कॅनॉट प्लेस बनणार नवं जंतर-मंतर! १६ ऑक्टोबरला दिल्लीत तिरंगा क्रांती; हुकूमशाहीला जनतेचे थेट आव्हान!

तिहार जेलच्या कोठडीतून सेंट्रल पार्कच्या मैदानापर्यंत: लोकशाहीच्या रक्षणार्थ नेत्यांना ओलांडून जनताच बनली आंदोलनाचा खरा नेता!

दिल्लीतील राजकीय रणसंग्राम, तिरंग्याचा सन्मान आणि सोयीच्या आंदोलनांचा बुरखा!

दिल्लीतील दडपशाही आणि कॅनॉट प्लेसचे नवीन रणांगण देशाची राजधानी दिल्ली सध्या राजकीय आणि सामाजिक उद्रेकाचा केंद्रबिंदू बनली आहे. कॅनॉट प्लेस आणि परिसरातील रस्ते आंदोलकांच्या घोषणांनी आणि पोलिसांच्या लाठीमाराने दुमदुमून गेले आहेत. केंद्र सरकारच्या आणि दिल्ली पोलिसांच्या दडपशाहीने सीमा गाठली असून, शांततापूर्ण मार्गाने आंदोलन करणाऱ्या आंदोलकांना पोलीस अत्यंत बर्बरतेने फरफटत नेत आहेत, मारहाण करत आहेत आणि ताब्यात घेत आहेत. आंदोलकांचा आवाज पूर्णपणे दाबण्यासाठी दिल्ली पोलिसांनी जंतर-मंतर ही ऐतिहासिक आंदोलनाची जागाच आंदोलकांसाठी बंद करून टाकली आहे. परंतु, प्रशासनाच्या या भीतीपोटी घेतलेल्या निर्णयाला उत्तर म्हणून अभिजीत दीपके यांनी आता जंतर-मंतरऐवजी कॅनॉट प्लेसच्या सेंट्रल पार्कलाच नवीन जंतर-मंतर बनवण्याची थेट घोषणा केली आहे. १६ ऑक्टोबर रोजी सायंकाळी ५:०० वाजता कॅनॉट प्लेसच्या सेंट्रल पार्कमध्ये हातात तिरंगा घेऊन एकत्र येण्याचे आवाहन सर्व देशभक्तांना करण्यात आले आहे. हातात तिरंगा घेऊन तो फडकवणे हा काही गुन्हा नाही ही आक्रमक भूमिका घेऊन आता जनतेला रस्त्यावर उतरण्याची साद घालण्यात आली आहे.

सत्तेची तोडफोड आणि रस्त्यावरील जनक्षोभ दिल्लीतील सध्याची परिस्थिती अत्यंत स्फोटक बनली आहे. २ ऑक्टोबरपासून दिल्लीच्या रस्त्यांवर सामान्य जनता, सामाजिक कार्यकर्ते आणि विरोधी पक्ष सातत्याने उतरत आहेत. १० ऑक्टोबर रोजी पोलिसांच्या दडपशाहीने सर्व मर्यादा ओलांडल्या, जेव्हा एकाच दिवसात ७००० हून अधिक लोकांना पोलिसांनी ताब्यात घेतले. दिल्ली पोलीस दररोज शेकडो आंदोलकांना फरफटत नेऊन गाडीत कोंबत आहेत. जंतर-मंतरवरून हुसकावून लावल्यानंतरही जनक्षोभ शांत झालेला नाही, उलट तो आता कॅनॉट प्लेसच्या गल्लीबोळात पसरला आहे. सत्ताधाऱ्यांच्या लाठ्या आणि पोलिसांच्या गाड्या जनआंदोलनाला रोखण्यात अपयशी ठरत आहेत.

विरोधकांची वज्रमूठ विरुद्ध सीजेपीचे सोयीचे राजकारण २ ऑक्टोबर रोजी जेव्हा विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांच्या नेतृत्वाखाली कॉन्स्टिट्यूशन क्लब ते बाराखंभा रोड असा एक प्रचंड भव्य मोर्चा निघाला, तेव्हा दिल्लीच्या रस्त्यांवर हजारो लोकांची अथांग गर्दी जमली होती. या मोर्चात नेहा बोरा, प्रशांत भूषण, कपिल सिब्बल यांच्यासारखे आघाडीचे सामाजिक आणि कायदेतज्ज्ञ नेते खांद्याला खांदा लावून चालत होते. परंतु, दुर्दैवाची आणि संतापजनक बाब म्हणजे स्वतःला आंदोलनाचे झेंडेधारक म्हणवणाऱ्या कॉकरोच जनता पार्टी (सीजेपी) चा एकही नेता या भव्य मोर्चात सहभागी झाला नव्हता. २ ऑक्टोबरला जेव्हा दिल्लीच्या रस्त्यांवर लाठ्यांचा वर्षाव होत होता, आंदोलकांना तुसडेपणाने ताब्यात घेतले जात होते, तेव्हा सीजेपीचे सर्व प्रमुख नेते मुंबईत बसून टाळ्या वाजवत होते. दिल्लीतील रणकंदनापासून दूर पळून सुरक्षित ठिकाणी बसण्याच्या या भूमिकेवर आता तीव्र प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत.

हॉटेल, विमान आणि प्रेस क्लब: सीजेपी नेत्यांच्या भूमिकेवर गंभीर प्रश्न सीजेपी नेत्यांच्या आंदोलनाचा पॅटर्न अत्यंत सोयीस्कर आणि कॅमेराकेंद्रित असल्याचे चित्र स्पष्टपणे समोर आले आहे. विमानाने उतरायचे, पोलिसांकडून ताब्यात घेतले जायचे, सुटका झाली की थेट घरी किंवा आरामदायी हॉटेलमध्ये निघून जायचे, हा या नेत्यांचा पायंडा बनला आहे. २ ऑक्टोबरच्या दिल्लीतील आंदोलनाकडे पाठ फिरवून ६ ऑक्टोबरला हे नेते कर्नाटकातील बेंगळुरू येथे आंदोलनासाठी गेले. बेंगळुरूहून परतल्यानंतर १० ऑक्टोबरच्या दिल्लीतील मोठ्या आंदोलनाची तयारी करण्याऐवजी हे नेते पुन्हा मुंबईला निघून गेले. १० ऑक्टोबरला जेव्हा दिल्लीत ७००० हून अधिक नागरिक रस्त्यावर पोलिसांच्या लाठ्या खात होते, तेव्हा सीजेपीचे नेते विमानाने दिल्लीत उतरले. अपेक्षेप्रमाणे अभिजीत दीपके, सौरभ दास आणि आशुतोष राका या तिघांना विमानतळावरून उतरताच पोलिसांनी ताब्यात घेतले.

११ ऑक्टोबरला सकाळी कोर्टाने त्यांची सुटका केल्यानंतर, या नेत्यांनी कॅनॉट प्लेसवर जमलेल्या हजारो आंदोलकांकडे जाण्याऐवजी थेट प्रेस क्लब गाठले. तेथे एक सोयीस्कर पत्रकार परिषद घेऊन २४ तासांचा रस्मी अल्टीमेटम दिला आणि आपापल्या घरी निघून गेले. या पत्रकार परिषदेनंतर १०० तासांपेक्षा जास्त वेळ उलटून गेला तरी सीजेपीचा एकही नेता दिल्लीच्या रस्त्यावर दिसला नाही, ज्यामुळे त्यांच्या स्वतःच्या समर्थकांमध्येही तीव्र असंतोष पसरला.

कायदेशीर कचाटा, जेलची कोठडी आणि बॉण्डचा गळफास जेव्हा स्वतःच्या समर्थकांकडूनच दबाव वाढू लागला, तेव्हा सौरभ दास, आशुतोष राका आणि सीजेपीचे नंबर दोनचे नेते अजिंक्य शिंदे हे हातात तिरंगा घेऊन जंतर-मंतरच्या दिशेने निघाले. दिल्ली पोलिसांनी तात्काळ या तिघांना अटक करून मंदिर मार्ग पोलीस स्टेशनमधील एससीएम कोर्टात हजर केले. न्यायालयाने आशुतोष राका आणि सौरभ दास यांना ५ दिवसांची न्यायालयीन कोठडी सुनावली, तर अजिंक्य शिंदे यांना बॉण्ड भरून घेतल्यानंतर सोडण्यात आले. सध्या सौरभ दास यांना तिहार जेलमधील जेल क्रमांक २ मध्ये आणि आशुतोष राका यांना जेल क्रमांक ४ मध्ये ठेवण्यात आले आहे. दुसरीकडे, अभिजीत दीपके सुटताच आपल्या आजीच्या अंत्यसंस्कारासाठी गावी रवाना झाले.

या सर्व नेत्यांनी यापूर्वीच शांतता राखण्याचा आणि कायदा व सुव्यवस्था अबाधित ठेवण्याचा बॉण्ड भरून दिला होता. अजिंक्य शिंदे यांनी ६ महिन्यांचा, तर उर्वरित तिघांनी १ वर्षाचा चांगल्या वर्तनाचा बॉण्ड लिहून दिला आहे. या बॉण्डच्या अटींमुळे हे नेते पूर्णपणे कायदेशीर कोंडीत सापडले आहेत. जर त्यांनी जामीन बॉण्ड भरण्यास नकार दिला असता, तर त्यांची आंदोलक म्हणून प्रतिमा वेगळी राहिली असती; परंतु बॉण्ड भरल्यामुळे पोलिसांना त्यांना वारंवार पकडण्याचे आणि अटींचे उल्लंघन केल्याचा ठपका ठेवण्याचे सोपे कारण मिळाले आहे. १३ ऑक्टोबर रोजी दिल्लीतील कॅनॉट प्लेस पोलीस स्टेशन आणि पार्लियामेंट स्ट्रीट पोलीस स्टेशन येथे या नेत्यांवर शांतता भंग करणे, कायदे मोडणे आणि सोशल मीडियाद्वारे इतरांना चिथावणी देणे या आरोपांखाली दोन स्वतंत्र एफआयआर (FIR) दाखल करण्यात आले आहेत.

आपवरील अवलंबित्व, राजकीय वैचारिक संभ्रम आणि नेहा बोरांचे तगडे आव्हान दिल्लीतील परिस्थितीचे सखोल विश्लेषण केले तर लक्षात येते की, दिल्लीची पूर्ण माहिती असणारे सीजेपीचे दोन्ही स्थानिक नेते सौरभ दास आणि आशुतोष राका सध्या तिहार जेलमध्ये बंद आहेत. त्यामुळे महाराष्ट्रातून आलेले नंबर एकचे नेते अभिजीत दीपके आणि नंबर दोनचे नेते अजिंक्य शिंदे हे दिल्लीतील कोणत्याही संघटनात्मक तयारीसाठी पूर्णपणे आम आदमी पार्टीवर (आप) अवलंबून आहेत. अभिजीत दीपके यांची आत्तापर्यंतची प्रतिमा अशी राहिली आहे की, जेव्हा आंदोलन सजून तयार होते, तेव्हा ते एखाद्या स्टारप्रमाणे मंचावर पोहोचतात. सीजेपीच्या पहिल्या टप्प्यात सोनम वांगचुक यांच्या उपोषणाने निर्माण झालेल्या सहानुभूतीच्या लाटेचा त्यांना मोठा फायदा झाला; मुंबईतील शिवाजी पार्क किंवा बेंगळुरू येथे बनवून मिळालेला मंच त्यांना मिळाला. परंतु, दिल्लीत पोलीस कोणतीही सभा किंवा मंच उभारूच देत नसल्यामुळे दीपके यांची मोठी कोंडी झाली आहे.

दुसऱ्या बाजूला, नेहा बोरा या सातत्याने रस्त्यावर उतरून लढा देत आहेत. त्या रोज बाहेर पडतात, त्यांच्यामागे शेकडो आंदोलक उतरतात, पोलीस त्यांना दिवसातून दोन-दोन वेळा ताब्यात घेतात, तरीही सुटताच त्या पुन्हा आंदोलनात सक्रिय होतात. नेहा बोरा यांनी विरोधी पक्षांशी आणि राहुल गांधी यांच्याशी अत्यंत उत्कृष्ट राजकीय समन्वय साधला असून, नरेंद्र मोदी सरकारवर सतत दबाव निर्माण केला आहे. सीजेपीचे नेते मात्र आप सोडून इतर कोणत्याही पक्षासोबत जायला तयार नाहीत. आपने तर राहुल गांधी यांची तुलना दिल्लीचे मंत्री प्रवेश वर्मा यांच्याशी करणारे वादग्रस्त ट्विट करून विरोधी ऐक्यात मिठाचा खडा टाकला. असे असूनही, राहुल गांधी यांनी मोठा मनमोकळेपणा दाखवत नाव न घेता सीजेपी नेत्यांच्या अटकेचा जाहीर निषेध केला. या सर्व घडामोडींमुळे अभिजीत दीपके यांच्यावर प्रचंड मानसिक आणि राजकीय दबाव निर्माण झाला आहे. आता दिल्लीच्या रस्त्यावर न उतरता महाराष्ट्रात बसून दीपके मलाही जेलमध्ये टाकले जाईल अशी विधाने करून स्वतःच्या हौतात्म्याची घोषणा करत आहेत.

निष्कर्ष: १६ ऑक्टोबरची हाक आणि आंदोलनाचा खरा नेता – देशाची जनता! आता सर्वांचे लक्ष १६ ऑक्टोबरच्या सायंकाळी ५:०० वाजता होणाऱ्या कॅनॉट प्लेस येथील सेंट्रल पार्कच्या आंदोलनाकडे लागले आहे. शुक्रवारी सायंकाळी ५ वाजता जर हजारो किंवा २० हजार लोक हातात तिरंगा घेऊन सेंट्रल पार्कमध्ये ठिय्या मांडून बसले, तर शनिवार आणि रविवारच्या सुट्ट्यांमुळे केंद्र सरकार आणि नरेंद्र मोदी यांच्यावर प्रचंड दबाव निर्माण होईल. परंतु, एक गोष्ट अत्यंत स्पष्ट आहे की, हे संपूर्ण आंदोलन आता सीजेपी, अभिजीत दीपके, सौरभ दास किंवा आशुतोष राका यांच्या नियंत्रणाबाहेर गेले आहे. हे नेते आंदोलनात राहो अथवा न राहो, लोकशाहीच्या संरक्षणासाठी आणि सत्तेच्या दडपशाहीविरोधात सुरू असलेला हा लढा आता थांबणार नाही. या महान देशाची जनताच आता या आंदोलनाची खरी नेता बनली आहे!

Kanthak Suryatal