इराणचा उदय की इस्रायलचा अस्त? – युद्धाच्या सावलीत नव्या राजकीय समीकरणांचा जन्म  

इस्रायल आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या युद्धात डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इस्रायलचे पंतप्रधान नेतन्याहूंना नवीन संकटात टाकले आहे का? अमेरिकेने इराणवर बॉम्ब टाकून आणखी गंभीर परिणाम घडवून आणले आहेत काय?आजची परिस्थिती पाहता, कदाचित ट्रम्प यांना मागे घेतलेल्या निर्णयांचा पश्चात्ताप होत असेल. कधी काळी “मी चांगले काम करतो आहे” असे वाटणारी कार्ये आज त्यांच्या आणि जगासाठी डोकेदुखी ठरत आहेत का? भविष्यात इस्रायलला अशा प्रसंगांचा सामना करावा लागेल काय, ज्याचा त्यांना पूर्वी अनुभवच नव्हता?या घडामोडी आपण समजून घेतल्या पाहिजेत. इराणवर खरेच अन्याय झाला आहे का? आणि अमेरिकेच्या हस्तक्षेपामुळे तो आणखी त्रासदायक झाला आहे का? आमचे विश्लेषण केवळ उपलब्ध माहिती आणि त्या परिस्थितीतील व्यक्तींच्या मानसिकतेच्या आधारे असते. ते अचूक ठरले तर आम्हाला समाधान मिळते; पण ते केवळ आमचे मत आहे, अंतिम सत्य नव्हे.इराणवर हल्ल्यानंतर ट्रम्प यांनी दोन महत्त्वाचे दावे केले:

1. इराणची सर्व अणुउद्योगस्थळे नष्ट करण्यात आली आहेत.
2. जर इराणने अमेरिकेवर हल्ला केला नाही, तर अमेरिका ही कारवाई पुढे नेणार नाही.

या भूमिकेतून ट्रम्प यांना वाटत आहे की, इराण दबावाखाली येईल. हे जणू असे आहे की दोन भावांमध्ये भांडण झाले, आणि एकाने वडिलांना बोलावले. वडिलांनी फक्त एकाला शिक्षा केली, आणि नंतर मार खाणारा भाऊ म्हणतो की, “हे सगळं तुझ्यामुळेच झालं.”अमेरिकेने जणू ‘मधस्थ’ असल्याचा आव आणून स्वतः बाजूला घेतले, पण प्रत्यक्षात काय घडले, हे आम्ही वाचकांसमोर सादर करत आहोत.आज हे स्पष्ट झाले आहे की इस्रायल हे अमेरिकेचे हत्यार नाही, तर अमेरिका इस्रायलसाठी हत्यार बनली आहे. अणुबॉम्ब संदर्भात भारताचे उदाहरण घ्यायचे झाले, तर इंदिरा गांधी यांच्या काळात भारताने अण्वस्त्र क्षमता प्राप्त केली होती. मात्र पोखरण-2 द्वारे वाजपेयींनी जगाला हे दाखवून दिले की पाकिस्तानपेक्षा आपण पुढे आहोत. नंतर पाकिस्ताननेही अणुचाचणी केली.या सगळ्याचा निष्कर्ष म्हणजे: “ज्यांच्याकडे अणुबॉम्ब आहेत, त्यांना रोखा” ही भूमिका जगासाठी घातक आहे. अणुशस्त्र हे माणसांना मारण्यासाठी आहे, त्याचा प्रचार टाळणे गरजेचे आहे.2015 मधील JCPOA करारात इराण सहभागी होता आणि त्याने अणुसंशोधनावर बंधने स्वीकारली होती. उदाहरणार्थ:

• युरेनियमचा संवर्धन स्तर 3.67% पेक्षा अधिक नसावा.
• 300 किलोहून अधिक युरेनियम साठवू नये.
• संपूर्ण कार्यक्रम IAEA च्या निरीक्षणाखाली असावा.

इराणने या अटी पाळल्या. मात्र जेव्हा ट्रम्प यांनी 2018 मध्ये हा करार एकतर्फी तोडला, तेव्हा इराणनेही हळूहळू बंधने फेकून दिली.IAEA ही संस्था, जी अमेरिकेच्या 40% अर्थसाहाय्यावर चालते, ती रोज इराणमध्ये निरीक्षण करत होती. पण नंतर इराणला हे जाणवले की गुप्त गोष्टी बाहेर कशा लीक होत आहेत?आता अमेरिका आणि इस्रायल इराणवर आरोप करत आहेत की ते अणुबॉम्ब तयार करत आहे. 2023 पर्यंत इराणने बंधनांचे पालन केले, पण त्यानंतर त्यांनी ती मोडून काढली.डोनाल्ड ट्रम्प यांना वाटते की पाकिस्तानप्रमाणे इराणलाही शरण आणता येईल आणि त्यांना नोबेल शांतता पारितोषिक मिळेल. म्हणूनच त्यांनी इराणमधील अणुस्थळांवर हल्ल्याचे आदेश दिले. मात्र सॅटेलाइट प्रतिमांद्वारे हे स्पष्ट झाले आहे की इराणने आधीच सर्व महत्त्वाचे साहित्य स्थलांतरित केले होते.अमेरिकेच्या हल्ल्यांमुळे केवळ काही खड्डे निर्माण झाले; मोठ्या प्रमाणावर हानी झाली नाही. यावरून हे दिसते की अमेरिकेचा हल्ला प्रतीकात्मक होता, प्रभावी नाही.इराणने प्रत्युत्तरात 100 हून अधिक ठिकाणी हल्ले केले. 14 शहरांवर मिसाईल हल्ले झाले. “आयरन डोम” नष्ट झाले आहे. गाझा, इराण आणि लेबनॉन येथून हल्ले होत आहेत. 30 पेक्षा जास्त मृत्यू झाले आहेत. इराणने हायपरसोनिक मिसाईल वापरून मोठे नुकसान केले आहे.इस्रायलमध्ये प्रसारमाध्यमांवर सेन्सॉरशिप लादली आहे. मृत्यू दाखवण्यास बंदी आहे. 34 पैकी 32 रुग्णालये इस्रायलने गाझामध्ये नष्ट केली आहेत. आता त्यांना मानवाधिकारांची आठवण येतेय?इराण अत्यंत कमी खर्चात मिसाईल पाठवतो, तर त्यांना रोखण्यासाठी इस्रायलला दररोज अब्जोंचा खर्च येतो. यामुळे इस्रायलचा शस्त्रसाठा संपत चालला आहे, आणि नागरिक असुरक्षित झाले आहेत. अनेक ठिकाणी नागरिक पळून जात आहेत.एकूणच इस्रायल आज अनेक आघाड्यांवर लढत आहे – लष्करी, आर्थिक आणि आंतरराष्ट्रीय दबावाखाली. रशिया, चीन, तुर्की, कतार आणि पाकिस्तानसारखे देश इस्रायलविरोधात भूमिका घेत आहेत.पत्रकार गिरीजेश  वशिष्ठ यांच्या मते, आजची स्थिती अशी आहे की इराण शक्तिशाली बनले आहे आणि जगाला संकटात टाकत आहे. इस्रायलच्या आक्रमक धोरणांचा परिणाम जगावर होणार आहे.

Kanthak Suryatal