हल्ल्याचे स्वरूप आणि एमटी मारिवक्स जहाज
ज्या जहाजावर हा हल्ला झाला त्याचे नाव एमटी मारिवक्स’ (MT Marivex) असे आहे. हे जहाज ओमान जवळ असलेल्या हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीच्या (Strait of Hormuz) दिशेने जात होते. या जहाजावर एकूण २४ भारतीय कर्मचारी तैनात होते. अमेरिकेच्या सेंट कॉमने (US CENTCOM) स्वतः या हल्ल्याची जबाबदारी स्वीकारली आहे. अहवालानुसार, अमेरिकन विमानवाहू युद्धनौका अब्राहम लिंकन’ वरून F-18 फायटर जेटने उड्डाण केले आणि या जहाजाला लक्ष्य केले. या फायटर जेटने थेट जहाजाच्या इंजिनवर क्षेपणास्त्र डागले, ज्यामुळे जहाजात भीषण आग लागली आणि ते जहाज समुद्रात बुडू लागले.
भारतीयांची सुटका आणि मदतीसाठी टाहो
जहाजावर हल्ला झाल्यानंतर आणि इंजिनला आग लागल्यानंतर जहाजावरील २४ भारतीयांची परिस्थिती अत्यंत गंभीर झाली होती. आपला जीव धोक्यात असल्याचे पाहून या भारतीय कर्मचाऱ्यांनी एक व्हिडिओ तयार केला आणि तो सोशल मीडियावर प्रसारित केला. या व्हिडिओमध्ये त्यांनी भारतीय नौसेनेला तातडीने मदतीसाठी साद घातली होती. आमच्या जहाजावर मिसाइल हल्ला झाला आहे आणि जहाज बुडत आहे, आम्हाला वाचवा, अशी विनंती त्यांनी केली होती. या घटनेची माहिती मिळताच फॉरवर्ड सीमन युनियन ऑफ इंडियाने मदतीचे आवाहन केले आणि भारताने ओमान सरकारकडे विनंती केली. यानंतर ओमानच्या तटरक्षक दलाने (Coast Guard) तातडीने बचाव मोहीम राबवून सर्वच्या सर्व २४ भारतीयांना सुखरूप बाहेर काढले.
अमेरिकेने हल्ला का केला?
अमेरिकेच्या दाव्यानुसार, त्यांनी हॉर्मुझ आणि ओमानच्या परिसरात एक नाकेबंदी (Blockade) केली आहे. हे भारतीय जहाज ही नाकेबंदी तोडण्याचा प्रयत्न करत होते, असा आरोप अमेरिकेने केला आहे. अमेरिकेचे म्हणणे आहे की, हे जहाज रिकामे होते (त्यात तेल नव्हते) आणि ते इराणच्या दिशेने पुढे सरकत होते. याच कारणामुळे अमेरिकन नौदलाने या जहाजाला लक्ष्य केले. सद्यस्थितीत हॉर्मुझमध्ये अमेरिका आणि इराणच्या युद्धनौका एकमेकांसमोर उभ्या ठाकल्या असून तेथे परिस्थिती अत्यंत तणावपूर्ण आहे.
इराण-इस्रायल संघर्षाची पार्श्वभूमी आणि इराणचा प्रतिहल्ला
हा हल्ला अशा वेळी झाला आहे जेव्हा इराण आणि इस्रायलमध्ये थेट युद्ध सुरू आहे. गेल्या २४ तासांत इराणने इस्रायलवर केलेल्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यांमुळे इस्रायलला मोठे नुकसान सोसावे लागले आहे. इराणच्या क्षेपणास्त्रांनी इस्रायलमधील हायफा (Haifa), बीरशेबा (Beersheba) आणि तेल अवीव (Tel Aviv) यांसारख्या प्रमुख शहरांना लक्ष्य केले आहे. विशेषतः नेवातिम (Nevatim) सारख्या इस्रायली एअरबेसवर थेट क्षेपणास्त्रे पडल्याने मोठे नुकसान झाले आहे. हायफा येथील तेल रिफायनरीवरही इराणने हल्ला केला असून तेथून आगीचे आणि धुराचे लोट पाहिला मिळत आहेत. आश्चर्याची बाब म्हणजे, इस्रायलची प्रगत संरक्षण यंत्रणा आयर्न डोम (Iron Dome) आणि थाड (THAAD) इराणची हायपरसोनिक क्षेपणास्त्रे रोखण्यात अपयशी ठरली आहेत.
हूती बंडखोरांची एन्ट्री आणि जागतिक व्यापारावर परिणाम
या युद्धात आता येमेनचे हूती (Houthi) बंडखोरही पूर्णपणे सामील झाले आहेत. हूतींनी इस्रायलवर बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे डागली असून, त्यांनी बाब-अल-मंदेब (Bab-al-Mandab) ही व्यापारी जलवाहतूक मार्ग बंद करण्याची धमकी दिली आहे.
जागतिक व्यापाराच्या दृष्टीने ही अत्यंत चिंतेची बाब आहे, कारण:
- जगातील एकूण तेलापैकी २२ ते २५% पुरवठा हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होतो.
- सुमारे १२ ते १५% तेल पुरवठा बाब-अल-मंदेबमधून होतो. जर हे दोन्ही मार्ग बंद झाले, तर जगात तेलाची प्रचंड टंचाई निर्माण होऊन व्यापारावर मोठे संकट येऊ शकते. हूतींनी स्पष्ट केले आहे की, लाल समुद्रातून कोणत्याही इस्रायली जहाजाला जाऊ दिले जाणार नाही.
राजकीय घडामोडी आणि इराणचा इशारा
दुसरीकडे, अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इस्रायलचे पंतप्रधान नेतन्याहू यांना सावध केले आहे की, जर लेबनॉन आणि इराणवरील हल्ले थांबवले नाहीत, तर इस्रायल जगात एकाकी पडेल [६]. मात्र, तज्ञांच्या मते अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यात गुप्त सहमती असून अमेरिका या युद्धात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे. इराणने स्पष्ट भूमिका घेतली आहे की, जर इस्रायलने सीझफायरच्या (युद्धबंदी) अटींचे उल्लंघन केले किंवा लेबनॉनवर हल्ला केला, तर इराण पुन्हा एकदा इस्रायलवर क्षेपणास्त्रांचा वर्षाव करेल. इराणच्या कुड्स फोर्स आणि आयआरजीसीने (IRGC) म्हटले आहे की, ते लेबनॉनच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे आहेत.
निष्कर्ष
भारतीय जहाजावर अमेरिकेने केलेला हल्ला हा या युद्धातील एक अत्यंत दुर्दैवी वळण आहे. जरी २४ भारतीय कर्मचारी सुरक्षित असले, तरी हॉर्मुझ आणि लाल समुद्रातील परिस्थिती पाहता, भारतीय नौवहन आणि जागतिक अर्थव्यवस्था धोक्यात आली आहे. अमेरिका, इराण आणि इस्रायल यांच्यातील हा संघर्ष शांततेच्या दिशेने जातो की आणखी भीषण स्वरूप धारण करतो, याकडे आता संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
