हिंद महासागरात इराणची ‘सुलेमानी’ युद्धनौका अमेरिकेकडून बुडवली; तणावाची ठिणगी प्रादेशिक सुरक्षेसाठी धोक्याची घंटा  

अमेरिकेने प्रसिद्ध केलेल्या चित्रफितीनुसार इराणची युद्धनौका हिंद महासागरात उडवण्यात आल्याचा दावा करण्यात आला आहे. प्राथमिक माहितीनुसार या हल्ल्यात सुमारे ८० सैनिकांचा मृत्यू झाल्याचे सांगितले जात आहे; मात्र मृतांचा आकडा १०० च्या पुढे जाऊ शकतो, अशीही शक्यता व्यक्त केली जात आहे. अधिकृत आकडेवारीबाबत अद्याप स्पष्टता नाही.

ही घटना श्रीलंकेपासून सुमारे ७५ नॉटिकल मैलांवर आणि भारताच्या सागरी सीमेजवळ घडल्याचे सांगितले जाते. दुसऱ्या महायुद्धानंतर प्रथमच एखादी युद्धनौका अशा प्रकारे लक्ष्य करून नष्ट केल्याचा दावा अमेरिकेकडून करण्यात आला आहे. अमेरिकन क्षेपणास्त्रांची मारक क्षमता भारताच्या हद्दीपर्यंत पोहोचू शकते, हे या कारवाईतून स्पष्ट झाल्याची चर्चा सुरू आहे. मात्र, या संदर्भात अमेरिकेने भारत किंवा श्रीलंका यांना पूर्वसूचना दिली होती का, याबाबत कोणतीही अधिकृत माहिती समोर आलेली नाही.

श्रीलंकेच्या नौदलाने घटनेनंतर मदतकार्य हाती घेतल्याचे वृत्त आहे. संबंधित इराणी युद्धनौका मागील महिन्यात विशाखापट्टणम येथे सरावासाठी आली होती आणि भारतातून परत जात असताना तिच्यावर हल्ला झाल्याचे सांगितले जात आहे. हल्ला काल सकाळी झाला, अशी माहिती दिली जात आहे. अमेरिकेचे संरक्षणमंत्री Pete Hegseth यांनी पत्रकार परिषदेत सांगितले की अमेरिकेची कारवाई चार दिवसांपासून सुरू असून पुढील काही दिवसांत आणखी मोठ्या कारवाया केल्या जातील. एका आठवड्यात संपूर्ण मोहीम पूर्ण होईल, असेही त्यांनी नमूद केले. अमेरिकेचा दावा आहे की पाणबुडीमधून डागलेल्या क्षेपणास्त्रांद्वारे ही कारवाई करण्यात आली.

बुडवण्यात आलेल्या युद्धनौकेचे नाव “सुलेमानी” असे होते. हे नाव इराणचे माजी लष्करी अधिकारी Qasem Soleimani यांच्या नावावर ठेवण्यात आले होते. अमेरिकेने यापूर्वी Soleimani यांच्यावर कारवाई केली होती, हे सर्वश्रुत आहे. ही कारवाई आंतरराष्ट्रीय सागरी हद्दीत झाल्याचा अमेरिकेचा दावा आहे. तथापि, भारताच्या सागरी सुरक्षेच्या दृष्टीने हा गंभीर आणि चिंताजनक मुद्दा आहे. यापूर्वीही केरळजवळ ब्रिटनचे लढाऊ विमान उतरल्याच्या घटनेनंतर सुरक्षेविषयी प्रश्न उपस्थित झाले होते. आता या नव्या हल्ल्यामुळे प्रादेशिक सुरक्षेचे प्रश्न अधिक तीव्र झाले आहेत.

जागतिक पातळीवर या घटनेचे परिणाम उमटू लागले असून काही देश रशियाच्या मध्यस्थीने तणाव कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी यापूर्वी युद्ध नको असल्याचे मत व्यक्त केले होते; तरीही परिस्थिती वेगाने बदलत आहे. हिंद महासागरातील ही घटना तिसऱ्या महायुद्धाच्या दिशेने टाकलेले पाऊल ठरू शकते, अशी भीती काही विश्लेषक व्यक्त करत आहेत. मात्र, इराणमधील जनता सरकारसोबत ठामपणे उभी राहील की या घटनेनंतर अंतर्गत असंतोष वाढेल, हे येणारा काळच ठरवेल. सध्या तरी जागतिक राजकारण एका अत्यंत धोकादायक वळणावर उभे असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.