रमकतेचा बदला म्हणून अमेरिकेने हे मोठे पाऊल उचलले आहे.
इराणचे प्रत्युत्तर: अमेरिकन तळांवर क्षेपणास्त्र वर्षाव अमेरिकेच्या हल्ल्यानंतर इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स ने भीषण प्रत्युत्तर देण्याची घोषणा केली. इराणने दावा केला आहे की त्यांनी कुवेत आणि बहरीनमध्ये असलेल्या अमेरिकेच्या ८ महत्त्वाच्या सैन्य तळांवर बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनने हल्ले केले आहेत.
इराणने लक्ष्य केलेले प्रमुख तळ:
१. बहरीन: सलमान पोर्टवर असलेले अमेरिकन फिफ्थ फ्लीट मुख्यालय आणि मनामा येथील तळ.
२. कुवेत: अली अल सालेम एअरबेस.
मनामा शहरात भीषण स्फोटांचे आवाज ऐकू आले असून अमेरिकेची हवाई संरक्षण यंत्रणा सक्रिय करण्यात आली आहे. IRGC नुसार, येणाऱ्या काळात अमेरिकन तळांना नरकासारख्या परिस्थितीचा सामना करावा लागेल.
शांतता कराराचा भंग आणि राजनैतिक पेच काही दिवसांपूर्वीच स्वित्झर्लंडमध्ये अमेरिका आणि इराण दरम्यान ६० दिवसांचा शांतता करार झाला होता. या करारातील कलम १ नुसार, दोन्ही देशांनी ६० दिवस एकमेकांवर हल्ला न करण्याचे मान्य केले होते. मात्र, इराणच्या मते अमेरिकेने या कलमाचे उघड उल्लंघन केले आहे.
या लष्करी कारवाईमुळे २८ आणि २९ जून रोजी स्वित्झर्लंडमध्ये होणारी महत्त्वाची तांत्रिक चर्चा इराणने रद्द करण्याचा निर्णय घेतला आहे. इराणच्या प्रतिनिधी मंडळाचे म्हणणे आहे की, अमेरिकेच्या आक्रमकतेमुळे आता सर्व राजनैतिक प्रक्रिया थांबवण्यात येतील.
प्रादेशिक परिणाम आणि इतर देशांचा सहभाग या युद्धजन्य परिस्थितीचा परिणाम शेजारील देशांवरही होताना दिसत आहे:
- इराक: बगदादमधील ग्रीन झोन मध्ये इराकी लष्कराने टँक आणि चिलखती गाड्यांसह प्रवेश केला आहे. तेथे असलेले अमेरिकन दूतावास पूर्णपणे लॉकडाऊन करण्यात आले असून दूतावासावर हल्ले सुरू झाल्याच्या बातम्या आहेत.
- राजकीय प्रतिक्रिया: अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या परिस्थितीवर भाष्य करताना इराणला जगाच्या नकाशावरून पुसून टाकण्याची धमकी दिली आहे. यामुळे तणाव अधिकच वाढला आहे.
निष्कर्ष स्ट्रैट ऑफ हॉर्मुझमधील या संघर्षामुळे जागतिक तेल पुरवठा आणि जागतिक शांतता धोक्यात आली आहे. दोन्ही देशांनी आता संवादाचे मार्ग बंद करून लष्करी बळाचा वापर सुरू केल्यामुळे हा संघर्ष पूर्णतः युद्धात रूपांतरित होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. कुवेत आणि बहरीनसारख्या देशांनी आपल्या नागरिकांसाठी हाय अलर्ट जारी केला असून येणारे काही तास या युद्धाची दिशा ठरवणारे असतील.
