यादव गवळी समाजाचा २५ वा रौप्य महोत्सवी आंतरराज्यीय सामूहिक विवाह सोहळा

समाजहित, साधेपणा आणि संघटनशक्तीचा जिवंत आदर्श

आजच्या काळात विवाह समारंभ म्हणजे मोठा खर्च, सामाजिक दबाव आणि दिखाव्याची चढाओढ, अशी एक नकारात्मक मानसिकता समाजात रुजताना दिसते. विवाह हा संस्कार न राहता प्रतिष्ठेचा विषय बनत चालला असताना, यादव गवळी समाजाने या प्रवाहाला पर्याय उभा केला आहे. सन १९९९ पासून सुरू झालेला सामूहिक विवाह सोहळ्याचा उपक्रम हा गेल्या पंचवीस वर्षांत समाजसुधारणेचा दीपस्तंभ ठरला आहे. काही अपरिहार्य कारणांमुळे मधल्या काळात दोन वर्षे हा समारंभ होऊ शकला नाही; मात्र त्यामुळे समाजाची दिशा बदलली नाही, उलट हा उपक्रम अधिक ठामपणे पुढे गेला. म्हणूनच नांदेड येथे दिनांक २ व ३ फेब्रुवारी २०२६ रोजी होणारा २५ वा रौप्य महोत्सवी आंतरराज्यीय सामूहिक विवाह सोहळा केवळ विवाहांचा कार्यक्रम न राहता, समाजाच्या वैचारिक परिपक्वतेचे दर्शन घडवतो.

या उपक्रमाची पंचवीस वर्षांची वाटचाल ही केवळ कालगणना नाही, तर ती समाजाने स्वीकारलेल्या मूल्यांची, विश्वासाची आणि सामूहिक इच्छाशक्तीची साक्ष आहे. या काळात सुमारे ८३० जोडपी विवाहबद्ध झाली. प्रत्येक विवाहामागे दोन व्यक्तींचे नाते जुळले एवढेच नव्हे, तर दोन कुटुंबांवरील आर्थिक ओझे कमी झाले. अडचणी आल्या, खंड पडला, तरीही समाजाने संयम आणि चिकाटी सोडली नाही. भगवद्गीतेतील “योगस्थः कुरु कर्माणि” हा विचार जणू समाजाने प्रत्यक्ष कृतीत उतरवला—परिस्थितीशी समतोल राखत, ध्येय न सोडता कार्य सुरू ठेवले.

या सामूहिक विवाह सोहळ्याचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे यादव गवळी समाजाचे सर्व धार्मिक, सामाजिक व सांस्कृतिक रितीरिवाज अत्यंत अल्प खर्चात, पण परंपरेचा सन्मान राखून पार पाडले जातात. विवाह म्हणजे भपका नव्हे, तर संस्कार आहेत, ही भूमिका येथे ठामपणे मांडली जाते. हुंडा प्रथा, अनावश्यक खर्च आणि दिखाव्याला ठाम नकार देत साधेपणाला प्रतिष्ठा दिली जाते. त्यामुळे आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांना मोठा दिलासा मिळतो आणि नवदाम्पत्याला आयुष्याची सुरुवात कर्जाच्या ओझ्याविना करता येते. संत तुकारामांच्या “साधेपणाचि शोभा” या संतवाणीचा आशय या उपक्रमातून प्रकर्षाने दिसून येतो.

या सोहळ्यात कोणताही भेदभाव केला जात नाही. श्रीमंत-गरीब, शहरी-ग्रामीण, मोठे-लहान असा फरक न करता सर्व वधू-वरांना समान सन्मान, समान विधी आणि समान सुविधा दिल्या जातात. त्यामुळे हा सामूहिक विवाह सोहळा समाजात समता, बंधुता आणि सामाजिक न्यायाचा स्पष्ट संदेश देतो. याच ठिकाणी भगवद्गीतेतील “समत्वं योग उच्यते” हा श्लोक अर्थपूर्ण ठरतो. आज जिथे समाजात विषमता वाढताना दिसते, तिथे हा उपक्रम समतेची मूल्ये पुन्हा अधोरेखित करतो.

नांदेड येथे होणारा हा रौप्य महोत्सवी सोहळा सुव्यवस्थित आणि नियोजनबद्ध आहे. विवाह विधी व मुख्य कार्यक्रमासाठी नरहर कुरुंदकर हायस्कूल मैदान हे केंद्र असून, वधू-वर आणि पाहुण्यांच्या निवासासाठी डेरा शहीद बाबा दीपसिंगजी यात्रि निवास येथे आवश्यक सोयी-सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. स्वच्छता, पाणी, वीज आणि शिस्तबद्ध व्यवस्थापन यामागे समाजातील असंख्य कार्यकर्ते आणि स्वयंसेवकांचे अहोरात्र परिश्रम आहेत. त्यांनी कोणत्याही अपेक्षेविना केलेले कार्य पाहता “कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन” हा कर्मयोगाचा संदेश येथे सजीव झालेला दिसतो.

या उपक्रमाच्या यशामध्ये युवकांचे योगदान विशेष उल्लेखनीय आहे. नोंदणीपासून ते संपूर्ण व्यवस्थापनापर्यंत युवक संघाने जबाबदारीने कामकाज सांभाळले आहे. युवकांचा उत्साह, शिस्त आणि समाजाप्रती असलेली निष्ठा ही या उपक्रमाची खरी ताकद आहे. हीच तरुणाई समाजाच्या भविष्यासाठी आशेचा किरण ठरते, आणि संघटित प्रयत्नातूनच प्रगती साध्य होते याचा प्रत्यय देते.

या सामूहिक विवाह सोहळ्याच्या निमित्ताने महाराष्ट्रासह तेलंगणा, मध्यप्रदेश, कर्नाटक आदी राज्यांतील यादव गवळी समाजबांधव एकत्र येतात. त्यामुळे आंतरराज्यीय एकोपा अधिक दृढ होत असून, नातेबंध बळकट होतात. विविध संघटना, ज्येष्ठ, युवक आणि महिला एकाच ध्येयाने एकत्र येतात, हेच या उपक्रमाचे खरे सामाजिक यश आहे. भगवद्गीतेतील “लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन् कर्तुमर्हसि” हा विचार येथे अर्थपूर्ण ठरतो, कारण हे कार्य केवळ व्यक्तिगत समाधानासाठी नव्हे, तर समाजहितासाठी केले जात आहे.

पंचवीसाव्या रौप्य महोत्सवी वर्षात पदार्पण करणारा यादव गवळी समाजाचा आंतरराज्यीय सामूहिक विवाह सोहळा हा केवळ विवाहांचा कार्यक्रम नसून, तो समाजाच्या मूल्यांचा, समतेचा आणि संघटनशक्तीचा उत्सव आहे. १९९९ पासून सुरू झालेल्या या कार्याने काळाचे चढउतार पाहिले, खंड अनुभवले, तरीही त्याची सामाजिक दिशा कधीच बदलली नाही. भविष्यातही हा आदर्श उपक्रम अधिक व्यापक स्वरूपात सुरू राहावा आणि समाजाच्या सर्वांगीण प्रगतीस हातभार लावावा, हीच अपेक्षा.

या भव्य आणि शिस्तबद्ध सामूहिक विवाह सोहळ्याचे नियोजन व अंमलबजावणी ही एखाद्या व्यक्तीची नव्हे, तर संपूर्ण समाजाच्या सामूहिक प्रयत्नांची फलश्रुती आहे.

कार्यक्रमाच्या यशस्वीतेकरिता खलिक व्यक्ति आणि विविध समित्या अहोरत्र कार्यरत आहेत कार्यक्रम तथा मंच संचालनाची जबाबदारी भारत श्रावणलाल रौत्रे, प्रेमलाल लक्ष्मण जाफराबादी आणि गणेशलाल किशनलाल भातेवाले यांनी समर्थपणे उचलली आहे. धान्य वस्तू भांडार समितीच्या माध्यमातून दुर्गाप्रसाद गणेशलाल बटाऊवाले, हरिष नारायण भगत, अर्जुन किशनलाल कुटल्यावाले, चंद्रभान मोहनलाल बटाऊवाले आणि बजरंग नारायण भगत हे आपले पूर्ण वेळ योगदान देणार आहे. संपूर्ण उपक्रमाची माहिती समाजापर्यंत प्रभावीपणे पोहोचविण्याचे कार्य प्रसिद्धी विभागाचे प्रमुख डॉ. कैलाश भानुदास मंडले हे उत्तमरित्या पार पडत आहेत

वधू-वर व पाहुण्यांच्या सोयीसाठी आवश्यक असलेल्या बिछायत सामान व्यवस्थेची जबाबदारी शरद सिताराम मंडले, मनोज तुलाराम रौत्रे, संतोष भिमलाल चौधरी, रमेश हिरालाल रौत्रे, कृष्णा सोहनलाल बटाऊवाले आणि सागर सोहनलाल बटाऊवाले यांनी समर्थपणे सांभाळली. मंडप डेकोरेशन समितीतून धत्रूलाल मोहनलाल भगत, नरसिंग गुम्मन मंडले आणि प्रेमलाल लक्ष्मण जाफराबादी यांनी विवाहस्थळाला साजेसे रूप देण्याकरिता मागील अनेक दिसापासून झटत आहेत . कन्यादान नोंदणीचे कार्य सुंदरलाल प्रभुलाल भातेवाले, दुर्गादास मुन्नालाल भगत, जगदिश ईश्वरलाल लखनौवाले आणि अखिलेश खेमचंद मंडले हे दरवर्षी जबाबदारीने पूर्ण करतात

सर्वात मोठे आणि महत्वाचे कार्य म्हणजे बारात व्यवस्था या समितीत अर्जुन घासीराम बंकुवाले, अर्जुन बाबुलाल लंकाढाई, बाबुलाल बजरंग रौत्रे, गजानन किशनलाल मेघावाले, भिकालाल बजरंग मंडले, कमल हनुमान मंडले, राजु सत्यनारायण बटाऊवाले, मनोज रामचंद्र खोलापुरे, बालचंद बजरंग कोतवाल, संतोष सीताराम मंडले, नंदलाल हिरालाल लंकाढाई, गजानन नरसिंग लंकाढाई, सचिन पृथ्वीराज खरे, चंदन बजरंगलाल रौत्रे आणि कालू ईश्वरलाल रौत्रे यांनी शिस्तबद्ध नियोजन सुरू केले.आहे निवास व्यवस्था मदत समितीमध्ये कपिल बिरजुलाल रौत्रे, सोमनाथ भारत रौत्रे, बबलु राधाकिशन रौत्रे आणि अर्जुन घासीराम बंकुवाले आदि अथक परिश्रम घेत आहेत

परंपरेचे जतन करणाऱ्या फेटा-पगडी समितीत नरसिंग चुन्नूलाल भुरेवाले, ईश्वर गंगालाल लखनौवाले आणि किशनलाल बाबुलाल कुटल्यावाले तर संपूर्ण सोहळ्यावर मार्गदर्शन व देखरेख ठेवणाऱ्या सल्लागार समितीत सिताराम दुलीचंद मंडले, नंदलाल श्रवणलाल रौत्रे, नरसिंग बाबा लंकाढाई, नंदलाल मुत्रालाल भगत, नरसिंग चुन्नूलाल भुरेवाले, सत्यनारायण शितल बटाऊवाले, सदानंद भगीरथ परिवाले, बिशनकुमार श्यामलाल मंडले, रामलाल वंसीलाल फतेहलष्करी, रामलाल उद्धव जांगडे, घासीराम किशनलाल बंकुवाले, सोहनलाल लक्ष्मण मंडले, बजरंग रुपालाल लंकाढाई, रुपचंद हिरालाल बटाऊवाले, भोलाराम भुरालाल परिवाले, शंकरलाल नारायण भगत, गंगालाल देवमन रौत्रे, फकिरचंद बाबुलाल मंडले आणि सुभाष भोजालाल रौत्रे यांचा समावेश आहे.

भांडार विभागात गॅस पुरवठा समितीत बालचंद बजरंग कोतवाल, सुंदरलाल भुरालाल मंडले, हंसराज भिमलाल कुटल्यावाले, भरत गोवर्धन लखनौवाले, कालू ईश्वरलाल रौत्रे, देविचंद रामलाल भगत, हिरालाल किशनलाल बटाऊवाले, दिनेश भोजालाल लंकाढाई, राजु मदनलाल कुटल्यावाले आणि शुभम सोनुलाल रौत्रे आदि आपली जबाबदारी पार पाडतिल .

पाणीपुरवठा व वाटप समितीत तुलसीदास हरिचंद्र मंडले, शंकरलाल बजरंग रौत्रे, मनोज पुनमचंद कुटल्यावाले, नंदलाल बजरंग रौत्रे, अनिल कुवरचंद कुटल्यावाले, निलेश कुवरचंद कुटल्यावाले, गजानन सुदाम कुटल्यावाले, विनोद पुनमचंद कुटल्यावाले, सुरेश तुलसीराम भुरेवाले आणि अशोक लल्लुभाई कुटल्यावाले आदि अहोरात्र कार्यरत आहेत.

या सर्वांच्या सामूहिक योगदानातूनच यादव गवळी समाजाचा २५ वा रौप्य महोत्सवी आंतरराज्यीय सामूहिक विवाह सोहळा हा यशवी होणार आहे तरी सर्व समाज बांधवांना नम्र विनंती की सदर भावी आयोजनास सहपरिवार उपस्थित राहून नवदांपत्यास शुभाशीर्वाद प्रदान करावे