इराण-अमेरिका युद्ध: शेवटच्या युद्धाची सुरुवात आणि जागतिक महासंकट

युद्धाची भीषण सुरुवात आणि गेल्या १२ तासांतील घडामोडी स्रोतानुसार, गेल्या १२ तासांत अमेरिका, इराण आणि इस्रायल यांच्यातील संघर्षाने अत्यंत भयानक वळण घेतले आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणवर हल्ले करण्याची घोषणा केल्यानंतर, अमेरिकन लष्करी कमांड (CENTCOM) ने अधिकृतपणे या मोहिमेची पुष्टी केली आहे. हे युद्ध आता अशा टप्प्यावर पोहोचले आहे की, याला इराण आणि अमेरिका यांच्यातील शेवटचे युद्ध मानले जात आहे.

अमेरिकेची लष्करी कारवाई आणि लक्ष्ये अमेरिकेने इराणवर अत्यंत शक्तिशाली शस्त्रास्त्रांनी हल्ले सुरू केले आहेत. यामध्ये खालील बाबींचा समावेश आहे:

• शस्त्रास्त्रे: अमेरिकेने इराणवर हल्ले करण्यासाठी B-2 बॉम्बर्स, टॉमहॉक (Tomahawk) क्षेपणास्त्रे आणि F-35 लढाऊ विमानांचा वापर केला आहे. ओमानच्या खाडीत तैनात असलेल्या अमेरिकन युद्धनौकांमधून ही क्षेपणास्त्रे डागली जात आहेत.
• प्रमुख लक्ष्ये: इराणमधील नौदलाचे तळ आणि मोक्याच्या ठिकाणांना लक्ष्य करण्यात आले आहे. यात प्रामुख्याने हॉर्मुझ (Hormuz) जवळील बेटे, बंदर अब्बास, केशम (Qeshm) बेट, सिरिक (Sirik) आणि अबू मूसा बेट यांचा समावेश आहे.
• महत्वाची शहरे: इराणची राजधानी तेहरानमध्ये मोठे स्फोट झाले आहेत. तसेच, इराणची महत्त्वाची अणुशक्ती केंद्रे असलेल्या इस्फहान (Isfahan) मध्येही स्फोट झाल्याची माहिती आहे. याशिवाय, इराणचे रडार यंत्रणा, दारूगोळा भांडार आणि लष्करी लॉन्चिंग साइट्सना देखील लक्ष्य करण्यात आले आहे.

इराणचे चोख प्रत्युत्तर आणि अमेरिकन तळांचे नुकसान इराणने अमेरिकेच्या या हल्ल्यांना शांतपणे न स्वीकारता अत्यंत करारा जवाब देण्यास सुरुवात केली आहे. स्रोतांनुसार, इराणच्या प्रत्युत्तराने अमेरिकन लष्कर आणि नेतृत्व चक्रावून गेले आहे.

• क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले: इराणने खैबर शेकन (Khyber Shekan) ही अत्याधुनिक क्षेपणास्त्रे आणि शाहीद (Shahed) ड्रोनचा वापर करून संपूर्ण अरब देशांमधील अमेरिकन लष्करी तळांवर हल्ले केले आहेत.
• बहरीन आणि जॉर्डनमधील नुकसान: इराणने केलेल्या हल्ल्यात बहरीनमधील अमेरिकन नौदलाच्या ५ व्या ताफ्याच्या (5th Fleet) मुख्यालयाला थेट लक्ष्य केले असून तिथे मोठे नुकसान झाले आहे. तसेच, जॉर्डनमधील अमेरिकन तळावर झालेल्या हल्ल्यात अनेक F-35 विमानांचे नुकसान झाल्याचा दावा केला जात आहे, जो अमेरिकेने अद्याप अधिकृतपणे स्वीकारलेला नाही.
• इतर तळ: कुवेत आणि इतर अरब देशांमधील अमेरिकन लष्करी तळांवरही इराणकडून सातत्याने क्षेपणास्त्रे डागली जात आहेत.

हॉर्मुझची सामुद्रधुनी बंद आणि जागतिक आर्थिक संकट या युद्धातील सर्वात मोठी आणि चिंताजनक बातमी म्हणजे इराणने हॉर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) पूर्णपणे बंद करण्याची घोषणा केली आहे.

• या निर्णयामुळे आता या मार्गावरून कोणताही व्यापारी जहाज, ऑईल टँकर किंवा गॅस टँकर जाऊ शकणार नाही.
• जगातील तेल आणि वायू पुरवठ्यासाठी हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा असल्याने, या निर्णयामुळे संपूर्ण जगात ऊर्जेचे संकट अधिक गडद होऊ शकते. इराणने हे स्पष्ट केले आहे की, जोपर्यंत हे हल्ले थांबत नाहीत, तोपर्यंत कोणतीही व्यावसायिक किंवा व्यापारी क्रिया या मार्गावरून होणार नाही.

राजकीय कट आणि विश्वासघाताचे आरोप स्रोतांमध्ये या युद्धामागे एका मोठ्या आंतरराष्ट्रीय कटाचा उल्लेख करण्यात आला आहे.

• शांतता चर्चेत अडथळे: इराणचे सर्वोच्च नेते अली खामेनी यांनी वारंवार म्हटले होते की, अमेरिकेसोबतच्या चर्चेचा कोणताही उपयोग होणार नाही, कारण अमेरिका विश्वासघात करेल. अमेरिकेने चर्चेचा बहाणा करून आणि युद्धविराम (Ceasefire) मोडून अचानक हल्ले केले आहेत, असा आरोप इराणकडून केला जात आहे.
• अदृश्य शक्तींचा सहभाग: रशिया-युक्रेन युद्धाप्रमाणेच इराणलाही दीर्घकाळ युद्धात गुंतवून ठेवण्यासाठी आणि इराणची लष्करी शक्ती नष्ट करण्यासाठी काही शक्ती पडद्यामागून काम करत आहेत, असा संशय व्यक्त केला जात आहे. ट्रम्प यांना वारंवार हल्ले करण्याचा सल्ला दिला जात असल्याचा उल्लेख स्रोतात आहे.

मानवतावादी संकट आणि ‘वॉ़र क्राईम’ इराणने अमेरिकेच्या हल्ल्यांना मानवतेविरुद्धचा गुन्हा  (Crime Against Humanity) म्हटले आहे.

• पाण्याच्या स्रोतांवर हल्ले: सिरी बेटावर (Sirri Island) असलेल्या दोन पिण्याच्या पाण्याच्या प्रकल्पांवर अमेरिकेने हल्ले केले आहेत. यामुळे सुमारे २०,००० लोकांसाठी होणारा पाणीपुरवठा खंडित झाला आहे.
• नागरी पायाभूत सुविधांना (Civilian Infrastructure) लक्ष्य करणे ही भ्याडपणाची कृती असून इराणने याला वॉर क्राईम ठरवले आहे. इराणला झुकवण्यासाठी तिथे पाणी आणि विजेचा पुरवठा खंडित करणे हे अमेरिकेचे उद्दिष्ट असू शकते.

भविष्यातील धोके: अण्वस्त्रे आणि सरप्राईज अटॅक येणारे एक-दोन दिवस या युद्धाची दिशा ठरवणारे असतील.

• इराणचा सरप्राईज हल्ला: इराणने असा इशारा दिला आहे की, ते लवकरच एक असा हल्ला करतील जो जगाने यापूर्वी कधीही पाहिलेला नसेल. यात अशा शस्त्रास्त्रांचा वापर होऊ शकतो ज्याची अमेरिकेने कल्पनाही केली नसेल आणि यामुळे संपूर्ण युरोप किंवा खुद्द अमेरिका देखील धोक्यात येऊ शकते.
• अण्वस्त्र हल्ल्याची भीती: काही तज्ज्ञांच्या मते, या युद्धात लहान अण्वस्त्र हल्ल्यांची (Mini Nuclear Strikes) शक्यता नाकारता येत नाही. जर वेपन ऑफ मास डिस्ट्रक्शनचा वापर झाला, तर मध्यपूर्वेत भयानक विनाश ओढवेल. तसेच इस्रायलचे डिमोना (Dimona) न्यूक्लियर साइट पुन्हा एकदा इराणच्या निशाण्यावर येऊ शकते.

निष्कर्ष सध्या संपूर्ण अरब जगतावर युद्धाचे सावट आहे आणि सौदी अरेबिया, यूएई, जॉर्डन, कतार यांसारखे देश स्वतःच्या संरक्षणासाठी प्रयत्न करत आहेत. इराण आपल्या बळावर ही लढाई लढत असून, अमेरिकेची संपूर्ण लष्करी ताकद लावूनही इराणला झुकवणे कठीण जात असल्याचे स्रोतात नमूद केले आहे. हे युद्ध आता आर-पारच्या स्थितीत पोहोचले असून याचे परिणाम संपूर्ण जगाला भोगावे लागू शकतात.