आम्ही बुडणार असू तर जगालाही सोबत बुडवू! – हॉर्मुझमधील युद्धाची ठिणगी अन् जागतिक अर्थव्यवस्थेचा महाविनाश

मध्य पूर्वेतील युद्धाची धग आता केवळ राजकीय संघर्षापुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर तिने जागतिक ऊर्जेच्या आणि अर्थव्यवस्थेशी संबंधित महाविनाशाचे रूप धारण केले आहे. जर इराणला स्वतःचे तेल विकू दिले जात नसेल, तर आम्ही या परिसरातील दुसऱ्या कोणत्याही देशाला त्यांचे तेल विकू देणार नाही, असा अत्यंत थेट आणि आक्रमक इशारा इराणचे पार्लमेंट स्पीकर आणि मुख्य वाटाघाटीकार कालिबाफ यांनी दिला आहे. हा केवळ एक शाब्दिक इशारा उरलेला नाही, तर इराणने हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीत प्रत्यक्ष लष्करी कारवाई करून आपल्या इराद्यांची प्रचिती दिली आहे. एखाद्या लहान मुलाने खेळात चीटिंग झाल्यानंतर रागाच्या भरात जाऊन थेट क्रिकेटची पिचच खोदून टाकावी आणि आम्ही खेळणार नाही अन् तुम्हालाही खेळू देणार नाही अशी भूमिका घ्यावी, तशीच रणनीती आज इराणने आंतरराष्ट्रीय पटलावर स्वीकारली आहे.

इराणची स्पष्ट रणनीती: सुरक्षा नाही, तर तेलही नाही!

इराणने आंतरराष्ट्रीय समुदायाला आणि विशेषतः आखाती देशांना ठणकावून सांगितले आहे की, जर इराणच्या सुरक्षेची शाश्वती दिली जात नसेल, तर या प्रदेशातील कोणतेही तेल पायाभूत सुविधा सुरक्षित राहणार नाहीत. इराणवर लादलेली आर्थिक बंदी आणि त्यांच्या तेल निर्यातीवर घातलेले निर्बंध यांमुळे इराणची अर्थव्यवस्था गेल्या काही दशकांपासून भरडली जात आहे. आता इराणने आक्रमक पवित्रा घेत विचारणा केली आहे की, ज्या अरब देशांनी अमेरिकेला लष्करी तळ पुरवले, इस्रायल आणि अमेरिकेच्या आक्रमकतेला प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष पाठिंबा दिला आणि पेट्रो-डॉलर अर्थव्यवस्थेवर स्वाक्षऱ्या केल्या, त्यांनी इराणच्या या नाकेबंदीचे परिणाम भोगण्यास तयार राहावे.

हा इशारा केवळ कागदावर राहिलेला नाही. हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीत अमेरिकन नौदलाच्या संरक्षणाखाली जाणाऱ्या जहाजांवर इराणने थेट क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन हल्ले चढवले आहेत. शनिवारी आणि रविवारी मिळून सुमारे १९ व्यापारी जहाजांना इराणने लक्ष्य केले असून, अगदी ताज्या घडामोडींनुसार यूके एमटीओने हॉर्मुझ परिसरात दोन मोठे स्फोट झाल्याची आणि जहाजांवर हल्ले झाल्याची पुष्टी केली आहे. एवढेच नव्हे, तर प्रत्येक वेळी क्षेपणास्त्र डागावे लागू नये म्हणून इराणने हॉर्मुझच्या सागरी मार्गात थेट सुरुंग बिछावण्यास सुरुवात केली आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, आम्ही तर संकटात आहोतच, आता तुम्हीही आमचा त्रास अनुभवा हा इराणचा आक्रमक अवतार जगासाठी महाभयंकर ठरत आहे.

ट्रम्प यांची वॉर शॉक रणनीती आणि बाजारातील फेक न्यूजची हातचालाखी

या संपूर्ण युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेत सुरू असलेला राजकीय आणि आर्थिक खेळ अत्यंत संतापजनक आहे. अमेरिकेतील आगामी निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे तेथील राजकारण्यांवर मोठा दबाव निर्माण झाला आहे. यावर तोडगा काढण्यासाठी अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि वॉशिंग्टनमधील मुत्सद्दी वॉर शॉक स्ट्रेटजी नावाचा प्रकार वापरत आहेत.

ब्लूमबर्गच्या रिपोर्टनुसार, जेव्हा जेव्हा अमेरिकन बाजारात दुपारी लिक्विडिटी म्हणजेच रोखता कमी असते, तेव्हा न्यूयॉर्कमधून जाणीवपूर्वक अमेरिका आणि इराण यांच्यात शांतता चर्चा सुरू आहे किंवा इराणवरील निर्बंध शिथिल होणार आहेत अशा बातम्या प्लांट केल्या जातात. गेल्या ६ दिवसांत अशा ४ वेगवेगळ्या बनावट बातम्या पसरवल्या गेल्या. बातमी येताच कच्च्या तेलाचे भाव बाजारात ३ ते ४ टक्क्यांनी घसरतात. परंतु, इराणने या बातम्यांना वारंवार फेटाळून लावले आहे. इराणचे स्पष्ट म्हणणे आहे की आधी अमेरिकेने केलेली नाकेबंदी हटवावी आणि विश्वास निर्माण करावा, तरच चर्चा शक्य आहे. अमेरिकेकडून स्वतःच्या राजकीय फायद्यासाठी आंतरराष्ट्रीय तेल बाजाराचे हे उघडउघड मॅनिप्युलेशन सुरू आहे.

आयआरजीसीचे अमेरिकन जनतेला पत्र: वॉशिंग्टनच्या साम्राज्यवादाचा बुरखा टरकारला

या युद्धाच्या काळात इराणच्या आयआरजीसीने थेट अमेरिकन जनतेला संबोधित करणारे एक उघड पत्र लिहून अमेरिकेच्या साम्राज्यवादी धोरणांवर जोरदार हल्ला चढवला आहे. या पत्रात इराणने विचारले आहे की, जगभरातील वेगवेगळ्या देशांमध्ये अमेरिकेला तब्बल ८०० लष्करी तळ उभारण्याची गरज काय आहे?

अमेरिकेच्या अफाट लष्करी बजेटचा फायदा तेथील सामान्य नागरिकांना मिळण्याऐवजी केवळ मोठमोठ्या शस्त्रास्त्र उत्पादक कंपन्यांना आणि अब्जाधीश वर्गालाच होतो. अमेरिकन जनतेच्या टॅक्सचा पैसा जगभरात युद्धे भडकावण्यासाठी आणि शस्त्रास्त्रांचा खप वाढवण्यासाठी वापरला जात आहे. अमेरिकेला स्वतःच्या सुरक्षेची चिंता असेल तर ती देशांतर्गत राहूनही करता येऊ शकते; त्यासाठी जगभरात लष्करी तळ ठोकून दुसऱ्या देशांची अर्थव्यवस्था उद्ध्वस्त करण्याची गरज नाही, असा थेट सवाल इराणने अमेरिकन जनतेसमोर उपस्थित केला आहे.

इराणमधील आर्थिक संकट आणि आर-पार युद्धाची तयारी

हे युद्ध लढताना इराणलाही स्वतःच्या भूमीत प्रचंड आर्थिक हाल सहन करावे लागत आहेत. अमेरिकन निर्बंधांमुळे इराणचे चलन ऐतिहासिक तळाला गेले असून १ अमेरिकन डॉलरसाठी तब्बल २५ लाख इराणी रियाल मोजावे लागत आहेत. अवघ्या ७ महिन्यांत इराणचे चलन ५० टक्क्यांनी कमकुवत झाले आहे.

परंतु, आर्थिक कोंडी झाली तरी इराण माघार घेण्यास तयार नाही. इराणमध्ये सध्या मोठ्या प्रमाणावर सैन्यात भरती सुरू असून, अमेरिकेतील निवडणुकांच्या काळात किंवा त्यानंतर अमेरिका इराणवर मोठा लष्करी हल्ला करू शकते, असा अंदाज बांधून इराण आर-पार युद्धाची तयारी करत आहे. आम्ही कित्येक दशकांपासून निर्बंध सहन करत आहोत, त्यामुळे आता जे काही होईल ते आमच्या अटींवरच होईल, असा आक्रमक पवित्रा इराणने घेतला आहे.

जागतिक पुरवठा साखळी उद्ध्वस्त: भारताच्या अर्थव्यवस्थेवर आणि सामान्य माणसावर थेट आघात

या आखाती युद्धाचा विळखा केवळ इराण आणि अमेरिकेपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. लाल समुद्रात बाबल-मंदिबच्या सामुद्रधुनीत हूती बंडखोरांनी सौदी अरेबियाची तेल वाहतूक रोखून धरली असून, यानबू येथील ईस्ट-वेस्ट पाईपलाईनवर हल्ले करून युरोपला होणारा तेल पुरवठा विस्कळीत केला आहे. दुसरीकडे, रशिया-युक्रेन युद्धात युक्रेनने रशियन तेल रिफायनरींवर हल्ले चढवून तेल उत्पादन ठप्प केले आहे. रशिया, जो भारताला मोठ्या प्रमाणावर तेलाचा पुरवठा करतो, तो स्वतः संकटात सापडला आहे.

या आंतरराष्ट्रीय महासंकटाचा थेट फटका भारतीय अर्थव्यवस्थेला आणि सामान्य नागरिकांच्या खिशाला बसत आहे:

1. शेअर बाजारातील महामंदी: १ जानेवारी २०२४ रोजी शेअर बाजारात गुंतवलेल्या १ रुपयाचे मूल्य ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत १ रुपयानेही वाढलेले नाही, म्हणजेच गेल्या ३ वर्षांत गुंतवणूकदारांचा परतावा शून्य राहिला आहे. एसआयपी करणारे सामान्य गुंतवणूकदार या अनिश्चिततेत पुरते अडकले आहेत.
2. फॉरेक्स रिझर्व्हमध्ये घट: भारताचा परकीय चलनातील साठा झपाट्याने कमी होत आहे.
3. भांडवल देशाबाहेर: अमेरिकेच्या फेडरल बँकेने व्याजाचे दर वाढवल्यामुळे परदेशी गुंतवणूकदार भारतातून पैसा काढून अमेरिकेत गुंतवत आहेत.
4. महागाईचा भडका: इंधनाचे भाव वाढल्यामुळे अन्नधान्य आणि दैनंदिन वस्तूंची महागाई अनियंत्रित होत आहे.

निष्कर्ष: महाविनाशाच्या उंबरठ्यावर उभे असलेले जग

थोडक्यात सांगायचे तर, जर हॉर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे बंद झाली आणि इराणने तेल पायाभूत सुविधांवर हल्ले तीव्र केले, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेचा सांगाडा कोसळण्यास वेळ लागणार नाही. अमेरिका स्वतःच्या राजकीय स्वार्थासाठी बाजारात फेक न्यूज पसरवून तात्पुरती मलमपट्टी करत आहे, पण जमिनीवरील वस्तुस्थिती ही आहे की युद्धाची ठिणगी आता पूर्ण भडकली आहे. आम्ही बुडणार असू तर सर्वांना सोबत घेऊन बुडू या इराणच्या या आक्रमक धोरणाने जगाला एका विनाशकारी महायुद्धाच्या आणि महामंदीच्या उंबरठ्यावर आणून सोडले आहे.