इराणची शस्त्र निर्मिती तिप्पट! अमेरिकेला थेट इशारा; आता विनाशकारी संघर्ष अटल?

धगधगता मध्यपूर्व: सौदीवर चौफेर हल्ले अन् महायुद्धाची नांदी मध्यपूर्वेतील युद्धाची ज्वाला आता एका अत्यंत धोकादायक आणि निर्णायक वळणावर येऊन पोहोचली आहे. यमनमधील अंसार अल्लाह (हुती) सैन्याने सौदी अरेबियाच्या थेट मध्यवर्ती भागावर आणि महत्वाच्या लष्करी व नागरी तळांवर भीषण हल्ले चढवून संपूर्ण जगाला हादरवून सोडले आहे. सौदीची राजधानी रियाधमधील अरामकोचे इंधन साठे, ईस्ट-वेस्ट पाईपलाईन तसेच जीजान आणि नारजान येथील प्रमुख विमानतळांना हुतींनी लक्ष्य केले आहे. या भागात हजारो भारतीय नागरिक वास्तव्यास असल्याने सुरक्षेचा अत्यंत गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे. यमनच्या ८० टक्के लोकसंख्येवर आणि प्रमुख भूभागावर वर्चस्व मिळवल्यानंतर आता अंसार अल्लाहने सौदी अरेबियाची पूर्ण कोंडी करण्याचा आक्रमक पवित्रा घेतला आहे.

सागरी आणि हवाई वेढा: सौदीची आर्थिक व व्यापारी नाकेबंदी अन्सार अल्लाहने केवळ समुद्रातच नव्हे, तर आकाशातही सौदी अरेबियाची पूर्ण नाकेबंदी करण्याचे डावपेच आखले आहेत. लाल समुद्राला जोडणाऱ्या अत्यंत मोक्याच्या बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनीतून जाणारा सौदीचा तेल पुरवठा हुतींनी आधीच रोखून धरला होता. आता रियाध, जीजान, नारजान आणि यानबो या जागतिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या शहरांच्या हवाई क्षेत्रावर वेढा घालण्याचे आणि विमानतळांवर हल्ले करण्याचे सत्र सुरू झाले आहे. रियाधमधील अरामको इंधन टाक्यांवर झालेल्या हल्ल्यानंतर भडकलेल्या आगीच्या ज्वालांनी सौदीची अर्थव्यवस्था आणि तेल निर्यातीचा कणा मोडून काढला आहे. युक्रेन-रशिया युद्धासोबतच बाब-अल-मंदेब आणि हॉर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे युरोपसह संपूर्ण जगाला भीषण तेल तुटवड्याचा सामना करावा लागत आहे. वाहतूक खर्च वाढल्यामुळे इलेक्ट्रॉनिक्स चिप्सपासून ते टिनच्या डब्यांपर्यंत सर्व दैनंदिन वस्तू प्रचंड महागल्या आहेत.

यमनचे रणांगण आणि सौदीच्या हवाई हल्ल्यांचे अपयश यमनमधील अंतर्गत संघर्षात अंसार अल्लाहने मोका, ताएझ, बाब-अल-मंदेब आणि पे्रीम बेट या सर्व मोक्याच्या लष्करी आणि भौगोलिक तळांवर आपले पूर्ण नियंत्रण स्थापित केले आहे. सौदी अरेबिया आणि यमनी सरकारी सैन्याने हुतींच्या विरोधात सातत्याने जोरदार हवाई हल्ले (Air Strikes) चढवले, परंतु सौदीच्या या हवाई कारवाईला अजूनही कोणतेही ठोस यश मिळालेले नाही. उलटपक्षी, हुती सैन्याने असा विश्वास व्यक्त केला आहे की ते ही जंग जवळपास जिंकण्याच्या टप्प्यावर आले आहेत.

मक्का पॅक्ट, पाकिस्तानात गृहयुद्धाची परिस्थिती अन् तुर्कीची एंट्री सौदी अरेबियाला या महासंकटातून बाहेर काढण्यासाठी मक्का पॅक्ट अंतर्गत तुर्की आणि पाकिस्तानने सैन्य पाठवण्याची घोषणा केली. परंतु या घोषणेनंतर पाकिस्तानात प्रचंड राजकीय व सामाजिक उद्रेक झाला आहे. पाकिस्तानातील विरोधी पक्षनेते इम्रान खान यांच्या सुटकेसाठी रस्त्यावर उतरलेल्या लाखो नागरिकांनी नेव्हर अटॅक इराण, नेव्हर अटॅक यमन (इराण आणि यमनवर कधीही हल्ला करू नका) अशा प्रखर घोषणा देत स्वतःच्याच सरकारविरोधात बंड पुकारले आहे. पाकिस्तान सरकारने सैन्य पाठवले तर देशात अंतर्गत गृहयुद्ध भडकेल आणि सैन्य नाही पाठवले तर मक्का पॅक्ट रद्द होऊन अमेरिका संतापेल, अशा विचित्र कात्रीत पाकिस्तान अडकला आहे. दुसरीकडे, तुर्कीने आपले एअर डिफेन्स सिस्टीम, लढाऊ विमाने, हेलिकॉप्टर्स आणि सैन्य सौदीच्या मदतीसाठी रवाना केले आहे. अमेरिका या युद्धात थेट उतरण्याऐवजी पाकिस्तान, तुर्की आणि गुप्तचर माहितीच्या (Intel) आधारे अप्रत्यक्षपणे समन्वय साधत आहे.

इराणची प्रचंड लष्करी तयारी: तीन पट शस्त्रनिर्मिती अन् अमेरिकेला थेट आव्हान या संपूर्ण संघर्षाचा खरा सूत्रधार असलेला इराण आता अमेरिकेसोबतच्या निर्णायक युद्धासाठी सज्ज झाला आहे. अमेरिकेतील निवडणुकांनंतर (५ नोव्हेंबर) युद्ध आणखी तीव्र होईल हे गृहीत धरून इराणने आपली लष्करी तयारी अभूतपूर्व पातळीवर नेली आहे. सलग ४० दिवसांच्या युद्धकाळात रोज क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन बनवणाऱ्या इराणने आपल्या संरक्षण मंत्रालयामार्फत शस्त्रनिर्मितीची क्षमता आधीपेक्षा अडीच ते तीन पटीने वाढवली आहे. सध्या इराणमध्ये १००० हून अधिक आधुनिक शस्त्रप्रणाली आणि दारूगोळा वेगाने तयार केला जात आहे. इराणने स्पष्ट इशारा दिला आहे की अमेरिका किंवा इस्रायलने पुन्हा हल्ला केल्यास ठरवलेल्या लक्ष्यांवर निर्णायक व विनाशकारी प्रतिहल्ला केला जाईल, ज्यामध्ये अमेरिकन विमानवाहू नौका युएसएस जॉर्ज वॉशिंग्टन देखील निशाण्यावर आहे.

अमेरिकन सैनिकांवर बॅलिस्टिक हल्ले अन् हिजबुल्लाहचा एल्गार आतापर्यंत केवळ व्यापारी जहाजांना लक्ष्य करणारा इराण आता थेट अमेरिकन नौदलाच्या संरक्षण नौकांवर (US Escort Vessels) बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा वर्षाव करत आहे. गेल्या २४ तासांत इराणने असे ४ ते ५ भीषण हल्ले केले असून, यामध्ये अनेक अमेरिकन मरीन सैनिक जखमी झाल्याचे वृत्त आहे. दुसरीकडे, लेबनानमध्ये इस्रायलविरुद्ध लढणारा हिजबुल्लाह सरेंडर करण्यास साफ नकार देत आहे. हिजबुल्लाहचे उपप्रमुख नईम कासिम  यांनी ठामपणे सांगितले आहे की जोपर्यंत इस्रायली सैन्य लेबनानमधून पूर्णपणे माघार घेत नाही आणि अंतर्गत वाटाघाटींवरील अमेरिकेचे वर्चस्व संपुष्टात येत नाही, तोपर्यंत आमचा संघर्ष सुरूच राहील.

इराणच्या तीन अटी आणि महासत्तेचे अपयश या युद्धाच्या चक्रव्यूहात अमेरिकेला मोठे नुकसान सहन करावे लागले आहे; तिचे लष्करी तळ उद्ध्वस्त झाले असून शेकडो सैनिक ठार व जखमी झाले आहेत. इराणने शांततेसाठी आणि चर्चेसाठी तीन प्रमुख अटी जगासमोर ठेवल्या आहेत:

१. ओमानच्या समुद्रातील इराणविरोधी नाकेबंदी त्वरित उठवावी.

२. इराणी तेलावरील सर्व जागतिक निर्बंध हटवावेत, जेणेकरून इराण भारत व इतर देशांना तेल विकू शकेल.

३. गझा व लेबनानमधील युद्ध तात्काळ थांबवण्यात यावे. जोपर्यंत या अटी पूर्ण होत नाहीत, तोपर्यंत इराण माघार घेणार नाही.

निष्कर्ष: महाविनाशाच्या उंबरठ्यावर उभा असलेला जगाचा नकाशा एकंदरीत, मध्यपूर्वेतील ही लढाई आता केवळ प्रादेशिक संघर्ष राहिलेली नसून जागतिक अर्थव्यवस्थेला आणि महासत्तांच्या अहंकाराला सुरुंग लावणारे महायुद्ध बनली आहे. सौदीची आर्थिक नाकेबंदी, अमेरिकन सैन्यावर थेट बॅलिस्टिक हल्ले आणि इराणची तिप्पट झालेली लष्करी ताकद या सर्व गोष्टी येणाऱ्या काळात अधिक भयंकर विनाशाची नांदी ठरत आहेत. जर मुत्सद्देगिरी अपयशी ठरली, तर या युद्धाची झळ संपूर्ण जगाला सोसावी लागेल यात तिळमात्र शंका नाही.

Kanthak Suryatal